11.12.2018 | 
Հասարակություն
ՍՈՑՑԱՆՑԵՐՈՒՄ ԿԵՂԾ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԱԾՈՒՄՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄ ԵՆ ՄԱՍԱՉՈՒՍԵԹՍԻ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՈՒՄ
ՍՈՑՑԱՆՑԵՐՈՒՄ ԿԵՂԾ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԱԾՈՒՄՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄ ԵՆ ՄԱՍԱՉՈՒՍԵԹՍԻ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՈՒՄ
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) հետազոտողները փորձել են հասկանալ կեղծ լուրերի տարածման ծավալները և դրդապատճառները: Ավարտից հետո մարտին հանրայնացվել է նրանց հետազոտությունը:

Տեղեկատվական հասարակարգում ավանդական լրատվամիջոցները հետզհետե զիջում են իրենց դիրքերը նոր մեդիային՝ մարդկանց շատ մեծ տոկոսի համար սոցցանցերը դարձնելով հիմնական տեղեկատվական աղբյուր:

Սոցիալական ցանցերը շատ ավելի ազատ են և ավելի մեծ հնարավորություններ են ընձեռում, քան նույն հեռուստատեսությունը: Լրատվական սոցիալական ցանց կարող է բացել յուրաքանչյուրը՝ նպաստելով խոսքի ազատությանը և դրան զուգահեռ աճող ապատեղեկատվությանը:

Մեդիագրագիտության մասին խոսվում է անընդհատ, սակայն իրավիճակը շարունակում է անմխիթար մնալ: Մարդիկ շարունակում են հավատալ կեղծ կամ սոցցանցային բառապաշարով ասած՝ ֆեյք լուրերին: Տարբեր տարիքի, սոցիալական տարբեր խմբերի պատկանող մարդիկ հավատում են ոչ միայն քաղաքական քարոզչության կեղծիքներին, այլև անբնական մեծ չափերի ունեցող սարդերի գոյությանը՝ անխնա տարածելով այդ ամենը:

Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) հետազոտողները որոշել են ստուգել գոյություն ունեցող այս տեսակետը: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և Մարքեթինգի պրոֆեսոր Սինան Արալի (Sinan Aral) թիմը հետազոտության համար ընտրեց «Twitter» սոցիալական ցանցը, որն Արևմուտքի հասարակության համար լրատվական գլխավոր մեդիան է:

 



«Twitter»-ի տնօրինությունն աջակցեց հետազոտությանը, քանի որ նրանք ևս ցանկություն ունեին ստի քանակը հնարավորինս քչացնել:

Հետազոտողները ստացան 2006-2017 թվականների գրառումների արխիվը:

Արխիվից ընտրվեց 126 հազար լրատվական հաղորդագրություն՝ ներառյալ դրանցով կիսվածները. ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրվեց 3 մլն օգտատիրոջ կողմից արված 4,5 մլն թվիթ:

Տարածված լուրերի իսկությունը գնահատվում էր փաստերը ստուգող 6 կայքի միջոցով՝ factcheck.org, hoax-slayer.com, politifact.com և այլն: Կայքերի տված արդյունքները համընկնում էին 95%-ով, ինչը թույլ էր տալիս բացառել այն, որ մի կայքը նորությունը կարող է ճանաչել ճշմարիտ, իսկ մյուսը՝ կեղծ:

Նորությունների տարածումը չափելիս կիրառվում էին տարբեր սկզբունքներ՝ հաշվի առնելով ռեթվիթների քանակը, դրանց անընդհատություն (միևնույն շղթայի մեջ քանի ռեթֆիթ է) և այն արագությունը, որով թվիթը կընդգրկի որոշակի թվով մարդկանց:

Այս հետազոտությամբ պարզվեց, որ կեղծ լուրի տարածման հավանականությունը 70%-ով մեծ է, քան ճշմարիտ լուրի: 1500 մարդու օրինակով՝ կեղծ լուրը տարածվում է 6 անգամ արագ, քան ճշմարիտ լուրը, իսկ կեղծ լուրի 10 ռեթվիթից բաղկացած շղթա կձևավորվի 20 անգամ ավելի արագ, քան ճշմարիտ լուրի դեպքում:

Ինչպես նշում են հեղինակները, այստեղ խոսքը ոչ թե բոտերի՝ տեղեկատվական աղբ տարածող հատուկ ծրագրերի մասին է, այլ իրական մարդկանց:

Հետազոտողներն ուշադրություն են դարձրել նաև կեղծ լուրերը տարածելու դրդապատճառների վրա: Պարզվել է, որ կեղծ նորությունները պարունակում են անսպասելի նորույթ, որը միանգամից գրավում է մարդկանց ուշադրությունը և ստիպում կարծել, որ նորության հեղինակը իրոք տիրապետում է ինչ-որ իրական փաստերի: Ի դեպ, մարդկանց վերաբերմունքը կեղծ նորությանը կա՛մ զարմանքով, կա՛մ բարկությամբ էր արտահայտվում. այս երկու էմոցիաներն էլ ապացուցում են, որ մարդիկ չէին սպասում նմանաբնույթ նորություն տեսնել:

Կա նաև հակառակ կարծիքը. մարդիկ հավատում են կեղծ նորությանը, որովհետև այն համապատասխանում է իրենց գիտելիքներին, ակնհայտ կամ թաքնված սպասելիքներին:

Կեղծ լուրերի տարածման պատճառները հաճախ նաև հոգեբանական են: Սոցիալական ցանցերում մարդկանց վարքն ուսումնասիրությունների հետաքրքիր առարկա կարող է դառնալ՝ վեր հանելով կենցաղում քիչ արտահայտվող հակումներ, ինչն էլ թույլ կտա ավելի ամբողջական պատկեր ստանալ մարդու վարքագծի մասին:

 

Մարի Ռաֆյան

 

 

 

Այլ նորություններ
ԴԱՍԱԴՈՒԼ ԵՊՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏՈՒՄ
ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի տարբեր կուրսերի ուսանողներ այսօր համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքի նախասրահում դասադուլ էին կազմակերպել՝ hաջակցություն Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ, քաղաքական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Էդգար Քալանթարյանի, որը վերջերս աշխատանքից ազատման դիմում էր ներկայացրել:
ԵՊՀ ԹԻՄԸ ԿՐԿԻՆ ԱՌԱՋԻՆՆ Է ՄԻՋԲՈՒՀԱԿԱՆ ՊԱՅՔԱՐՈՒՄ.  ՏԵՂԻ Է ՈՒՆԵՑԵԼ ԱՄԵՆԱՄՅԱ ԱՐԲԻՏՐԱԺ ԴԱՏԱԽԱՂ-ՄՐՑՈՒՅԹԸ
Մարտի 23-24-ը Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում Եվրոպայի խորհրդի և «ԷյԴիԱր փարթներս» ընկերության կողմից կազմակերպված արբիտրաժ դատախաղ-մրցույթին մասնակցել են համալսարանական երկու թիմեր, որոնցից մեկը զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը: