05.03.2018 | 
Գիտություն
ԳՄՕ՝ ԳԵՆԱՅԻՆ ԻՆԺԵՆԵՐԻԱՅԻ ՀՐԱՇՔ, ԹԵ՞ ՉԱՐԻՔ. ԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՅԱՑՔ ԱՐՄԵՆ ԹՌՉՈՒՆՅԱՆԻՑ
ԳՄՕ՝ ԳԵՆԱՅԻՆ ԻՆԺԵՆԵՐԻԱՅԻ ՀՐԱՇՔ, ԹԵ՞ ՉԱՐԻՔ. ԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՅԱՑՔ ԱՐՄԵՆ ԹՌՉՈՒՆՅԱՆԻՑ
Գիտության ցանկացած ձեռքբերում կարող է մարդկության առաջընթացի նոր հնարավորություն ընձեռնել, բայց այն կարող է նաև վտանգավոր տարրեր պարունակել մարդկանց առողջության և կենսամիջավայրի համար: Գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմները (ԳՄՕ) այդ ձեռքբերումների շարքին են պատկանում:

Այսօր ԳՄՕ-ները համարվում են կենսատեխնոլոգիական ամենատարածված և ամենավիճարկելի պրոդուկտը, որի արմատները գալիս են դեռևս 1970-ական թվականներից: ԳՄՕ պարունակող մթերքի շուկայում հայտնվելուց հետո հասարակության տարբեր շերտերում սկսվեց ակտիվորեն քննարկվել դրանց անվտանգության հարցը: Խնդրի վերաբերյալ գիտնականների և հանրության պատկերացումները տարբերն են և ոչ միանշանակ:

 

Խնդրի շուրջ լրագրող Վարդուհի Զաքարյանը զրուցել է ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Արմեն Թռչունյանի հետ: 

 

- Պարո՛ն Թռչունյան, ի՞նչ գործոնների ազդեցությամբ են ի հայտ եկել ԳՄՕ-ի կիրառման անհրաժեշտությունը:

 

- Գենետիկորեն մոդիֆիկացման խնդիրը բավականին ակտուալ է և գիտության ասպարեզում ունի տարիների փորձառություն: Դրանք այն օրգանիզմներն են, որոնց գենոմը փոփոխվել է արհեստական պայմաններում, գենային ինժեներիայի միջոցով: Գենետիկորեն մոդիֆիկացված կարող են լինել ինչպես միաբջիջ, այնպես էլ բազմաբջիջ օրգանիզմները՝ միկրոօրգանիզմները, բույսերը, կենդանիները: Հետազոտական նպատակով բազմաթիվ աշխատանքներ են կատարվել՝ նպատակ հետապնդելով այլ կայուն օրգանիզմների միջոցով ստանալ նոր վերջնանյութեր՝ սպիտակուցներ, դեղամիջոցներ:  Այսօր արդեն ԳՄՕ են ներկայացնում մի շարք բույսեր, որոնք առկա են մեր սննդակարգում և որոնց հաշվին ստանում են այլ սննդանյութեր: Բոլոր գործընթացներն իրականացվում են մասնագետների ուշադրության ներքո և խիստ վերահսկելի պայմաններում՝ ենթարկվելով բազմաթիվ փորձաքննությունների և վերլուծությունների: Արդյունքում բազում հաջողություններ են արձանագրվել: Աշխարհում ամեն ինչ փոխվել է՝ մարդու սննդակարգը, ապրելակերպը, էկոլոգիան, որոնք շատ հանգիստ կարող են ամենատարբեր շեղումների և բացասական փոփոխությունների արդյունք դառնալ: Այդ փոփոխությունների արդյունքում շատ հիվանդություններ երիտասարդացել են: Դրանք շատ ավելի կարևոր և ուշադրության կարիք ունեցող հարցեր են: Ի վերջո, գիտնականների նպատակն է կանխել այդ հիվանդությունների առաջացումը, որոնք հանգեցնում են մահվան կամ վաղաժամ ծերացման: Ահա,  գեների մոդիֆիկացման գործընթացն այդ հսկայական շղթայի մի օղակն են:

 

- Ի՞նչ բացասական ազդեցություն ունեն դրանք մարդու օրգանիզմի վրա:

 

- Հեղինակավոր գիտնականների խորին համոզմամբ՝ տարբեր օրգանիզմների գենային մոդիֆիկացումը բավականին արդյունավետ են, հիմնավորված և հեռանկարային, եթե, իհարկե, դրանք իրականացվում են գիտնականների խիստ վերահսկողության պայմաններում:  Ես՝ որպես գիտնական, համակարծիք եմ: Ի վերջո, գիտնականների առջև ավելի մեծ ու առաջնային խնդիրներ են դրված՝ համաշխարհային մասշտաբով լուծելու սննդի ծավալների մեծացման հարցը: Խնդիրը միայն սննդում ԳՄՕ-ի առկայության մեջ չէ, այլ դրա ճիշտ օգտագործման չափաբաժինների: Չէ՞ որ գենային փոփոխությունները, ինչպես նաև մարդու օրգանիզմում ի հայտ եկող շեղումները կարող են առաջանալ նաև տարբեր գործոնների՝ քիմիական նյութերի (պարարտանյութեր), ճառագայթման, մշակման ու պահպանման պայմանների ազդեցությամբ: ԱՄՆ-ի կամ եվրոպական մի շարք երկրներ հսկայական գումարներ են ծախսում այդ գործընթացների իրականացման համար՝ հստակ գիտակցելով խնդիրը, լուծման ճանապարհներն ու արդյունքները: Ուստի՝ միանշանակ գնահատականներ տալը ճիշտ չէ: Այսօր շատ ավելի լուրջ խնդիրներ կան սննդի անվտանգության ոլորտում: Ոչ ոք, այդ թվում նաև Հայաստանում, չի կարող միանշանակ պնդել, որ այն սննդամթերքը, որը չի պարունակում ԳՄՕ, ավելի անվտանգ է մեր օրգանիզմի համար, քան գենային փոփոխության ենթարկված մթերքը: Նույնիսկ այն մթերքները, որոնց վրա մեծ տառերով գրված է «Չի պարունակում ԳՄՕ», անվտանգ համարվել չեն կարող, քանի որ պարզ չէ՝ ինչ հումք ունեն, ինչպես են մշակվել, ինչ պայմաններում են պահպանվել և այլն: Ուստի՝ պետք է նախևառաջ հանրության իրազեկման խնդիրը լուծել: Իրականում, հասարակության անհանգստության պատճառը թերի տեղեկատվությունն է և գիտահանրամատչելի նյութերի պակասը: Վիճել ԳՄՕ-ի դրական կամ բացասական ազդեցությունների մասին կարելի է միայն գիտական խորը գիտելիքների առկայության դեպքում:

 

Այլ նորություններ
ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԻՆՏԵԼԵԿՏ․ ՊԱՅՔԱՐ ԲՆՈՒԹՅԱՆ ԴԵ՞Մ
21-րդ դարում արհեստական ինտելեկտը հեղեղել է աշխարհը․ խելացի սարքավորումներ, մեքենաներ, տներ, մարդիկ։ Ի՞նչ կարելի է սպասել այս տեմպով զարգացող տեխնոլոգիաներից։ Հարցի մասին զրուցել ենք ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի պրոֆեսոր Սամսոն Դավոյանի հետ։
«ՀԱՄԱԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՎԱԾ ԷՐ ՍՈՑԻԱԼ- ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐՈՎ». ՄԵԿՆԱՐԿԵՑ «ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐ» 6-ՐԴ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԸ
Այսօր ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետում մեկնարկեց «Տնտեսագիտության ժամանակակից հիմնահարցեր» խորագրով միջազգային 6-րդ գիտաժողովը: