20.10.2017
ԿԱՐԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ. «ՄԵՐ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ԷԼ ԳՈՒՑԵ ՀԵՆՑ ՄԱՐԴԿԱՆՑ ԱՊՐԵՑՆԵԼՆ Է»
Նշանավոր հայ խմբավար, ՀՀ վաստակավոր արտիստ Կարեն Սարգսյանը ղեկավարում է ԵՊՀ մշակույթի կենտրոնի և Հայաստանի օպերային թատրոնի երգչախմբերը: Պարոն Սարգսյանն իր կյանքը վաղուց է միահյուսել երաժշտության հետ, հանդես եկել բազմաթիվ բեմերում և արժանացել մեծ գնահատանքի ու հարգանքի:

- Պարո՛ն Սարգսյան, ինչպե՞ս կապվեց Ձեր կյանքը Մայր բուհի հետ:

- Առաջին անգամ համալսարանական կյանքին առնչվել եմ շատ երիտասարդ հասակում՝ 1976 թ.-ի սեպտեմբերից, երբ ինձ՝ որպես խմբավար, հրավիրեցին աշխատելու համալսարանի մեծ երգչախմբի հետ: Այդ ժամանակ համալսարանում գործում էր մոտ 80 հոգանոց մեծ երգչախումբ, որի շարժիչ ուժը բոլորիս կողմից սիրված Գուրգեն Մելիքյանն էր: Մենք աշխատեցինք մինչև 1982 թվականը: Այդ ժամանակահատվածում ունեցանք բազմաթիվ համերգներ, հանդիպումներ հայտնի արվեստագետների հետ: Այդ ընթացքում համագործակցում էինք լուսահոգի Խորեն Պալյանի և Լուսինե Զաքարյանի հետ: Նրանց հետ եղել ենք եվրոպական մի քանի երկրներում: Իմ ստեղծագործական կյանքում համալսարանական երգչախմբի ղեկավարումը շատ կարևոր և հետաքրքիր փուլ է եղել: Մեծ ընդմիջումից հետո՝ 2006 թ.-ին, հանդիպեցի Խորեն Պալյանին, ով ինձ ասաց, որ ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնյանը ցանկանում է, որ երգչախումբը վերականգնվի, և այդ նույն թվականից ես նորից ստանձնեցի ԵՊՀ երգչախմբի ղեկավարման աշխատանքը: Պետք է ասեմ, որ այս անգամ աշխատանքներն այլ կերպ են ընթանում: Հասկանալի է՝ փոխվել է ժամանակը, փոխվել են պայմանները: Կարինե Դավթյանի ղեկավարությամբ այսօր ունենք Մշակույթի կենտրոն, որն արդյունավետ աշխատանք է իրականացնում, և կենտրոնի կազմում գործում է ոչ միայն երգչախումբը, այլև տարբեր խմբեր հետաքրքիր գործունեություն են ծավալում:

- Ուսանողության համար ի՞նչ դեր ու նշանակություն ունի երգչախումբը:

- Ընդհանրապես Մշակույթի կենտրոն այցելող ուսանողները միշտ տարբերվում են մյուս ուսանողներից. բազմակողմանիորեն զարգացած, առավել ստեղծագործ և խելացի են: Նրանք պատրաստի ունկնդիրներ են դառնում՝ հասկացող, գնահատող և նույնիսկ քննադատող: Անկախ նրանց մասնագիտական ուղղվածություններից՝ մեր կենտրոնի ուսանողները հասարակության արվեստասեր հատվածն են կազմում: Հիշում եմ, որ դեռևս 1970-ականներին շատ ուսանողներ փոխեցին իրենց մասնագիտությունը և իրենց կյանքը կապեցին երաժշտության հետ: Ի դեպ, աշխարհի առաջատար բուհերից գրեթե բոլորն ունեն երգչախմբեր, և դա պատահական չէ: Ես շատ ուրախ եմ, որ մեզ մոտ նույնպես հասկանում են այդ իրողությունը, և թեկուզ այսօրվա ֆինանսական ոչ այնքան բարվոք պայմաններում ԵՊՀ ռեկտորը պնդում է, որ Մշակույթի կենտրոնը պետք է շարունակի իր աշխատանքները և զարգանա: Ուրախ եմ նաև, որ ես էլ իմ համեստ ներդրումն ունեմ այդ կարևորագույն գործի մեջ:

- Ի՞նչ սկզբունքով եք ընտրում ուսանողներին:

- Հայաստանում դեռևս երկու-երեք տարի առաջ գործում էին արվեստի դպրոցներ: Ճիշտ է, այսօր էլ դեռ շատերը գործում են, բայց այլևս չկա այն մեծ թափը, որը կար ժամանակին, և դեռ գնալով էլ թուլանում է: Այն ժամանակ գալիս էին ուսանողներ, ովքեր ավարտել էին երաժշտական դպրոցներ, ունեին համապատասխան գիտելիքներ և տիրապետում էին երաժշտական տարբեր գործիքների: Նրանցից էլ ձևավորում էինք գեղեցիկ կամերային նվագախումբ: Ես ամեն տարի հույս եմ ունենում, որ դեռ կգան ուսանողներ, բայց հետո հասկանում եմ, որ հուսախաբ եմ եղել: Ցավում եմ, որ պետությունը բավարար հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ դպրոցների նկատմամբ, որոնցից շատերն այսօր փակման եզրին են: Ուսանողներին ընտրելիս այսօր արդեն հաշվի ենք առնում նրանց մեծ ցանկությունը, որը շատ կարևոր հանգամանք է, և քիչ թե շատ երաժշտական ընդունակությունները: Մնացածն արդեն մենք են փորձում լրացնել այնքան, ինչքան հնարավոր է ուսանողական տարիների ընթացքում: Ամեն դեպքում ես բավարարված եմ զգում, որովհետև մեր աշխատանքն իսկապես արդյունք է տալիս:

- Այնուամենայնիվ, Ձեր կենսագրության ամենամեծ հատվածը առնչվում է Հայաստանի օպերային թատրոնի հետ:

- Ինձ համար օպերային թատրոնում աշխատելու բեղմնավոր շրջանը սկսեց 90-ականների սկզբներից, երբ լուսահոգի Տիգրան Լևոնյանի ջանքերով ինձ նշանակեցին Հայաստանի ազգային օպերային թատրոնի խմբավար: Այդ ժամանակ մեր երկրի համար ամենածանր ժամանակներն էին, երբ բազմաթիվ մշակութային օջախներ կործանման եզրին էին, իսկ մենք էլ, դրան զուգահեռ, փորձում էինք օպերային թատրոնի վերածնման գործողություն իրականացնել: Հենց այդ ժամանակահատվածում՝ մասնավորապես 1993 թ.-ին, մենք բեմ բարձրացրինք աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր Գաետանո Դոնիցետտիի «Պողիկտոս» ներկայացումը: Այն, ի դեպ, վերաբերում է հայ ժողովրդին, որը հռոմեական տիրապետության ժամանակ փորձում էր քրիստոնեություն ընդունել: Այն ժամանակ Լևոնյանի, Վազգեն Ա ամենայն հայոց կաթողիկոսի և Գոհար Գասպարյանի ջանքերով Վատիկանի արխիվներից գտնվեցին նշված երաժշտության նոտաները, և մենք բեմադրեցինք այդ գեղեցկագույն օպերան: Ընդ որում՝ այն իտալերեն է, և վերջում մի պատկեր կա, երբ նահատակվելուց առաջ հայերն աղոթում են: Մեր բեմադրության ժամանակ մենք այդ աղոթքը թարգմանեցինք հայերեն, և կարծում եմ, որ փառահեղ տեսարան ստացվեց:

- Ի՞նչ փուլում է այսօր Հայաստանի օպերային թատրոնը:

- Այսօրվա օպերային թատրոնը մեծ թափով սկսել է գործել ճանաչված դիրիժոր, երաժիշտ, ՌԴ վաստակավոր արտիստ Կոնստանտին Օրբելյանի ղեկավարությամբ, ով մեր հանրությանը հատյնի կոմպոզիտոր Կոնստանտին Օրբելյանի զարմիկն է: Նա էներգիայի անսպառ պաշար և շատ հետաքրքիր գաղափարներ ունի: Նա նաև մեծ աշխատանք է ծավալում մեր թատրոնը միջազգային ասպարեզում ճանաչելի դարձնելու նպատակով: Այսօր վերակազմավորման մեծ աշխատանքներ ենք իրականացնում: Իմ գործունեության արդյունավետության համար ինձ մեծապես օգնում են տնօրենի առաջին տեղակալ Կարինե Կիրակոսյանը, ով ֆինանսագետ է և զբաղվում է ֆինանսական ու կազմակերպչական հարցերով, և երգչախմբի տնօրեն Մինաս Խաչատրյանը, ով երգչախմբի ղեկավարման գործում մեծապես աջակցում է ինձ և մեծ հարգանքի է արժանի: Այսօր մենք նոր բեմադրություններ ենք իրականացնում, վերականգնում ենք արդեն պատմություն դարձած գործերը և նոր թափով առաջ շարժվում: Ինձ համար հաճելիորեն զարմանալի փաստ էլ եմ արձանագրել. այսօր մեր դահլիճները միշտ լեփ-լեցուն են, և մեր լսարանի մեծ մասը երիտասարդներ են: Ինձ համար դեռևս անհասկանալի է (չեմ հասցրել մտածել), թե ինչպես ստացվեց այսպես, բայց շատ ուրախ եմ:

- Տարածված տեսակետ կա, թե դասական արվեստը պետք չէ մասսայականացնել, այն պետք է որոշակի վերնախավի համար մնա: Դուք ի՞նչ եք մտածում այդ տեսակետի վերաբերյալ:

- Գիտեք, ես պարզապես խղճում եմ այն մարդկանց, ովքեր չեն առնչվել և չեն էլ ուզում առնչվել դասական արվեստի հետ: Նրանք պարզապես կապրեն իրենց կյանքը՝ այդպես էլ չիմանալով մարդկության կողմից ստեղծված ամենամեծ հրաշքների մասին: Այդ պատճառով ես ուզում եմ, որ դասական երաժշտությունը տարածվի: Իհարկե, այն հեշտ չի տրվում, հեշտ չի ընկալվում, բայց դրա համար էլ անհրաժեշտ է ջանք թափել ու պատրաստել հասարակությանը, բարձր արժեքներ սերմանել հենց մանուկ հասակից:

- Պարո՛ն Սարգսյան, իսկ ի՞նչ եք կարծում, պե՞տք է արդյոք պայքարել զանգվածային մշակույթի դեմ:

- Իհարկե պետք է, բայց ես պայքարի ձևերը չգիտեմ: Ես չեմ կարող հասկանալ այն մարդկանց, ովքեր լսում են մեր այսօրվա «հայտնի» երգերը և հաճույք ստանում, և դա ամենևին կապ չունի այն հանգամանքի հետ, որ ես 6 տարեկանից դասական երաժշտությամբ եմ զբաղվում: Ես ուղղակի չեմ հասկանում, թե ինչու են այդ երգերը ներկայացվում որպես հայկական, և ընդհանրապես ովքե՞ր են այդ ներկայացնողները: Կարծես հասարակությանը դեգրադացնելու հատուկ ծրագիր լինի: Ամենացավալին էլ այն է, որ նման երգիչների հարթակները շատ են՝ ընդհուպ օպերայի բեմը:

- Ինչպե՞ս եք վերաբերում օպերաների նոր և ժամանակակից մեկնաբանություններին:

- Ես արտասահմանյան շատ բեմերում տեսել եմ, օրինակ, «Աիդա» օպերայի ժամանակակից մեկնաբանությունը, որտեղ եգիպտացի զորավար Ռադամեսի կերպարը բեմում հայտնվում է ճապոնական մոտոցիկլետով, և նման շատ օրինակներ: Շատ է տարածվել այդ միտումը, բայց ես իմաստ չեմ գտնում: Եթե կարող եք, գրե՛ք նորը, ներկայացրե՛ք ժամանակակից կյանքը, բայց մի՛ փչացրեք դասականների գործերը:

- Պարո՛ն Սարգսյան, 2006 թ.-ին Դուք արժանացել եք ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչման: Վերջերս այդ կոչումների շուրջ շատ քննարկումներ են ծավալվում, և հակասական տեսակետներ հնչում: Դուք ընդհանրապես ինչպե՞ս եք վերաբերում կոչումներին և հնչած կարծիքներին:

- Ճիշտ է, կոչումն ինձ շնորհվել է 2006 թվականին, բայց այն ավելի շուտ պետք է տրվեր, սակայն այդ ժամանակահատվածը համընկավ ԽՍՀՄ փլուզման հետ: Այնուհետև՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախագահության ժամանակ, որոշվեց վերացնել այդ կոչումները, ինչին ես շատ կողմ էի: ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք էլ որոշվեց նորից վերականգնել: Իմ շատ գործընկերներ վատ են զգում, որ մեզ և շոու բիզնեսի բազմաթիվ ներկայացուցիչների նույն կոչումն են տալիս, բայց ես հակված եմ կարծելու, որ դա նույնը չէ: Ճիշտ է, ես էլ եմ գտնում, որ կառավարությունը սխալ է անում, որ նույն կոչումն է տալիս, բայց այն ծայրահեղ մոտեցումներն էլ չեմ ընդունում, երբ ասում են, թե վերադարձնենք այդ կոչումը: Պարզապես կառաջարկեի, որ թեկուզ մեկ բառ ավելացնելով՝ որևէ տարբերակում մտցվի: Ընդ որում՝ եթե ես կարողանայի, ընդհանրապես կհանեի այդ կոչումները, որովհետև յուրաքանչյուրի վաստակն իրականում ակնհայտ է և պարզ երևում է:

- Ըստ Ձեզ՝ ո՞րն է երաժշտի առաքելությունը:

- Երաժիշտ լինելը ճակատագիր է, որը կանխորոշվում է նախքան ծնվելը: Ես և ինձ նման էլի շատ երաժիշտներ, կարծում եմ, չենք մտածել, որ ինչ-որ առաքելությամբ ենք աշխարհ եկել, բայց մեր գործունեության ընթացքում ազդեցություն ենք ունենում, սերունդներ ենք դաստիարակում: Շատ է եղել, երբ համերգներից հետո մոտենում, սեղմում են ձեռքս և շնորհակալություն հայտնում հրաշալի երեկոյի և հաճելի ապրումների համար: Մեր առաքելությունն էլ գուցե հենց մարդկանց ապրեցնելն է:

Քնար Միսակյան