ԴԱՎԻԹ ՄՀԵՐԻ ՍԵԴՐԱԿՅԱՆ
Կենսագրություն
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, պրոֆեսոր, գերխիտ աստղերի ֆիզիկայի բնագավառում համաշխարհային ճանաչում ստացած վաստակաշատ գիտնական, ավելի քան 55 տարի գիտամանկավարժական գործունեություն ծավալած Դավիթ Մհերի Սեդրակյանը ծնվել է 1938թ. դեկտեմբերի 9-ին Երևանում: 1955թ. ոսկե մեդալով ավարտելով Երևանի Մ. Գորկու անվան միջնակարգ դպրոցը՝ Դ. Սեդրակյանն ընդունվել է ԵՊՀ ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի «Ֆիզիկա» բաժինը, 1961թ. գերազանցությամբ ավարտել է համալսարանը։ 1962թ. Դ․ Սեդրակյանը ընդունվել է ԽՍՀՄ Գիտությունների Ակադեմիայի Պ.Ն. Լեբեդևի անվ. Ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան, պրոֆեսոր Վ․Լ․ Գինզբուրգի ղեկավարած գիտական խմբում, որտեղ աշխատել է պրոֆեսոր Բ․Մ․ Բոլոտովսկու անմիջական ղեկավարության ներքո: Ավարտելով ասպիրանտուրան Դ. Սեդրակյանը 1964թ. պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «Լիցքավորված մասնիկի դիֆրակցիոն ճառագայթումը» թեմայով, այնուհետև վերադարձել է Երևան և սկսել իր աշխատանքային գործունեությունը դոցենտի պաշտոնում՝ ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնում: 1972թ. նա հաջողությամբ պաշտպանել է դոկտորական թեզ՝ «Պտտվող երկնային մարմինների տեսություն» թեմայով, 1975թ. արժանացել է պրոֆեսորի կոչման: 1977-1986թթ. ղեկավարել է ԵՊՀ ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնը, միաժամանակ շարունակելով ակտիվ գիտական գործունեությունը: 1982թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1990թ.՝ ակադեմիկոս, 1986-1994թթ. աշխատէլ ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահությունում՝ ակադեմիկոս-քարտուղարի, ապա փոխնախագահի պաշտոններում: 1994թ.-ից Սեդրակյանը ԵՊՀ-ում ղեկավարել է Վ. Համբարձումյանի անվան ընդհանուր ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ամբիոնը:

Դ. Սեդրակյանի գիտական հաջողությունները նշանակալից են, հատկապես տեսական աստղաֆիզիկայի ոլորտում: Դրանք ներառում են գերխիտ երկնային մարմինների պտույտի խնդիրը, պտտվող նեյտրոնային աստղերում մագնիսական դաշտի առաջացումը, բաբախիչների ռադիոճառագայթման մեխանիզմները, ինտենսիվ գրավիտացիոն ալիքների ճառագայթման աղբյուրների գոյության հնարավորությունները: Ընդհանուր հարաբերականության տեսության շրջանակներում պտույտի խնդրի նրա ստացած լուծումը գիտական մեծ արժեք ուներ, այն առաջարկում էր պտտվող կոնֆիգուրացիաների պարամետրերի հաշվման նոր մեթոդ: Այն հաստատեց անգլիացի գիտնականներ, բաբախիչները հայտնաբերած Բելի և Հյուիշի առաջադրած գիտական վարկածը, ըստ որի բաբախիչները պտտվող նեյտրոնային աստղեր են: Հիշյալ մեթոդը հետագայում հիմք դարձավ պտտվող երկնային մարմինների նոր մոդելների հաշվման համար: Դիտարկելով նեյտրոնային և պրոտոնային գերհոսելի կոնդենսատների փոխազդեցությունը, Դ. Սեդրակյանը հայտնաբերեց նոր ֆիզիկական երևույթ՝ ներկայումս հայտնի «տարման երևույթ» անունով: Վերջինիս շնորհիվ բաբախիչներում գերհոսելի նեյտրոնների քվանտային թելերը ստեղծում են պրոտոնային թելեր, որոնք գեներացնում են դիտվող հզոր մագնիսական դաշտերը: Դ. Սեդրակյանի առաջարկած բաբախիչների ռադիոճառագայթման մեխանիզմը սկզբունքորեն տարբերվում է մինչ այդ եղած առաջարկներից: Ըստ նրա՝ ճառագայթումը կազմավորվում է աստղի միջուկի և կեղևի սահմանին և դուրս է գալիս մագնիսաձայնային և ալֆվենյան ալիքների միջոցով:

Դ. Սեդրակյանի աշխատանքների մյուս ցիկլը վերաբերում է բաբախիչների պտտական շարժման դիտվող դանդաղեցմանը, որն ուղեկցվում է անկյունային արագության «ցատկերով»: Ելնելով իր այն վարկածից, թե վերը նշված նեյտրոնային թելերի ցանցը աստղի պտույտի դանդաղեցմանը զուգընթաց աստիճանաբար նոսրանում է, Դ. Սեդրակյանն իր աշակերտների հետ առաջարկում է բաբախիչների պտտական շարժման արգելակման երեք մեխանիզմ և ապացուցում, որ դանդաղեցման ժամանակ, մակերևույթի ջերմաստիճանի աճի շնորհիվ աստղը դառնում է ռենտգենյան ճառագայթման աղբյուր: Ստացված օրինաչափությունները համահունչ են տիեզերքից եկող ռենտգենյան ճառագայթմանը վերաբերող դիտողական օրինաչափություններին:

Սկսած 1994թ. Դ. Սեդրակյանը՝ նեյտրոնային աստղերի տեսական հետազոտություններին զուգահեռ, իր գործընկերների հետ կատարել է գիտական ուսումնասիրություններ՝ ուղղված էլեկտրոնների կողմից պոտենցիալային արգելքների անցման և անդրադարձման գործակիցների հաշվումներին, էլեկտրոնների հնարավոր տեղայնացման (լոկալիզացման) խնդիրներին։

Բեղմնավոր էր նաև Դ. Սեդրակյանի ուսումնամանկավարժական գործունեությունը․ մոտ 30 տարի ամբիոնի ղեկավար լիելու ընթացքում պաշտպանվել են 12 դոկտորական և 11 թեկնածուական ատենախոսություններ, դրանցից 4 դոկտորականը և 10 թեկնածուականը պաշտպանվել են նրա անմիջական ղեկավարությամբ: Մոտ 300-ի հասնող գիտական հոդվածները ակադեմիկոս Դավիթ Սեդրակյանին բերել են միջազգային լայն ճանաչում: Նա բազմիցս հրավիրված ելույթներով հանդես է եկել տարբեր երկրներում կազմակերպված միջազգային գիտաժողովներում: Նրա հետ համագործակցել են առաջատար գիտնականներ աշխարհի խոշոր գիտական կենտրոններից, ինչպիսիք են Կոռնելի և Ռոստոկի համալսարանները, Լոզանի և Փարիզի աստղաֆիզիկական կենտրոնները, Մոսկվայի Լեբեդևի անվ. ֆիզիկայի ինստիտուտը և այլն: Դ. Սեդրակյանը եղել է մի շարք միջազգային գիտաժողովների և թեմատիկ սեմինարների ակտիվ կազմակերպիչներից։ Երկար տարիներ հանդիսացել է «ԳԱ Զեկույցներ» ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալը, ապա ՀՀ ԳԱԱ «Աստղաֆիզիկա» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, ամսագիր, որը հայկական եզակի պարբերականներից է, որն ինդեքսավորվում է Web of Science միջազգային գիտատեղեկատվական շտեմարանի կողմից: Նա շարունակաբար կազմում և հրատարակում էր «Superdense QCD Matter and Compact Stars» միջազգային հանդեսը, Վ. Համբարձումյանին նվիրված «Ambartsumian’s Legacy and Active Universe» գրքի համախմբագիրն էր:

Գիտության մեջ ակադեմիկոսի վաստակը բարձր է գնահատվել բոլոր ժամանակներում. 1970թ. նա դարձել է ՀԽՍՀ Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակի դափնեկիր գիտության և տեխնիկայի բնագավառում, 1999 թ. պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու անվան մեդալով։ 2013 թվականին Դավիթ Մհերի Սեդրակյանին շնորհվել է ՀՀ գիտության կոմիտեի ոսկե մեդալ՝ երկարամյա գիտական գործունեության, գիտական կադրերի պատրաստման գործում ունեցած նշանակալի ներդրման, ինչպես նաև գիտության զարգացման գործում մեծ ավանդի ու ձեռքբերումների համար: Իսկ 2019-ին մեծ գիտնականը պարգևատրվել է ՀՀ պետական բարձր պարգևով՝ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով:

Լինելով գործուն խառնվածքի տեր, նա քաղաքացիական մտահոգությամբ էր արձագանքում հասարակական կյանքի խնդիրներին: Նա լայն ճանաչում ստացած գիտնական լինելուց զատ ակտիվ, օբյեկտիվ օրինաչափությունների հենքի վրա զարգացման ճանապարհներ փնտրող անհատ էր:

Դ․ Մ․ Սեդրակյանը վախճանվել է 2019թ․ դեկտեմբերի 1-ին, հուղարկավորված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։

ԴԱՎԻԹ ՄՀԵՐԻ ՍԵԴՐԱԿՅԱՆ

Ամբիոնի պատվավոր վարիչ | Ֆիզիկայի ֆակուլտետ - Ակադեմիկոս Վ. Համբարձումյանի անվան ընդհանուր ֆիզիկայի եւ աստղաֆիզիկայի ամբիոն
 
 

Գիրք/Book

D. M. Sedrakian, D. H. Badalyan

Multichannel Scattering Amplitudes of Microparticles in a Quantum Well with Two-Dimensional δ-Potential | Journal of Contemporary Physics (Armenian Academy of Sciences), 2015, 50.2, 129-136 pp. |

Դավիթ Մհերի Սեդրակյան

Քաղաքացիական իրավունք | «Գործնական պարապմունքների ձեռնարկ» Երկրորդ մաս, ԵՊՀ հրատ., 2007

Д.Седракян, А.Хачатрян, Д. Бадалян

О движении электрона в одномерной неупор. решетке из прямоугольных потенциальных барьеров | Изв. НАН Армении. Физика, т. 37, стр. 78, 2002

Д.Седракян, А.Хачатрян, Д. Бадалян

Рассеяние эелектрона на одномерной цепочке со структурным и композиционным беспорядком | Физ. Твердого Тела, т. 42, стр. 747, 2000
 

Հոդված/Article

D. M. Sedrakian, M. V. Hayrapetyan, D. S. Baghdasaryan

Generation and distribution of a magnetic field in superconducting strange stars | Astrophysics. 2015, 58, p. 536-549

D. M. Sedrakian, M. V. Hayrapetyan, D. S. Baghdasaryan

Strange quark stars with a rotating superfluid core | Astrophysics. 2015, 58.2, p. 216-232

D. M. Sedrakian, M. V. Hayrapetyan

Mechanism for radio emission of pulsars | Astrophysics. 2015, 58.1, p. 131-156

D. M. Sedrakian, M. V. Hayrapetyan, D. S. Baghdasaryan

Magnetic field of strange stars with rotating superfluid core | Modern Physics of Compact Stars and Relativistic Gravity, 2015, 017/1-7 pp. |

D. M. Sedrakian, P. G. Petrosyan, L. N. Grigoryan

Effect of Random Potential on the Optical Properties of the CdSxSe1–x Semiconductor Nanocrystals | Technical Physics, 2015, 60, 724-729 pp. |
1   2   3   4   5   6   7   8   9   19  |  Տեսնել բոլորը
 

Թեզիս/Thesis

Sedrakian D. M., Harutyunyan A. S., Hayrapetyan M. V.

Magnetosonic waves in the crust of a neutron star. Journal of Physics | Conference Series 496 (2014) 012017

Д.Седракян, А.Хачатрян, Д. Бадалян

Локализация электрона на одномерной цепочке из случайных δ-рассеивателей | Физ. Твердого тела, т. 41, стр. 1851, 1999

Д.Седракян, А. Хачатурян, Д. Бадалян

Локализация электрона на одномерной цепочке из случайных δ-рассеивателей | Изв. НАН Армении, Физика, т. 33, стр. 166, 1998

А.Хачатрян, Д.Седракян, В.Гаспарян, Д. Бадалян

Сопротивление одномерной цепочки из периодически расположенных случайных рассеивателей | ЖЭТФ, т. 190, стр. 243, 1996

Д.М. Седракян, К.М. Шахабасян, Я. Мюкет

Внутренне магнитное поле пульсаров | Известия АН Арм. ССР, Физика, т. 10, с. 537, 1974