11.01.2023 | 
Կրթություն, Գիտություն
ԵՊՀ ՔԻՄԻԱՅԻ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏՈՒՄ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՎՈՒՄ ԵՆ ԿՈԼՈԻԴԱՅԻՆ ՏԻՐՈՒՅԹՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐՈՒՄ ՆԱՆՈՄԱՍՆԻԿՆԵՐԻ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
ԵՊՀ ՔԻՄԻԱՅԻ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏՈՒՄ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՎՈՒՄ ԵՆ ԿՈԼՈԻԴԱՅԻՆ ՏԻՐՈՒՅԹՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐՈՒՄ ՆԱՆՈՄԱՍՆԻԿՆԵՐԻ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի ֆիզիկական և կոլոիդների քիմիայի ամբիոնի դոցենտ Հեղինե Ղազոյանի «Խառը լուծիչներում կոլոիդային համակարգերի ուսումնասիրությունը լուսացրման մեթոդներով» գիտական թեման ԵՊՀ-ում անցկացված գիտական ներքին դրամաշնորհների մրցույթի արդյունքում երաշխավորվել է ֆինանսավորման: Գիտական թեմայի արդիականության և կիրառական նշանակության վերաբերյալ զրուցել ենք Հ. Ղազոյանի հետ:

ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդների քիմիայի ամբիոնում կատարվում է կենսաբժշկական համակարգերի և խնդիրների հետ առնչվող նանոմասնիկների հատկությունների ուսումնասիրություն կոլոիդային տիրույթում գտնվող համակարգերում, ինչպիսիք են մակերևութային ակտիվ նյութերի միցելային համակարգերը, կենսակտիվ նյութերի (սպիտակուցներ, վիտամիններ, լիպոսոմներ) կոլոիդային լուծույթները, դեղերի ցրման և յուրացման համակարգերը ինչպես մաքուր, այնպես էլ խառը լուծիչներում: Հետազոտվում է նաև նանոմասնիկների վարքի վրա խառը լուծիչների բնույթի և բաղադրության ազդեցությունը:

 

Ըստ Հ. Ղազոյանի՝ նանոտեխնոլոգիական հետազոտությունները մեծապես զարգացել են հատկապես վերջին տասնամյակների ընթացքում: Այժմ նանոմասնիկները մեծ կիրառություն ունեն կենսաբժշկական ոլորտում, մասնավորապես բջիջների թիրախավորման և թունավորման խնդիրները հաղթահարելու նպատակով:

 

 

 

Անդրադառնալով նանոմասնիկների կենսաբժշկական կիրառություններին՝ ԵՊՀ դոցենտը նշեց. «Բարձր կայունությունը և կենսահամատեղելիությունը, ինչպես նաև կատարելագործված նանոմասնիկների ցածր տոքսիկությունը հանգեցնում են դրանց՝ որպես դեղերի ցրման համակարգերի, ախտորոշիչ գործիքների և իմպլանտների կիրառմանը»:

 

Խոսելով ԵՊՀ ներքին դրամաշնորհի շրջանակում ուսումնասիրություն կատարելու համար կիրառվող մեթոդներից՝ Հեղինե Ղազոյանն ասաց. «Նանոչափերի մակարդակով հետազոտությունների ժամանակակից կարևորագույն մեթոդներից են լուսացրման մեթոդները. դրանք հաստատված մեթոդներ են՝ նախատեսված լուծույթներում մասնիկների հատկությունները և վարքը ուսումնասիրելու համար: Ուսումնասիրությունների ժամանակ կիրառվում են լուսացրման ստատիկ, դինամիկ և էլեկտրաֆորետիկ մեթոդները»։

 

«Լուսացրման հետազոտությունները կատարվում են ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդ քիմիայի ամբիոնի վերջերս ձեռք բերած ավստրիական «Anton Paar Litesizer™ 500» լուսացրման սարքով, որը դիսպերս համակարգերում և լուծույթներում 10նմ-ից մինչև 1մկմ տիրույթում գտնվող չափսերով նանո- և միկրոմասնիկների բնութագրման համար կիրառվող վերջին սերնդի բազմաֆունկցիոնալ սարքերից մեկն է»,- ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

 

Հ. Ղազոյանը մանրամասնեց, որ այն հնարավորություն է ընձեռում որոշելու մասնիկների չափսը, մոլեկուլային զանգվածը, ձետա-պոտենցիալը, միջավայրի բեկման ցուցիչը, բաշխման ու դիֆուզիայի գործակիցները և միջավայրի թափանցելիությունը:

Նախագիծը ներառում է նաև տեսական հետազոտական բաղադրիչ՝ կապված ուսումնասիրվող համակարգերում խառը լուծիչների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բազմամոլեկուլային կոնֆիգուրացիաների և միջմոլեկուլային էլեկտրաստատիկ ձգողության ազդեցության և դրանց նշանակության հետ:

 

Գիտական խմբի ղեկավարը փաստում է, որ սպիտակուցի կայունությունը դեղագործական ոլորտում արդիական խնդիր է:

 

 

Սպիտակուցների անկայունության հիմնական ասպեկտներից մեկը ինքնասոցումն է, որը հանգեցնում է ագրեգացման: Այն կարող է նվազեցնել սպիտակուցային դեղամիջոցների արդյունավետությունը և հանգեցնել նույնիսկ իմունոլոգիական ռեակցիաների և թունավորման:

 

«Հետազոտական ծրագրի շրջանակում հնարավոր է ԴԼՑ մեթոդով որոշել սպիտակուցային ագրեգատների չափսերը, իսկ ջերմաստիճանային կայունությունը հնարավոր է գնահատել՝ որոշելով լույսի ցրման չափը և ինտենսիվությունը՝ կախված ջերմաստիճանի փոփոխությունից: Ջերմության ազդեցության տակ սպիտակուցի մոլեկուլները բնափոխվում են՝ «հալվում» են, ինչը բերում է զանգվածային ագրեգացման: Այդ իսկ պատճառով շատ կարևոր է չափերի փոփոխության որոշումը»,- նշեց Հ.Ղազոյանը:

 

Հետազոտվող մյուս համակարգերը մակերևութային ակտիվ նյութերի կազմակերպված միցելային համակարգերն են, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն կենսաբժշկական, այլև տեխնոլոգիական ոլորտներում: Ըստ գիտական խմբի ղեկավարի՝ շատ կարևոր է այսպիսի կազմակերպված համակարգերի ուսումնասիրությունը նանոչափերի մակարդակով։

 

«Հայտնի է, որ լիպոսոմներն ուսումնասիրվում են կենսաբժշկական ոլորտում որպես դեղամիջոցների կրիչներ: Դրանք առանձնահատուկ կարևոր են քաղցկեղի բուժման համար՝ պայմանավորված քաղցկեղածին բջիջների թիրախավորելու իրենց բնական ունակությամբ: Մասնավորապես, լիպոսոմների նանոչափսերը հնարավորություն են տալիս արյունատար անոթներից անարգել մտնել քաղցկեղային գոյացությունների մեջ՝ իրենց հետ տեղափոխելով համապատասխան դեղանյութը»,- կարևորեց Հ. Ղազոյանը:

 

Կոլոիդ լուծույթներում նանոմասնիկների վերոհիշյալ վարքագիծը զգալիորեն կախված է խառը լուծիչների բնույթից և բաղադրությունից: Այդ առումով կարևորվում են այն հետազոտությունները, որոնք հնարավորություն կտան բացահայտել օրգանական բևեռային լուծիչների ազդեցությունը նանոչափերի մասնիկների կառուցվածքային և մակերևութային հատկությունների վրա:

 

Ծրագրի արտասահմանյան խորհրդատուն է պրոֆեսոր Վիտալի Չաբանը, ում հետ համագործակցությունն ընդգրկում է ինչպես գիտական, այնպես էլ ուսումնական գործունեություն: Պրոֆեսորն ունի հաշվողական առանձնահատուկ գործիքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու առաջարկվող համակարգերը: Վ. Չաբանի գիտահետազոտական գործունեությունը կառնչվի ծրագրի հետևյալ բաժիններին՝ դեղերի ցրման և յուրացման համակարգերում կիրառվող նանոմասնիկների նախագծման հետ կապված խնդիրների հետազոտություն, խառը լուծիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրություն:

 

Ուսումնական գործունեության ընթացքում հրավիրյալ պրոֆեսորը ԵՊՀ-ում կդասախոսի տեսական և համակարգչային քիմիայի հետ առնչվող ժամանակակից դասընթացների շրջանակում:

 

Կարինե Հովհաննիսյան

Այլ նորություններ
«ՄՐՑՈՒՅԹՆԵՐՆ ՈՒՍԱՆՈՂԻ ՀԱՄԱՐ ՀԻԱՆԱԼԻ ԱՌԻԹ ԵՆ ՎԵՐԱՐԺԵՎՈՐԵԼՈՒ ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ». ԱՇՈՏ ՄԿՐՅԱՆ
ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի ուսանող Աշոտ Մկրյանը մագիստրոսի կրթական ծրագրով «Լավագույն ուսանող» հանրապետական մրցույթի հայագիտական ոլորտում 2-րդ տեղի մրցանակակիր է: Աշոտի հետ զրույցը ուղենշում է, թե ինչ ճանապարհ է անհրաժեշտ անցնել լավագույն ուսանող ճանաչվելու համար:
ԻՆՉՊԵ՞Ս ԴԻՄԵԼ «ԷՐԱԶՄՈՒՍ+» ՓՈԽԱՆԱԿՄԱՆ ԾՐԱԳՐԻՆ. ՈՒՂԵՑՈՒՅՑ
ԵՊՀ ուսանողներն ու ասպիրանտները յուրաքանչյուր կրթական աստիճանում հնարավորություն ունեն մեկ անգամ մասնակցելու «Էրազմուս+» փոխանակման ծրագրին և կրթություն ստանալու եվրոպական մի շարք բուհերում։ Ընդհանուր ուսումնառության ժամկետը չի կարող լինել 3 ամսից պակաս և 12 ամսից ավելի: