09.07.2021 | 
Հասարակություն
«21-ՐԴ ԴԱՐԸ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՐՆ Է». ԱՆՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
«21-ՐԴ ԴԱՐԸ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴԱՐՆ Է». ԱՆՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Աննա Կարապետյանը «Երևանի պետական համալսարանում դասավանդման գերազանցության մրցանակ» ամենամյա մրցույթի բնագիտական անվանակարգի հաղթողներից մեկն է: Տիկին Կարապետյանի հետ զրուցել ենք մասնագիտական գործունեության, կենսաբանության զարգացման հեռանկարների, ամբիոնում իրականացվող հետազոտական աշխատանքների, գիտության ու կրթության մասին:

- Տիկի՛ն Կարապետյան, ինչպե՞ս որոշեցիք, որ Կենսաբանության ֆակուլտետ պիտի ընդունվեք։ Ի՞նչ պատկերացումներ ունեիք մասնագիտության վերաբերյալ։

- Ես լավ էի սովորում դպրոցում, և գրեթե բոլոր առարկաներն ինձ համար հետաքրքիր էին. ինձ հավասարաչափ հետաքրքրում էին թե՛ հումանիտար և թե՛ բնագիտամաթեմատիկական առարկաները, ու երևի թե այս իմաստով կենսաբանությունը կենտրոնում էր: Սիրում էի կենսաբանությունը և հիմա կենսաբանի պատասխան կտամ. ժառանգական գործոնը, հավանաբար, իր դերն է ունեցել. ծնողներս ևս բնագիտական կրթություն ունեն: Հայրս ֆիզիկոս է, մայրս՝ համալսարանական կրթությամբ քիմիկոս:

Երբ ծնողներիս ասացի, որ ցանկանում եմ ընդունվել ԵՊՀ կենսաբանական (այժմ՝ Կենսաբանության) ֆակուլտետ, նրանք, մտածելով, որ կենսաբանությունը մոտ է բժշկագիտությանը, ամեն կերպ փորձում էին ինձ ուղղորդել դեպի Երևանի բժշկական ինստիտուտ (այժմ՝ ԵՊԲՀ), սակայն կենսաբան դառնալու, Մայր բուհում սովորելու ցանկությունս շատ մեծ էր: Եվ պետք է ասեմ, որ երբեք չեմ զղջացել այդ ընտրության համար:

 

Մասնագիտության վերաբերյալ պատկերացումներս, բնականաբար, դպրոցական ծրագրի սահմաններում էին: Հիշում եմ՝ շատ էի զարմացել, որ քիմիան, մաթեմատիկան, ֆիզիկան մասնագիտական առարկաներ էին լինելու, և ուսումնական պլանով դրանց մեծ ժամաքանակ էր հատկացված: Այսօր հասկանում եմ, որ դրանք իսկապես անհրաժեշտ են կենսաբանի որակավորում ստանալու համար:

 

- Որպես հեռանկար՝ մտածե՞լ էիք դասախոս դառնալու մասին։ Ինչպե՞ս որոշեցիք նաև դասավանդել։

 

- Այո՛, մտածել էի և շատ էի ցանկանում: Մանկավարժությունը ևս, ինչպես ասում են, իմ գեներում է: Երբ ավարտեցի համալսարանը, կրթությունս շարունակելու առաջարկ եղավ, ես ուրախությամբ ձևակերպվեցի որպես հայցորդ: Գիտական թեզի  վրա աշխատելու հետ մեկտեղ ես մասնակցում էի հատկապես լաբորատոր դասերին, և իմ ղեկավարը՝ պրոֆեսոր Կարինե Ջիվանյանը, զեկուցագիր գրեց, որ ես դասեր վարեմ. երևի այդ տարիներին այդպես կարելի էր: Մոտավոր հիշում եմ այդ զեկուցագրի տեքստը. դասավանդելու փորձ ձեռք բերելու նպատակով խնդրում եմ թույլատրել Ա. Կարապետյանին վարել Հյուսվածքաբանության լաբորատոր դասերը: Փաստորեն չունենալով ծանրաբեռնվածություն՝ ինձ վստահեցին, ես սկսեցի դասավանդել, շատ երջանիկ էի: 2 տարի անց արդեն 0.25 դրույքով որպես դասախոս ձևակերպվեցի Կենդանաբանության ամբիոնում: Գիտեք, եթե համեմատենք դասախոսի մասնագիտությունն այլ մասնագիտությունների հետ, մենք շահեկան կարգավիճակում ենք, քանի որ գործ ունենք երիտասարդ, գեղեցիկ, հետաքրքիր մարդկանց հետ, որոնք ուզում են սովորել:

 

- Ի՞նչ է կենսաբանությունը, Ձեր սահմանմամբ:

 

- Գիտեք, որ կենսաբանությունը գիտություն է կյանքի մասին: Ինչ է կյանքը, ինչպես է այն առաջացել մեր մոլորակի վրա, զարգացման ինչ փուլեր է անցել: Իրականում կենսաբանությունը շատ լայն է, այն կյանքի մասին գիտությունների ամբողջություն է:

Կենսաբանությունը միշտ մարդկության պատմության, նրա հետաքրքրությունների, աշխարհընկալման հետ հատուկ հարաբերությունների մեջ է գտնվել:

 

Բնականաբար, նոր կյանքը՝ մարդու ծնվելը, չէր կարող չհետաքրքրել մարդկությանը:  

Ինձ համար, որպես հյուսվածքաբանի, կենսաբանությունը մանրադիտակի տակ հյուսվածքների, բջիջների միկրոաշխարհի բացահայտումն է, երբ դու տեսնում ես բազմաթիվ կառուցվածքներ այնտեղ, որտեղ անզեն աչքով հնարավոր չէ տեսնել:  

 

Ես դասավանդում եմ «Զարգացման կենսաբանություն» առարկան և կարող եմ ասել, որ այս իմաստով մարդու զարգացման պատմությունը նրա սաղմնային զարգացման 9 ամիսների՝ 266 օրերի ընթացքում շատ անգամ ավելի հետաքրքիր է և ավելի շատ իրադարձություններով հագեցած, քան նրա հետագա 90 տարիները միասին վերցրած: 

 

- Ի՞նչ է ենթադրում կենսաբանության ուսուցումը: Ի՞նչ մեթոդներ եք կիրառում Դուք:

 

- Ընդհանրապես ուսուցումը պահպանողական գործընթաց է: Դասավանդման պարագայում մեթոդը նպատակին հասնելու միջոց է, այսինքն՝ նպատակին հասնելու համար հնարքների և գործողությունների ամբողջություն: Դասավանդման, ուսուցման մեթոդները բնականաբար շատ են, տարբեր են, սակայն կարծում եմ, որ կարելի է առանձնացնել ուսուցման մեթոդների 3 խումբ՝ բանավոր, տեսողական, պատկերավոր և գործնական/լաբորատոր:

 

Այս մեթոդների ճիշտ համադրության դեպքում, կարծում եմ, արդյունքը գոհացնող է լինում: Թող զարմանալի չհնչի, բայց դասախոսն ինչ-որ չափով պետք է նաև դերասան լինի: Պատկերացրեք՝ լաբորատոր դասերի համար կուրսը բաժանվում է 3-4 խմբերի, և քանի որ ծրագիրը նույնն է, պետք է նույն նյութը բոլոր խմբերում դասավանդել, այնպես պետք է մատուցել, որ հետաքրքրություն առաջանա՝ պահպանելով բովանդակությունը, այսինքն՝ ամեն անգամ մի նոր իմպրովիզացիա անել: Օրինակ՝ 7-8-րդ ժամերի խումբը երբեք չպետք է զգա, որ 4-րդ անգամ ես այդ նույն բանն ասում, և կարծում եմ՝ այդ նյութը դասախոսը պարտավոր է նույն ոգևորությամբ, նույն եռանդով ներկայացնել:   

 

- Ըստ Ձեզ՝ կենսաբանությունն այսօր գրավի՞չ մասնագիտություն է Հայաստանում:

 

- Այո՛, այն պահանջարկ ունեցող մասնագիտություն է, այն անմիջականորեն առնչվում է բժշկագիտության, բնապահպանության, սննդի և դեղամիջոցների արտադրության հետ: Եթե 19-րդ դարը կոչում էին ֆիզիկայի դար, 20-րդ դարը՝ քիմիայի, ապա 21-րդ դարը կենսաբանության դարն է: Ինչո՞ւ: Գիտությունը տեղում չի կանգնում: Մարդու գենոմը վերծանվել է, հայտնաբերվել են անբուժելի հիվանդությունների բուժումներ, այսինքն՝ կենսաբանության մեջ շատ հարցեր են լուծում ստացել, սակայն շատ հարցեր դեռևս բաց են, և դրա վառ ապացույցը կորոնավիրուս կոչվող չարիքի պատճառած մեր այս անհանգիստ 1.5 տարին է:

