18.06.2020 | 
Հասարակություն
«ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ԼՍԱՐԱՆ ԵՎ ՈՒՍԱՆՈՂ ԻՐԵՆ ԲՆՈՐՈՇ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆ Է ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ՝ ԴԱՍԱՎԱՆԴՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ». ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ
«ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ԼՍԱՐԱՆ ԵՎ ՈՒՍԱՆՈՂ ԻՐԵՆ ԲՆՈՐՈՇ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆ Է ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ՝ ԴԱՍԱՎԱՆԴՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ». ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ
Ռեգիոնալ երկրաբանության և օգտակար հանածոների հետախուզման ամբիոնի դոցենտ Հարություն Մովսիսյանը «ԵՊՀ-ում դասավանդման գերազանցության մրցանակ» ամենամյա մրցույթի բնագիտական անվանակարգի հաղթողներից է։ Պարոն Մովսիսյանի հետ զրուցել ենք մասնագիտության ընտրության, մանկավարժական գործունեության և աշխատանքային հիմնահարցերի մասին:

- Պարո՛ն Մովսիսյան, բուհում սովորելիս որպես մասնագիտացում՝ ընտրել եք օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնումը և հետախուզումը: Ինչպե՞ս է Ձեզ գրավել այդ մասնագիտությունը:

 

 - Նախ բուն «Երկրաբանություն» մասնագիտության ընտրությունս, կարելի է ասել, պատահական էր, քանի որ ի սկզբանե ոչինչ չգիտեի երկրաբանության մասին, իսկ միակ պատկերացումս այն էր, որ պետք է կապված լինի բնության և լեռների հետ, ինչն էլ ինձ առավել շատ գրավեց այդ պահին: Այնուհետև` ուսման ընթացքում, երբ 2-րդ կուրսի ավարտին եկավ ժամանակը մասնագիտացման ընտրության, արդեն, կարելի է ասել, հստակ պատկերացումներ ունեի թե՛ մասնագիտության և թե՛ ընտրվող մասնագիտացումների վերաբերյալ, և եղած մասնագիտացումների (թվով 5-ն էին) ցանկից ընտրեցի հանքավայրերի որոնման և հետախուզման հետ կապված ուղղությունը, որն անմիջապես կապված էր հանքավայրերի հայտնաբերման, հետախուզման, պաշարների հաշվարկման և երկրաբանատնտեսագիտական գնահատման հետ: Սա մի մեծ և բավականին հետաքրքիր ուղղություն էր ինձ համար, որն իր մեջ ընդգրկում է երկրաբանության և հարակից մի շարք մասնագիտությունների լայն սպեկտր` երկրաբանությունն իր ամբողջ համալիրով (քանի որ առանց դրա հնարավոր չէ ճիշտ կատարել երկրաբանական կառուցվածքի վերլուծություն ու հանքայնացման հայտնաբերման ուղղված արդյունավետ կանխատեսումներ) և, իհարկե ,հանքավայրի շահագործման, արդյունաբերական նշանակության գնահատման տնտեսագիտական և այլ բազմաթիվ հարցեր: Մասնագիտացման ընտրությանը նպաստեցին ինչպես իմ դասախոսները, որոնք այսօր ավագ գործընկերներ են, բարձր կուրսերի ուսանողների հետ մասնագիտացումների, դրանց հետաքրքիր կողմերի, առավելությունների և այլ հարցերի քննարկումները, այնպես էլ 2-րդ կուրսում ուսումնական պրակտիկայի անցկացման ժամանակ ընձեռված հնարավորությունները՝ այցելելու շահագործվող հանքավայր: Մասնագիտության գրավիչ կարևոր կողմերից մեկն էր նաև առաջին կուրսի հենց առաջին կիսամյակում «Ընդհանուր երկրաբանություն» դասընթացի և այն կարդացող դասախոսի կողմից մասնագիտության մեկնաբանման, դասավանդման և ներկայացման առանձնահատուկ, իրեն բնորոշ յուրովի մոտեցումը:

 

- Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է պետք երկրաբան դառնալու համար: Ի՞նչ պիտի իմանա ուսանողը՝նախքան այս մասնագիտությունն ընտրելը:

 

- Երկրաբան դառնալու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է սեր դեպի ընտրած մասնագիտությունը (կարծում եմ՝ սա պարտադիր է բոլոր մասնագիտությունների համար), մեծ պատրաստակամություն և պատասխանատվություն, նվիրում մասնագիտությանը և աշխատանքին: Բացի նշված ընդհանուր պահանջներից, կարծում եմ, շատ կարևոր է երկրաբանի համար մտքում երևույթները, մարմինները, գործընթացները, կառուցվածքները  պատկերացնելու (այդ թվում՝ ծավալային, եռաչափ), տեղանքում կողմնորոշվելու կարողությունները: Եթե մարդն ունակ չլինի մտքում հստակ պատկերացնելու այն, ինչի մասին մտածում է կամ խոսում, ապա դժվար կլինի նրա համար երկրաբանություն մասնագիտությունը:

  

Երկրաբանական գործընթացները տեղի են ունենում հիմնականում երկրի ընդերքում (երկրի մակերևույթին նույնպես տեղի են ունենում, բայց դրանք որոշակի կերպով ավելի պարզ են և հստակ, չնայած այստեղ էլ կան խնդրահարույց հարցեր), և շատ գործընթացներ տեղի են ունեցել երկրաբանական անհիշելի անցյալում, որը ոչ թե մեկ կամ մի քանի հազար տարի է, այլ ասենք, օրինակ, 4.5 մլրդ տարի: Երկրաբանը պետք է կարողանա մտովի ներթափանցել երկրի (մոլորակի) խորքը, խորը հորիզոնները, մտովի գնալ պատմական անցյալ և վերականգնել տեղի ունեցող գործընթացները:

 

Իսկ ինչ վերաբերում է գիտելիքների իմացությանը, ասեմ, որ շատ բան հարկավոր չէ, միայն հանրակրթական գիտելիքներ, ցանկալի է, իհարկե, գիտելիքներ բնագիտական և ֆիզիկամաթեմատիկական ոլորտներից, սակայն երբեմն լավ երկրաբաններ են դառնում նաև լրիվ այլ ոլորտներից իրազեկ մարդիկ: Պարզապես պետք է իմանալ և հիշել, որ երկրաբանությունը շատ հետաքրքիր մասնագիտություն է, որն ուսումնասիրում է երկրագնդի (նույնիսկ տիեզերքի) ծագումնաբանական հարցերից մինչև երկրի մակերևույթին տեղի ունեցող պարզ (միևնույն ժամանակ բարդ) հողմահարման գործընթացներ, հանքավայրերի առաջացման, դրանց հայտնաբերման և շահագործման արդյունաբերական (տնտեսական) հարցեր, հիդրոերկրաբանություն, ճարտարագիտական երկրաբանություն, սեյսմիկ ռիսկի և հրաբուխների հետազոտություն:

 

- Ի՞նչ վառ հիշողություններ ունեք Ձեր մասնագիտական գործունեությունից:

 

- Բախտ է վիճակվել ուսման տարիներին անցնելու շատ լավ ու հետաքրքիր ուսումնական և արտադրական պրակտիկաներ, մասնակցելու բազմաթիվ երկրաբանական արշավների, ինչպես նաև աշխատելու և գործնական կարողություններ զարգացնելու արտադրական (երկրաբանահետախուզական աշխատանքների) գործընթացում: Լավ հիշողությունները շատ են, բայց դրանց մեջ ինձ համար բացի մասնագիտական նոր գիտելիքներ և կարողություններ ձեռք բերելու հնարավորություններից՝ կարևորվել է աշխատանքային կոլեկտիվը, որի հետ հաճելի է եղել աշխատելը, ավագ գործընկերներից ինչ-որ նոր բան սովորելը և այլն:

 

 

- Պարո՛ն Մովսիսյան, հանքերի շահագործման վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ են հնչում: Որպես մասնագետ՝ կարո՞ղ եք ասել՝ հնարավո՞ր է շահագործել հանքեր՝ առանց շրջակա միջավայրն աղտոտելու:

 

- Ցավոք, այո՛, Հայաստանում (աշխարհում նույնպես, բայց ոչ համատարած) կա այդ խնդիրը: Այո՛, հանքավայրի շահագործումը բարդ գործ է և պահանջում է մեծ պատասխանատվություն, մեծ ներդրումներ և մեծ ռիսկեր: Առկա բացասական վերաբերմունքը, կարծում եմ, պատճառ է կուտակված դառը փորձի: Քանի դեռ Հայաստանում չենք տեսել պատասխանատու մոտեցում հանքավայրերի շահագործման ոլորտում, ոլորտի և գործունեության վերաբերյալ բացասական կարծիքը լինելու է:

 

Հանքավայրերի շահագործումը Հայաստանում եղել է շատ վաղուց: Սկզբում շատ փոքր ծավալներով, այնուհետև՝ ծավալների կտրուկ ավելացմամբ, որակի կտրուկ նվազմամբ և հանքաքարերի հարստացման տեխնոլոգիաների պարտադիր կիրառմամբ: Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության խնդիրների մասին, որը նոր հազարամյակի մարտահրավերներից է, կես դար առաջ կամ չեն մտածել, կամ չեն խոսել:

 

Հանքավայրի շահագործումն ինքնանպատակ գործ չէ, օգտակար հանածոն, որը հանվում է ընդերքից, պահանջված է տնտեսության կողմից, դրա համար էլ արդյունահանվում է, և այդ գործընթացը շարունակվելու է այնքան, քանի դեռ այդ պահանջարկը կա, իսկ տնտեսական պայմանները բավարարում են հանքավայրի շահագործմանը: Այն բնականաբար չի կարող ազդեցություն չունենալ շրջակա միջավայրի վրա, սակայն միշտ էլ կարելի է միջոցառումներ ձեռնարկել այդ ազդեցությունը նվազագույնի հասցնելու կամ ազդեցության հետևանքները չեզոքացնելու ուղղությամբ, ինչը, կարծում եմ, քաղաքակիրթ շահագործման և պատասխանատու մոտեցման արդյունքում լիովին հնարավոր է:

 

- Բացի մասնագիտական գործունեությունից՝ իրականացնում եք նաև մանկավարժական ու գիտահետազոտական աշխատանք: Սրանք իրար փոխլրացնո՞ւմ են:

 

- Իրականում հենց առաջին հերթին իրականացնում եմ (իրականացնում էի մինչ այս պահը. ուսումնական նոր տարվա համար ինձ ժամեր չեն հատկացրել) մանկավարժական գործունեություն, որն ինքնին բարդ և պատասխանատու աշխատանք է: Սակայն չնայելով ժամանակային սահմանափակումներին և դժվարություններին՝ փորձել եմ այն համատեղել մասնագիտական գործունեության և գիտահետազոտական աշխատանքով զբաղվելու հնարավորության հետ: Ճիշտ է, նշվածներից յուրաքանչյուրն իր խնդիրներն ու պահանջներն ունի, սակայն դրանք մեկը մյուսին փոխլրացնում են և օգնում մանկավարժական գործունեության դեպքում, քանի որ կարողանում ես գործնականը բերել լսարան, և ուսանողին, որն ապագա մասնագետ է դառնալու, ներկայացնել (բացի տեսական կարևոր գիտելիքներից) այն, ինչն այսօր կատարվում է արտաքին աշխարհում (մասնագիտական բնագավառում): Համատեղ գործունեությունը թույլ չի տալիս նաև դասախոսին լճանալու և հնարավորություն է տալիս միայն զարգանալու և կատարելագործվելու:

 

- Ունե՞ք հատուկ սկզբունքներ, որոնցով առաջնորդվում եք դասախոսություններ կարդալիս: Ի՞նչ մեթոդներ եք կիրառում դրանք առավել արդյունավետ կազմակերպելու համար:

 

- Դրանք ձևավորվում են տարիների ընթացքում, սակայն կայուն լինել չեն կարող (բացի օրենքով սահմանված հատուկ պահանջների պահպանումից և կատարումից): Երևի թե հատուկ կարելի է նշել այն, որ յուրաքանչյուր լսարան և ուսանող իրեն բնորոշ անհատական մոտեցումն է պահանջում՝ դասավանդման մեթոդների ընտրության և աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպման տեսանկյունից: Ճիշտ է, դասընթացն ունի պարտադիր գրված ծրագիր, վերջնարդյունքներ և այլն, սակայն այդ պարտադիր բաղադրիչներից բացի՝ դասախոսը պետք է կարողանա լսարանում հասկանալ՝ դրա որ մասն է այդ խմբի համար առավել պարտադիր, ինչպես կարելի է այն ձևափոխել, որ առավել մատչելի և արդյունավետ հասցնի ուսանողին, և ամենակարևորը՝ ուսանողի մոտ ձևավորի գիտելիքը ստանալու ցանկություն, որի բացակայության դեպքում ցանկացած ջանք ապարդյուն կլինի: Կարևորում եմ միշտ տեսականի և գործնականի միջև զուգահեռների անցկացումը, ուսանողի հետ հարցուպատասխանը և ժամանակակից մեթոդների ու տեխնոլոգիաների կիրառությունը:

 

Կարևոր սկզբունքներ են պատասխանատվության պահպանումը և պատասխանատու մոտեցումն աշխատանքի նկատմամբ, ստանձնած պարտավորությունները և մանկավարժի գործը բարձր որակով և արդյունավետությամբ իրագործելը, որպեսզի քո «պատրաստած» մասնագետն ապագայում կարողանա ազատ իր տեղը գտնել աշխատաշուկայում, և դու միայն ուրախանաս նրա հաջողություններով:

 

- Ձեր խորհուրդը Ձեր ուսանողներին:

 

- Սովորել և համալսարանից, ամեն մի դասախոսից (ուսումնառության տարիներից) վերցնել առավելագույնը: Ժամանակն ամենաթանկն է, որը հետ բերել հնարավոր չէ։ Միշտ էլ կարելի է սովորել, և սովորում ենք բոլորս, սակայն այսօրվա ժամանակը վաղը չենք ունենա: Երկրաբանությունը հետաքրքիր մասնագիտություն է, և լավ մասնագետը հաստատ կգտնի իր տեղը և դերն այս բնագավառում:

 

Քնար Միսակյան

Այլ նորություններ
ԵՊՀ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ ԱՄԲԻՈՆԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԵՊՀ հայոց լեզվի ամբիոնի հայտարարությունը:
«ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԻԾՆ ՈՒՂՂԱԿԻ ՀԱԿԱՍՈՒՄ Է ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆԸ». ՎԱՀԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ ԵՎ ՄԵՆՈՒԱ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆԸ ՀԱՆԴԵՍ ԵՆ ԵԿԵԼ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՍՈՒԼԻՍՈՎ
ԵՊՀ Պալեանների անվան դահլիճում այսօր մամուլի ասուլիսով են հանդես եկել ԵՊՀ ռեկտորի թեկնածու, իրավ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր, ԵՊՀ քաղաքացիական դատավարության ամբիոնի վարիչ Վահե Հովհաննիսյանը և ԵՊՀ հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, Քաղաքական ինստիտուտների և գործընթացների ամբիոնի դոցենտ, պատմ. գիտ. թեկնածու Մենուա Սողոմոնյանը՝ անդրադառնալով ՀՀ կառավարության դեկտեմբերի 3-ի օրակարգում ընդգրկված «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» ու հարակից օրենքների նախագծերին հավանություն տալու և անհետաձգելի համարելու մասին որոշման նախագծին: