Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Ինչպես մեզ հետ զրույցում նշել էր Անահիտ Մանասյանը, գիրքը նվիրված է սահմանադրական կայունության արժեբանական բնութագրին և կայուն ժողովրդավարության երաշխավորման գործում վերջինիս դերակատարությանը։

 

Մենագրության անգլերեն տարբերակի գրախոսներն են Լատվիայի նախագահի իրավական հարցերով խորհրդական, Լատվիայի համալսարանի իրավունքի տեսության և պատմության ամբիոնի վարիչ, իրավ. գիտ. դոկտոր Յանիս Պլեպսն ու Վարշավայի համալսարանի քաղաքագիտության և միջազգային հետազոտությունների ամբիոնի դոցենտ, իրավ. գիտ. դոկտոր Յացեկ Զալեսնին:

 

Մենագրությունը կազմելիս հետազոտվել են ժողովրդավարության դոկտրինը, սահմանադրական կայունությանն ու Սահմանադրության զարգացմանն առնչվող հիմնախնդիրները, սահմանադրական վեճերի հաղթահարման իրավական կառուցակարգերը, Սահմանադրության պաշտոնական մեկնաբանության, անմիջական գործողության առանձնահատկությունները, Սահմանադրական դատարանի իրավական դիրքորոշումների զարգացման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև «սահմանադրական ինքնություն» հասկացությունն ու դրա արժեբանական բնութագիրը:

 

Նշված հիմնախնդիրների ուսումնասիրության արդյունքում հեղինակի կողմից կատարվել են բազմաթիվ տեսական եզրահանգումներ, մշակվել են հարցադրումներին առնչվող նոր տեսական հայեցակարգեր, և ներկայացվել են ՀՀ օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման մի շարք գործնական առաջարկություններ:

 

Մենագրությունը բաղկացած է 5 գլուխներից, որոնք էլ իրենց հերթին կազմված են ենթագլուխներից: Այն նախատեսված է սահմանադրական իրավունքի, իրավունքի տեսության ու փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի, քաղաքագիտության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների լայն շրջանակի համար:

 

Մեզ հետ զրույցում Անահիտ Մանասյանը փաստեց, որ անգլերեն տարբերակով լույս տեսած գրքերն ուղարկվելու են օտարերկրյա հաստատություններ:

 

Քնար Միսակյան

Միջոցառմանը ներկա էին ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկան Հայկ Սարգսյանը, ֆակուլտետի ամբիոնների վարիչները, ներկայացուցիչներ պրոֆեսորադասախոսական կազմից, Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրեն Պավել Սաֆարյանը, ՄՊՀ-ի մասնաճյուղի ուսումնական գործընթացի մասով գործադիր փոխտնօրեն Ժան Բագիյանը, պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ։



Միջոցառման սկզբում ֆակուլտետի դեկան Հ․ Սարգսյանը ողջունեց ներկաներին ու կարճ անդրադարձ կատարեց ներկայիս կրթական համակարգի մարտահրավերներին. «Այսօրվա կրթական համակարգում մեծ փոփոխություններ են կատարվում։ Այդ փոփոխությունների կիզակետը սերտ համագործակցությունն է գիտակրթական տարբեր կառույցների միջև, ինչը հուշագրերի ու պայմանագրերի կնքման միջոցով է իրականացվում»։

Դեկանը խոսեց նաև Մոսկվայի պետական համալսարանի հետ իրենց ունեցած համագործակցության, թվային վարչարարության անհրաժեշտության և կրթության որակի բարձրացման մասին։

«Մեր համագործակցությունն իր ներկապնակի բոլոր երանգներով հնարավոր է։ Ես կարծում եմ, որ հուշագիրը կլինի արտադրողական, օգտակար, ու գործարկումից հետո հնարավոր կլինի արդեն առանցքային խնդիրների շուրջ ընդհանուր հայտարարի գալ»,- նշեց Հ․ Սարգսյանը։

Իր խոսքի վերջում դեկանը Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրեն Պավել Սաֆարյանին նվիրեց «Ի՞նչ անել 1», «Ի՞նչ անել 2» գրքերը և ֆակուլտետի 2014 թվականի բուկլետը։

Պավել Սաֆարյանը նույնպես ողջունեց ներկաներին՝ դիմելով նրանց «ընկերներ» բառով ու նշեց, որ մեծ մասի հետ շատ երկար ճանապարհ է անցել. «Ինձ համար մեծ պատիվ է այսօր գտնվել ձեր շրջապատում։ Շնորհակալություն եմ հայտնում պարոն Սարգսյանին մեր համատեղ միջոցառման համար»։

Նա ներկայացրեց Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղը, նրա կառուցվածքը, խոսեց մասնաճյուղը զարգացնելու և ավելի լավը դարձնելու ծրագրերի մասին. «Մեր մասնաճյուղը որևէ պետական կառույցի ֆինանսական աջակցություն չունի, բայց ունի որևէ բանով մյուս մասնաճյուղերից ետ չմնալու նպատակ և ցանկություն»։

ՄՊՀ-ի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրենը խոսեց հետագա համագործակցությունների, ԵՊՀ-ից դասավանդելու նպատակով դասախոսներ հրավիրելու մասին։

«Որպես տնօրեն՝ ուզում եմ ասել, որ ինձ համար մեծ պատիվ կլինի, եթե այստեղ նստած անձինք ընդհանուր եզրեր գտնեն և կարողանան դասավանդել մեզ մոտ Մոսկվայից եկած դասախոսների հետ միասին։ Վստահ եմ, որ դուք որևէ բանով չեք զիջի նրանց»,- նշեց Պ․ Սաֆարյանը։

Գործադիր տնօրենը փաստեց, որ համաձայնագիրը նախնական մտադրությունների փաստաթուղթ է, որը հետագա համագործակցության նոր հնարավորություններ կընձեռի։

Ամփոփելով իր խոսքը՝ Պ․ Սաֆարյանը Տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկանին հանձնեց «Մեծ հաղթանակի էսքիզներ․ Արմտագի պատուհան» գիրք-ալբոմը։

Կողմերը ստորագրեցին 5 հոդված պարունակող հուշագիրը և շնորհավորեցին միմյանց։

 

Հանդիպման վերջում տեղի ունեցավ կարճ քննարկում համագործակցության եզրերի վերաբերյալ։

 

Մարինա Առաքելյան

ԵՊՀ գիտական քարտուղար Լևոն Հովսեփյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ գրանցամատյանում առկա են գիտական աստիճանների պաշտպանությունների վերաբերյալ ռուսերենով վավերագրված այնպիսի փաստեր, ինչպիսիք են գիտական աշխատանքների հեղինակների անձնական տվյալներ, ատենախոսության թեմա, ընդդիմախոսների վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև ատենախոսության լսումների և խորհրդի որոշումների ամսաթվեր. «Բացի դրանից՝ նշվում է, թե ձայների ինչ հարաբերակցությամբ է որոշվել շնորհել հայցվող գիտական աստիճանը»:

 

 

Ըստ գրանցամատյանի՝ թեկնածուական առաջին ատենախոսությունը 1938 թվականին պաշտպանել է Գեղամ Գալֆյանը՝ ստանալով քիմիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: «Կատիոնների քանակական էլեկտրոլիտային վերականգնում» («Количественное электролитическое восстановление катионов») թեմայով ատենախոսությունը մասնագիտական խորհրդի կողմից ստացել է դրական եզրակացություն, ընդ որում՝ դեմ ձայն չի գրանցվել:

 

 

Լևոն Հովսեփյանի տեղեկացմամբ, ուշագրավ է, որ ԵՊՀ-ում ասպիրանտուրան բացվել է դեռևս 1928 թվականին. «Այդ տարվա հոկտեմբերին համալսարանի վարչությունը հաստատել է ֆակուլտետների կողմից ասպիրանտուրայի ութ տեղերի համար ներկայացված առաջին թեկնածուներին: Մինչև 1938 թ. նրանք իրենց ատենախոսությունները պաշտպանել են Մոսկվայում, Լենինգրադում և Ռուսաստանի գիտական մյուս կենտրոններում»:

 

 

Գրանցամատյանում առկա է նաև գրականագետ Մկրտիչ Մկրյանի թեկնածուական ատենախոսության վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որը, փաստորեն, 1939 թվականին հայ գրականության գծով առաջին ատենախոսության հեղինակն է: Նրա՝ «Ֆրիկի ստեղծագործությունը» թեմայով ատենախոսության ընդդիմախոսներն են եղել պրոֆեսորներ Տերտերյանը և Մելիքյանը:

 

 

Մաթեմատիկայի գծով թեկնածուական առաջին ատենախոսությունը 1945 թ. պաշտպանել է Մխիթար Ջրբաշյանը: Նրա գիտական ղեկավարը եղել է հայկական մաթեմատիկական գիտության դպրոցի հիմնադիր Արտաշես Շահինյանը: Հետաքրքրական է, որ 34 անդամից բաղկացած հանձնաժողովից երկուսը դեմ են քվեարկել:

 

 

Դոկտորական ատենախոսության առաջին պաշտպանությունը, ըստ գրանցամատյանի, տեղի է ունեցել 1943 թվականին: Այդ ժամանակ ԵՊՀ դոցենտ Աշոտ Աբրահամյանը ներկայացրել է «Անանիա Շիրակացի» թեմայով ատենախոսությունը՝ հայցելով պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: Նրա ատենախոսության ընդդիմախոսները եղել են պրոֆեսորներ Ս. Մալխասյանցը, Հ. Աճառյանը և Ս. Մելիքսեթբեկը:

 

 

Մեզ հետ զրույցում Լևոն Հովսեփյանն ասաց, որ 1930-ական թթ. եղել են դեպքեր, երբ առանց պաշտպանության շնորհվել է դոկտորի գիտական աստիճան. «1937 թ. քիմիական գիտությունների ոլորտում ունեցած ձեռքբերումների համար ԵՊՀ-ում որոշել են Ստեփան Ղամբարյանին շնորհել քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան»:

 

 

Գրանցամատյանը ևս փաստում է այն իրողությունը, որ 1960-ական թվականներին գիտությունը մեծ վերելք է ապրել Հայաստանում:  Միայն 1966 թվականի ընթացքում, ըստ գրանցամատյանի, իրականացվել են 63 ատենախոսությունների պաշտպանություններ:

 

Ի դեպ, գրանցամատյանը թերթելիս հայտնաբերեցինք գիտության թեկնածուի դիպլոմներ և դոցենտի ատեստատ:

 

 

Քնար Միսակյան

- Կրեատիվության սահմանումը տարբեր գրքերում տարբեր է, այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ի մի բերել՝ ի՞նչ է կրեատիվությունը:

- Նախ ուզում եմ ճշտում անել. բավական երկար ժամանակ է, որ ես զբաղվում եմ կրեատիվության հարցով, և երբ եկավ ժամանակը, որ ես պետք է այդ թեմայով գիտական աշխատանքներ ներկայացնեի, որոշեցինք, որ լավ կլինի՝ «կրեատիվությունը» ունենա հայկական անվանում: Ես ինքս դիմեցի Լեզվի կոմիտե, և վերջինիս կողմից հաստատվեց «ստեղծարարություն» համարժեքը:

Սա լավ առիթ է մարդկանց ևս մեկ անգամ կոչ անելու օգտագործել «ստեղծարարություն» բառը:

Ինչ վերաբերում է սահմանումներին, ապա գոյություն ունի ստեղծարարության սահմանման մոտ 50-60 տարբերակ:

Խնդիրն այն է, թե հեղինակներն այս երևույթը որ կողմից են մեկնաբանում:

Այստեղ կարևոր է հասկանալ՝ մենք գործ ունենք գործընթացի, առանձնահատկության, թե արդյունքի հետ:

Կան հեղինակներ, որոնք ստեղծարարությունը դիտարկում են որպես գործընթաց, ինչպես, օրինակ, մտածողությունը կամ երևակայությունն են, որոշ հեղինակների համար էլ ստեղծագործարարությունն առանձնահատկություն է, այդ դեպքում հարց է ծագում, թե արդյոք այն բնավորության գիծ է, թե խառնվածքի առանձնահատկություն:

Որոշ հեղինակների կարծիքով էլ, ստեղծարարությունն արդյունք է: Այսինքն՝ մենք չենք տեսնում, թե մարդն ինչպես է դրան հանգել, փոխարենը մենք տեսնում ենք այդ աշխատանքի արդյունքը, օրինակ՝ խելացի հեռախոսը կամ սովորական գրիչը:

Ինչպես կարելի է հասկանալ, այս թեմայի վերաբերյալ կան երեք տարբեր մոտեցումներ, և դրանք կարող են ունենալ ամենաքիչը երեք տարբեր սահմանումներ:
Մինչ այսօր էլ չկա մի այնպիսի տեսություն, որը կսահմանի ստեղծարարությունը:

Բայց ես ինքս՝ որպես տեսաբան և մարդ, որը երկար տարիներ զբաղվել է ստեղծարարության խնդրով, հակված եմ մտածելու, որ ստեղծարարությունը հատկություն կամ առանձնահատկություն է:

Այսինքն՝ այն դասվում է անձին բնորոշ հատկությունների շարքին:

Ավելի լավ ուսումնասիրելով՝ մենք հասկանում ենք, որ գոյություն ունեն անձի առաջնային հատկություններ, օրինակ՝ պարտաճանաչությունը, ճշտապահությունը, ազնվությունը:

Ստեղծարարությունը պատկանում է ինտեգրալ հոգեկան երևույթների շարքին:

Այստեղ մենք գործ ունենք էլի հատկությունների հետ, որոնք, սակայն, ձևավորվել են այլ հատկությունների հիման վրա: Այսինքն՝ մենք առնչվում ենք մի կարգ բարձր հոգեկան երևույթների հետ:

Այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ստեղծարարությունը սահմանել, ապա ես կողմնակից եմ այն սահմանմանը, որ ստեղծարարությունն անձի ինտեգրալ հատկություն է, որը ձևավորվում է այլ հոգեկան հատկությունների հիման վրա և անձի կողմից իրավիճակի նորովի մոտեցման հատկությունն է:

- Գոյություն ունի՞ արդյոք այնպիսի մի բանաձև, որով կարելի է զարգացնել ստեղծարարությունը:

- Իհարկե, բանաձևեր կան, բայց ամեն ինչ կախված է նրանից, թե մարդը ստեղծարարության որ տեսության կամ մոտեցման կողմնակիցն է:

Իմ թեկնածուական աշխատանքում ես անդրադարձել եմ շախմատիստների ստեղծարարության զարգացմանը:

Իմ գիտական աշխատանքով ես ապացուցեցի, որ կան որոշակի մեթոդներ, որոնցով շարունակական աշխատանքի դեպքում մարդն արդեն իսկ կարող է նկատել ստեղծարարության փոփոխությունը:

Այդպիսի մեթոդներից մեկը խնդրի կառուցքավորման և քննարկման մեթոդն է՝ «mind mapping»-ը (մտավոր քարտեզ), որով մարդիկ փորձում են «քարտեզավորել» իրենց մտքերը:

Այն շատ հաճախ օգտագործվում է բիզնես ծրագրերում կամ առօրյա աշխատանքում:

Եթե մարդը շարունակաբար խնդիրները լուծում է «mind mapping»-ի օգնությամբ, ապա ստեղծարարության փոփոխություններ էին նկատվում:

Կա նաև «brainstorming»-ի կամ մտքերի տարափի մեթոդը, որն օգտագործվում է մտքերի ստեղծման համար, բայց դրան զուգահեռ, եթե դու շարունակաբար մասնակցում ես մտքերի ստեղծմանը, ապա աստիճանաբար ունենում ես ավելի ճկուն մոտեցում խնդիրների լուծման գործընթացում:

Քանի որ ստեղծարարությունը որպես այդպիսին նաև սոցիալական երևույթ է, ուստի դժվար է մենակ հասնել ստեղծարար արդյունքի: Հասարակությունն այդ գործընթացին նույնպես պետք է մասնակցի, քանի որ խնդրի լուծման նոր տարբերակը պետք է նաև ինչ-որ տեղ սպառվի:

- Ի՞նչ կապ կա ստեղծարարության և «կոմֆորտի» գոտու միջև:

- 1900-ականների սկզբին կային հոգեբաններ, որոնք ասում էին, որ կա խնդրի լուծման երկու մոտեցում՝ պրոդուկտիվ և ռեպրոդուկտիվ:

Մարդը հակված է ռեպրոդուկտիվ մոտեցման:

Ըստ ռեպրոդուկտիվ մոտեցման՝ մարդը սովորում է մի բան և հետագայում նոր խնդիր ունենալիս կիրառում իր սովորածը:

Սա մեր «կոմֆորտի» գոտին է:

Պրոդուկտիվ լուծումները գալիս են այն ժամանակ, երբ ռեպրոդուկտիվները չեն բավարարում:

Ենթադրենք՝ ուզում ես ինչ-որ բան գրել, բայց գրիչ չկա: Արդեն մտածում ես այլընտրանքի մասին:

Այսինքն, երբ մարդն իր «կոմֆորտի» գոտում չի կարողանում գտնել իրեն հուզող խնդրի պատասխանը, սկսում է ստեղծարար լուծումներ փնտրել, նորը ստեղծել:

- Որո՞նք են ժամանակակից ստեղծարարության հիմնախնդիրները:

- Իմ ամենասիրած հեղինակներից մեկը՝ Էդվարդ դը Բոնոն, ասում էր, որ մեզ համար խնդրի և՛ պրոդուկտիվ, և՛ ռեպրոդուկտիվ լուծումները կարևոր են:

Բայց դպրոցում մեզ սովորեցնում են խնդրի միայն ռեպրոդուկտիվ տարբերակը, մեր առաջադրանքն է դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել պրոդուկտիվ մտածողությունը զարգացնելու ուղղությամբ:

Ցավոք, այժմ համալսարանները ևս շարժվում են դպրոցի օրինակով, այսինքն՝ մենք մարդուն սովորեցնում ենք ոչ թե մտածել, այլ գործիք կիրառել, բայց գործիք ստեղծել չենք սովորեցնում:

Ստեղծարարության ամենակարևոր մարտահրավերներից մեկն աշակերտի կամ ուսանողի համարա գործիք ստեղծելու հնարավորություն ստեղծելն է:

Երբ նա հայտնվի որևէ մարտահրավերի առջև, փորձի այն հաղթահարել իր իսկ ստեղծած գործիքներով:

 

Անի Պողոսյան

Միջոցառմանը ներկա էին պրոֆեսոր Սեբաստիան Հայնեի կինը՝  Կիարա Ռիմինուչի Հայնեն, Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանը, ամբիոնի դասախոսներ, ուսանողներ:

 

Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանի խոսքով, ավանդական դարձած այս և նմանաբնույթ միջոցառումների նպատակը դասախոսներին և ուսանողներին հաղորդակից դարձնելն է արդի իրանագիտության ձեռքբերումներին:

 

«Զանազան պատճառներով մեր դասախոսները և ուսանողները  չեն կարողանում ներկա գտնվել միջազգային հարթակներում տեղի ունեցող գիտաժողովներին, հետևաբար մենք նպատակ ունենք, ըստ էության, եվրոպական իրանագիտությունը բերելու Հայաստան»,- նշեց Վ. Ոսկանյանը:

 

Վերջինս ասաց, որ դասախոսությունը նվիրված է իրանագիտության կարևորագույն ճյուղերից մեկին՝ աֆղանագիտությանը. «Շահնամեները դյուցազներգական ժանրի ստեղծագործություններ են, որոնք տարածված են նաև Աֆղանստանում և վերաբերում են աֆղան ժողովրդի պայքարին, ինչպես նաև պարունակում են ժողովրդական բանահյուսության տարրեր»:

 

Բոննի համալսարանի պրոֆեսոր Սեբաստիան Հայնեն ysu.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ դասախոսությունը նվիրված է աֆղաներենով ստեղծված դյուցազներգական և ռազմական գրականությանը, որը կարևոր է իրանագիտական ձեռքբերումների տեսանկյունից, այն կենդանի լեզուներից է, ունի հսկայածավալ գրական ավանդույթ և գրական հուշարձաններ:

 

«Դասախոսությունը նվիրված է աֆղան-իրանական պատերազմներին, որոնց մասնակցում էին նաև հայ և վրացի զինվորականներ»,- ներկայացրեց պրոֆեսորը:

 

Վերջինս նշեց, որ շատ հպարտ է ԵՊՀ-ում գտնվելու և իրանագիտության դպրոցն այսքան բարձր մակարդակի վրա տեսնելու համար. «Հուսով եմ, որ թե՛ ՀՀ, թե՛ ԵՊՀ  ղեկավարությունը հավուր պատշաճի ուշադրություն է դարձնում այս ամբիոնին՝ հաշվի առնելով վերջինիս ծավալած բեղմնավոր գործունեությունը»: 

 

Վ. Ոսկանյանն էլ տեղեկացրեց, որ այս միջոցառումների շրջանակում դասախոսություններով հանդես են գալու միջազգային նշանավոր հարթակներում հայտնի դասախոսներ, որոնք խոսելու են իրանական քիչ ուսումնասիրված լեզուների և բարբառների մասին:

 

«Մեր հիմնական առաքելությունը Հայաստանում իրանագիտական դպրոցը կամրջի որոշակի դերակատարությամբ  ներկայացնելու և այդ դերակատարությունը ստանձնելու քայլերի ամբողջությունն է: Ըստ էության մենք ստեղծում ենք հարթակ նաև իրանցի և եվրոպացի գիտնականների համար՝ միմյանց հետ հաղորդակից լինելու և գիտական ձեռքբերումներին ծանոթանալու իմաստով»,- նշեց ամբիոնի վարիչը:

 


Անգին Խաչատրյան