 

- Ձեր գնահատմամբ, ոլորտի զարգացման համար ի՞նչ է պետք անել:

 

- Պետք է սկսել դպրոցից: Ես կարծում եմ, որ մենք շատ ենք իջեցրել բուհ ընդունվելու շեմը: Չգիտեմ՝ ճիշտ եմ, թե սխալ, սակայն գտնում եմ՝ բուհ ընդունվելու համար դիմորդը պետք է քննություն հանձնի առնվազն 3 առարկայից, իսկ մենք դասախոսներին ժամեր, ծանրաբեռնվածություն ապահովելու, շատ ուսանողներ ունենալու համար անում ենք հակառակը: Շատ կարևոր է, որ կրթությունը լինի անվճար ուսանողի համար, կամ գոնե բուհի ֆինանսավորումը կախված չլինի ուսանողի վճարից: Հասկանում եմ, որ դժվար է, բայց պետությունը պետք է ապահովի դա: Միայն այդ դեպքում մեր կրթության որակը կբարձրանա, քանի որ մրցակցությունը կարևոր շարժիչ ուժ է:   

 

 

- Տիկի՛ն Կարապետյան, Դուք գլխավորում եք ԵՊՀ մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը, գիտական ի՞նչ ուղղություններով են հետազոտություններ իրականացվում Ձեր ամբիոնում:

 

- Ֆիզիոլոգիան գիտություն է, որն ուսումնասիրում է կենդանի օրգանիզմների կենսագործունեությունը բնականոն և ախտաբանական պայմաններում՝ բջջային, հյուսվածքային, օրգանային և համակարգային մակարդակներում, արտաքին միջավայրի հետ նրանց փոխազդեցության օրինաչափությունները և հարմարման մեխանիզմները գոյության տարբեր պայմաններում: Այն պատկանում է բժշկակենսաբանական հիմնարար և շատ արագ զարգացող գիտությունների թվին: Գիտական նորանոր փաստերն ու պատկերացումներն այս բնագավառում չափազանց արագ են կուտակվում: Պատահական չէ, որ ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը՝ Նոբելյան մրցանակը, որ տրվում է այս բնագավառում՝ սկսած 1901 թվականից, կոչվում է Ֆիզիոլոգիայի և բժշկագիտության բնագավառում գիտական նվաճումների համար: Ամբիոնի կարևորագույն գիտական ուղղություններից են տարբեր էկոլոգիական գործոնների և մտավոր ու հուզային ծանրաբեռնվածության պայմաններում օրգանիզմի ընդերամարմնական ֆունկցիաների կարգավորման նեյրոֆիզիոլոգիական և նեյրոքիմիական մեխանիզմների, ինչպես նաև էքստրեմալ իրավիճակներում տարբեր ողնաշարավորների օնտոգենեզի կայունության և բջջային հոմեոստազի գնահատման ուսումնասիրությունները: Հպարտությամբ պետք է նշեմ, որ ամբիոնի շրջանավարտներից շատերն այսօր աշխատում են Հայաստանի և Եվրոպայի գիտակրթական հեղինակավոր կենտրոններում, ինչը մեզ նույնպես  հնարավորություն է տալիս համագործակցելու և իրականացնելու համատեղ ծրագրեր:

 

- Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ մարտահրավերներ կան այսօր կրթության ոլորտում:

 

- Կարծում եմ՝ հիմնական մարտահրավերը, որի հետ բախվում է ցանկացած երկրի կրթական համակարգ, համաշխարհային գլոբալացումն է: Այս գործընթացի անբաժանելի մասը մտավոր ռեսուրսների՝ տեղեկատվության, գիտական գաղափարների, տեխնոլոգիաների, որակյալ կադրերի ազատ տեղաշարժն է: Կրթական հաստատությունների ինտեգրումը, կրթական միջազգային ծրագրերի և ցանցերի ստեղծումն արտացոլում են միասնական, միջազգային կրթական տարածքի ձևավորման միտումը: Անցումը դեպի տեղեկատվական հասարակության ձևավորում է նոր միջավայր և վարքի նոր կանոններ:

 

Համընդհանուր թվայնացման արդյունքում մենք ունենք տեղեկատվության ավելցուկ: Նախկինում գիտելիքների և տվյալների հասանելիությունը բաց էր միայն նրանց համար, ովքեր բարձրագույն կրթություն էին ստանում կամ աշխատում էին գիտության ոլորտում: Տեղեկատվությունն այսօր այլևս արժեքավոր ռեսուրս չէ և այնքան շատ է, որ անհրաժեշտ հմտություն է դառնում այդ տեղեկատվությունը ճիշտ դասակարգելու, վերլուծելու և ստուգելու կարողությունը:

 

- Ի՞նչ կուզեիք փոխել գիտության ոլորտում:

 

- Կարծում եմ՝ գիտությունը միակ բանն է, որից հնարավոր չէ հիասթափվել: Առանց գիտության չկա կրթություն: Կրթությունը փոխում է մարդկանց մտածողությունը, գործունեությունը, ուստի գիտությունը պետք է դասավանդվի այնպես, որ այն դառնա ապրելակերպ, ներգործի շրջակա միջավայրի վրա, մեկնաբանի աշխարհը, որում մենք ապրում ենք: Իսկ գիտության զարգացման համար գաղտնիք չէ, որ անհրաժեշտ են ներդրումներ: Միշտ մտածում եմ՝ հետաքրքիր է, թե ինչով է ղեկավարվում գիտնականը, երբ պատրաստվում է հայտնագործություն անել. օգուտ բերել մարդկությա՞նը, թե՞ բավարարել սեփական ես-ը: 

 

Գիտնական լինելը պետք է լինի մեծ պատիվ և ինչ որ տեղ նաև դժվար հասանելի:

 

- Ձեր խորհուրդը Ձեր ուսանողներին և գործընկերներին:

 

- Գործընկերներիս դժվարանում եմ խորհուրդ տալ: Ինձ դասավանդած դասախոսներից շատերն այսօր իմ ավագ գործընկերներն են, և ես հաստատ նրանցից ինչ-որ բաներ եմ վերցրել: Այս մրցանակը շատ պատվավոր և էլ ավելի պարտավորեցնող է ինձ համար։ Համոզված եմ, որ նման արդյունքի հասել եմ հենց գործընկերներիս և ուսանողների հետ համագործակցության ու համատեղ աշխատանքի շնորհիվ։

 

Իսկ ուսանողներին կցանկանայի խորհուրդ տալ լինել ժամանակակից: Իմ պատկերացմամբ, դա նշանակում է հետևել մեր քաղաքի, հանրապետության կարևոր մշակութային իրադարձություններին, լինել իրազեկ համաշխարհային հիմնական իրադարձություններին, տիրապետել առնվազն 2 օտար լեզվի, անպայման հանդուրժող լինել, բայց միևնույն ժամանակ ունենալ և պաշտպանել անձնական տեսակետը: «Life-long learning», ինպես ասում են՝ ցկյանս ուսումնառություն:   

 

Քնար Միսակյան

 

Այլ նորություններ
«ՁԵՎԱՎՈՐՎԱԾ ԱՎԱՆԴՈՒՅԹՆԵՐԸ ՊԵՏՔ Է ՇԱՐՈՒՆԱԿՎԵՆ, ՈՐ ԱՐՑԱԽՆ ԱՊՐԻ». ԵՊՀ ՊԱՏՎԻՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՐՑԱԽՈՒՄ Է
ԵՊՀ պատվիրակությունը՝ ի դեմս ռեկտորի ժ.պ. Հովհաննես Հովհաննիսյանի, երկօրյա այցով Արցախում է, որի ընթացքում նախատեսված են միջոցառումներ և հանդիպումներ։
ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ՄՈՏԻՎԱՑԻԱՆ ԳՈՐԾԻ ԿԵՍՆ ԵՆ. ԼԱՈՒՐԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆՑԻ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԱՁԵՎԸ
ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դատական նիստերի դահլիճում այսօր իր հաջողության պատմությունը ներկայացրեց իրավագիտության մագիստրոս, Մյունխենի խորհրդատվական ընկերության իրավաբան, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտ Լաուրա Պետրոսյանցը: