28.12.2018 | 
Գիտություն
«ՄԵՐ ԱՄԵՆԱԿԱՐԵՎՈՐ ԽՆԴԻՐԸ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱՅՆԱՑՈՒՄԸ». ՊԵՏԱԿԱՆ ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐ ՀԱՄԼԵՏ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
«ՄԵՐ ԱՄԵՆԱԿԱՐԵՎՈՐ ԽՆԴԻՐԸ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱՅՆԱՑՈՒՄԸ». ՊԵՏԱԿԱՆ ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐ ՀԱՄԼԵՏ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
2018 թվականին ակադեմիական ձեռքբերմամբ աչքի ընկավ նաև ԵՊՀ ուժեղ դաշտերի ֆիզիկայի կենտրոնի տնօրենը:

Պարոն Ավետիսյանի «Ռելյատիվիստիկ ոչ գծային էլեկտրադինամիկա. քվանտէլեկտրադինամիկական վակուումը և մատերիան գերհզոր ճառագայթային դաշտերում» անգլերեն լեզվով աշխատությունն արժանացավ պետական մրցանակի: Վերոնշյալ աշխատանքը ճշգրիտ և բնական գիտությունների բնագավառում պետական մրցանակի ներկայացված միակ աշխատությունն է եղել:

Այս իրադարձությունը տարվա ամենակարևոր ձեռքբերումներից մեկը համարելով՝ մենք զրուցեցինք ԵՊՀ պրոֆեսոր Համլետ Ավետիսյանի հետ:



- Պարո՛ն Ավետիսյան, եթե սկսենք սկզբից, Հայաստանում ե՞րբ սկսվեցին ուսումնասիրություններ տարվել ոչ գծային էլեկտրադինամիկայի բնագավառում:

Մինչ 60-ական թվականներն այս ոլորտում կատարվող ուսումնասիրությունները հիմնականում գծային էլեկտրադինամիկային էին վերաբերում:

Այս թեման մեզ մոտ սկսել է զարգանալ դեռևս անցյալ դարի 60-70-ականներին: 1967 թ. Հայաստանում առաջին անգամ հիմնադրվեց մասնիկների արագացուցիչը՝ «ԱՐՈՒՍ»-ը. անվանումը ծագել է ռուսերեն «Армянский ускоритель»՝ «Հայկական արագացուցիչ» բառակապակցության հապավումից: Արագացուցիչն սկսել է գործարկվել Արտեմ Ալիխանյանի ղեկավարությամբ։ Ճիշտ է, այն ժամանակ երկրում ստեղծված պայմանները բարենպաստ չէին «ԱՐՈՒՍ»-ի արդյունավետ գործունեության համար, բայց այն մյուս արագացուցիչների նախահայրը դարձավ:

«ԱՐՈՒՍ»-ը հիմք դարձավ նոր սերնդի լազերային արագացուցիչների ստեղծման համար: Հետագայում գերմանական «ԴԵԶԻ» (DESY) արագացուցչային կենտրոնի հետ համագործակցության արդյունքում բացվեց «ԱՐԵԱԼ» լազերով ղեկավարվող ֆոտոէլեկտրոնային ԳԲՀ թնդանոթով գծային արագացուցիչը:

- Այս թեմայի մասին Ձեր աշխատությունն արժանացել է պետական մրցանակի: Ինչպե՞ս որոշեցիք Ձեր գիտական հոդվածները գիրք դարձնել:

Նախ պետք է նշեմ, որ սա ռելյատիվիստիկ ոչ գծային էլեկտրադինամիկային վերաբերող իմ երկրորդ մենագրությունն է, իսկ առաջինը լույս է տեսել դեռևս 2005 թվականին:
Տարբեր գիտական ամսագրերում վերջին տարիներին լույս տեսած իմ հոդվածները միավորվեցին մեկ աշխատության մեջ՝ դառնալով մենագրություն:

Մենագրությունը «Spinger»-ի պատվերով էր և լույս տեսավ 2015-ի դեկտեմբերին: Փաստորեն, ստացվում է, որ առաջին գրքից 10 տարի անց լույս տեսավ իմ երկրորդ գիրքը և ներկայացվեց պետական մրցանակի: Պետք է նշեմ, որ ամեն ամիս ես ստանում եմ վիճակագրական տվյալներ այն մասին, թե քանի մարդ է օգտվել իմ գրքից և վերջինիս հղումներ արել: Առաջին 6 ամիսների ընթացքում այդ թիվն արդեն հասնում էր 10.000-ի: Գիրքը կարելի է գտնել աշխարհի բոլոր մայրցամաքներում՝ Միացյալ Նահանգներից մինչև Ավստրալիա: Եթե ավելի պարզ մեկնաբանեմ, ապա գրքում խոսքը գերհզոր լազերային աղբյուրների շնորհիվ ստացված էլեկտրամագնիսական դաշտերի մասին է, որտեղ նյութի լիցքավորված մասնիկների քվանտէլեկտրադինամիկական վակուումում հնարավոր է հականյութ ստանալ:

Ի դեպ, հղումներ կատարվում են նաև իմ այն հոդվածներին, որոնք լույս են տեսել «Physical Review» գիտական ամսագրում:

- Կպատմե՞ք «Հորիզոն 2020»-ի մասին:

Անցած տարի մենք մասնակցում էինք «Հորիզոն 2020»-ին՝ հետազոտությունների և նորարարության ոլորտի հանրային ֆինանսավորման աշխարհի խոշորագույն ծրագրին: Մեր թեման լազերային ճառագայթման կիրառությունն էր բժշկության ու կենսաբանության մեջ: Ստացված օպտիկական պատկերը վերլուծելով՝ մենք փորձում ենք գաղափար կազմել հյուսվածքների վիճակի մասին: Թեման այնքան հետաքրքիր ու ճիշտ էր ներկայացված, որ մեր կենտրոնը միանգամից հետաքրքրություն առաջացրեց մյուս երկրների համապատասխան կենտրոնների մոտ: Ստացանք համագործակցության մի շարք առաջարկներ, ինչը մեզ համար շատ կարևոր ձեռքբերում էր: Մենք հասկացանք, որ այս ոլորտում առաջատարի դիրքերում ենք:

- Ձեր կարծիքով, ինչու՞ է մեր երիտասարդների միայն փոքր տոկոսը հետաքրքրված գիտությամբ:

Մեր ամենակարևոր խնդիրը պետք է լինի գիտության երիտասարդայնացումը: Յուրաքանչյուր մասնագետ իր պարտքը պետք է համարի նոր սերնդին իր գիտելիքներն ու փորձը փոխանցելը: Նա պետք է կարողանա լավ կադրեր պատրաստել: Ցավոք սրտի, այժմ գիտությունն այնքան էլ գրավիչ չէ երիտասարդների համար, ինչի պատճառները հիմնականում սոցիալ-տնտեսական են: Շատ կարևոր է բավարար ուշադրություն հատկացնել ոլորտին, կարևոր է բոլոր հնարավոր միջոցներով գիտությունը երիտասարդների համար ցանկալի դարձնել, հակառակ դեպքում մենք կունենանք ուղեղների արտահոսք, ինչը թույլ չի տա հաղթահարել այն գիտական մարտահրավերները, որոնք այսօր աշխարհն ունի:

- Ընդամենը մի քանի օրից Նոր տարի է: Ո՞րն է Ձեր ամանորյա բարեմաղթանքը:

Քանի որ արդեն առիթ եղավ խոսելու երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակից, ես իմ ամանորյա բարեմաղթանքն էլ նույն տրամաբանության մեջ կձևակերպեմ:
Ես շատ եմ ցանկանում, որ իմ երկիրը հաղթահարի իր առջև ծառացած սոցիալ-տնտեսական բոլոր խնդիրները:

Մաղթում եմ, որ 2019 թ. լինի բարեկեցության տարի, և մեր գիտական ու ակադեմիական ոլորտն իր առաջարկած հնարավորություններով մոտիվացնի հայ երիտասարդներին:

 

Անի Պողոսյան 

Այլ նորություններ
ՂՐՂԶՍՏԱՆՈՒՄ ԱՆՑԿԱՑՎԵԼՈՒ Է ԵԱՏՄ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ ԱՄԵՆԱՄԵԾ «ԵՎՐԱՍԻԱԿԱՆ ՇԱԲԱԹ-2019» ԽՈՐԱԳՐՈՎ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎԸ
Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) գործարարները և ակտիվ երիտասարդները հանդիպելու են մեկ հարթակում՝ քննարկելու տնտեսական ինտեգրման և բիզնես համագործակցության հարցերը, որին հեռակա կարգով կարող են մասնակցել նաև ԵՊՀ տարբեր ֆակուլտետների դասախոսներ, երիտասարդ գիտնականներ, ասպիրանտներ և փորձագետներ:
ԼՈՒՅՍ ԵՆ ՏԵՍԵԼ «ԵՊՀ ՈՒԳԸ ԳԻՏԱԿԱՆ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ» ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ԳԻՏԱԿԱՆ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆԻ 2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՄԱՐՆԵՐԸ
ԵՊՀ գիտխորհրդի նիստերի դահլիճում այսօր տեղի ունեցավ «ԵՊՀ ՈՒԳԸ գիտական հոդվածների ժողովածու» երիտասարդական գիտական պարբերականի Բնական և ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների 1.1 (27), Հումանիտար և հասարակական գիտությունների 1.2 (28) համարների շնորհանդեսը: