Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Նշենք, որ «Նյութեր հին և միջնադարյան մերձսևծովյան հնագիտության և պատմության վերաբերյալ» (Մոսկվա-Տյումեն-Նիժնի Նովգորոդ) հանդես-տարեգիրքը ՌԴ-ում հրատարակվող միակ գիտական հանդեսն է, որն ունի հին և միջնադարյան Հայաստանին վերաբերող առանձին բաժին: Այն ընդգրկված է «Web of Science»-ի բազայում և աշխարհի բազմաթիվ նշանավոր գրադարանների էլեկտրոնային կայքերում: Հանդեսի խմբագրական կազմում ընդգրկված են նշանավոր գիտնականներ աշխարհի 10 երկրներից: Մշտական խմբագրական խորհրդում կան 17 երկրների (Հայաստան, Բելգիա, Բուլղարիա, Գերմանիա, Հունաստան, Դանիա, Եգիպտոս, Իսրայել, Հնդկաստան, Իտալիա, Մոլդովա, Ղազախստան, Լեհաստան, Ռուսաստան, ԱՄՆ, Ուկրաինա, Ֆրանսիա)՝ հին աշխարհի և միջնադարի պատմության հանրահայտ գիտնականներ: Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնում է ԵՊՀ դոցենտ Հակոբ Հարությունյանը: Հանդեսի խմբագիրն է Մոսկվայի պետական համալսարանի հին աշխարհի պատմության ամբիոնի վարիչ, պ.գ.դ., պրոֆեսոր Ս. Յու. Սապրիկինը, պատասխանատու քարտուղարը՝ Նիժնի Նովգորոդի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի դասախոս, պ.գ.թ., դոցենտ Մ. Մ. Չորեֆը:

Մենք զրուցել ենք ԵՊՀ դոցենտ Հակոբ Հարությունյանի հետ գիտական ամսագրում լույս տեսած հոդվածի ու վերջինիս գիտական նշանակության, ինչպես նաև հայտնի ամսագրի հետ ունեցած համագործակցության մասին:

- Պարո՛ն Հարությունյան, վաղո՞ւց եք համագործակցում գիտական ամսագրերի և հանդեսների հետ:

- Այո՛, վաղուց: Իմ հոդվածները հիմնականում տպագրվում են օտարերկրյա գիտական մամուլում: Ահա, օրինակ, «Նյութեր հին և միջնադարյան մերձսևծովյան հնագիտության և պատմության վերաբերյալ» գիտական հանդեսը լույս է տեսել 11 անգամ, որտեղ պարբերաբար հրատարակվել են նաև իմ հոդվածները:

- Ի՞նչ հոդված եք ներկայացրել այս անգամ և ի՞նչ աղբյուրներից եք օգտվել:

- Այս համարում տպագրվել է «Ընդհանուր Ասիայի երեսուներեքերորդ երկիրը՝ ըստ «Հին հայկական աշխարհագրության». Արի՞ք (Արիանա-Արիա), թե՞ Պարթևստան» հոդվածը: Այն ունի գիտական մեծ կարևորություն: Հիմնականում հիմնվել եմ «Աշխարհացույցում» Արիք-Պարթևստանի մասին գոյություն ունեցած տվյալների վերլուծության վրա: Այժմ առավել ընդունված է, որ «Աշխարհացույցը» V դարում գրել է Մովսես Խորենացին, ապա՝ լրացրել Անանիա Շիրակացին VII դարում: Սա հաշվի առնելով՝ մասամբ օգտագործել եմ նաև Խորենացու «Հայոց պատմությունում» Պարթևստանի մասին եղած վկայությունները:

- Ո՞րն է հոդվածի գիտական նպատակը:

- Հոդվածի շարադրման ամենակարևոր նպատակներից է գիտական հանրությանն ապացուցել, որ Պարթևական պետության կազմավորման մասին գիտության մեջ գոյություն ունեցող տեսակետները պետք է վերանայել: Մինչև այսօր ուսումնասիրողները, հենվելով միայն հունահռոմեական պատմիչների վկայությունների վրա, համարում են, որ առկա է այդ պետության կազմավորման երեք տեսակետներ, սակայն դրանց պետք է ավելացնել նաև չորրորդը՝ հաշվի առնելով Մովսես Խորենացու «Աշխարհացույցի» և «Հայոց պատմության» մեջ տեղ գտած վկայությունները: Ավելացնեմ, որ հիմնվելով մեր Պատմահոր վկայությունների վրա՝ կարելի է գրել տասնյակ դոկտորական և թեկնածուական ատենախոսություններ:

 

Մարինե Առաքելյան

- Պարո՛ն Թռչունյան, ի՞նչ է կորոնավիրուսը: Ի՞նչ է հայտնի դրա վերաբերյալ:

 

- Կորոնավիրուսները, ինչպես մյուս վիրուսները, բնության մեջ շատ տարածված մասնիկներ են: Դրանք բաղկացած են հիմնականում սպիտակուցներից ու նուկլեինաթթուներից և բազմապատկվում են միայն կենդանի օրգանիզմների բջիջներում: 19-րդ դարի վերջին՝ վիրուսների հայտնաբերումից հետո, շատ ժամանակ է անցել, և կուտակվել է հսկայական գիտական տեղեկատվություն, որը վկայում է, որ վիրուսները եղել են, կան և կլինեն: Դրանք առաջացնում են մարդու լուրջ հիվանդություններ, և հետևաբար միշտ պետք է պատշաճ ուշադրություն դարձնել վիրուսների տարածումը սահմանափակելու վրա: Սխալ է կարծել, թե դրանք ինչ-որ տեղ կվերանան: Ո՛չ, դրանք միայն կփոփոխվեն՝ ենթարկվելով մուտացիայի։ ՌՆԹ պարունակող վիրուսները, ինչպիսիք են կորոնավիրուսները, մեծ հաճախականությամբ ձևափոխվում են և առաջացնում նոր վարակիչ հիվանդություններ: Գրիպի և շնչառական այլ վիրուսների ուսումնասիրության փորձը և դրանց դեմ պայքարը թույլ է տալիս միանշանակ խոսելու այդպիսի պնդման մասին: Կորոնավիրուսային հիվանդությամբ այսօր համեմատաբար քիչ ծանր դեպքեր կան, և մահացությունը դիտվում է հիմնականում ուղեկցող  հիվանդություններ ունեցող վարակակիրների շրջանում: Համոզված եմ, որ շուտով ամեն ինչ կանցնի, և մենք հաջողությամբ դուրս կգանք այս իրավիճակից:

 

- Ի՞նչ միջոցառումներ պետք է արվեն այս ընթացքում: Պարետատան կողմից իրականացվող սահմանափակումներն արդարացվա՞ծ են:

 

- Նախևառաջ անհրաժեշտ է դադարեցնել կորոնավիրուսային վարակի տարածմամբ և խիստ սահմանափակող միջոցառումների հետևանքով առաջացած խուճապը: Ես լիովին համաձայն եմ կառավարության հետ, որ անհրաժեշտ է բնակչությանը տեղեկացնել միայն պաշտոնական տվյալների և գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մասին, քանի որ բնակչության մեծ մասը չի կարողանում ընկալել և վերլուծել տրամադրվող տարաբնույթ տեղեկատվությունը: Խիստ կարանտինն անհրաժեշտ է վիրուսի տարածումը սահմանափակելու համար, բայց սա ժամանակավոր միջոց է: Անհնար է ամեն ինչ երկար ժամանակով սահմանափակել: Ներկա իրավիճակից պետք է եզրակացնել, որ գլխավորը համալիր կանխարգելիչ միջոցառումներն են, որոնցից են հիգիենայի կանոնների պահպանումը, առողջ ապրելակերպի ապահովումը, կարանտինը, բնակչության պատվաստումը (համապատասխան պատվաստանյութի առկայության դեպքում), և որոնք, ինչպես ամբողջ աշխարհում, բավականաչափ արդյունավետ չեն իրականացվում:  Հետևանքը ստեղծված իրավիճակն է: Անհրաժեշտ է մանրէաբանության, վիրուսաբանության, վարակիչ հիվանդությունների և համաճարկաբանության բնագավառների ավելի շատ գիտնականներ և մասնագետներ ներգրավել՝ ոչ միայն բնակչությանը տեղեկացնելու և իրավասու միջոցառումներ մշակելու ու ձեռնարկելու, այլև կորոնավիրուսային վարակով ստեղծված իրավիճակի վերլուծության, վիրուսային և այլ վարակների դեմ պայքարի նոր ձևեր ու լուծումներ գտնելու նպատակով ՝ հաշվի առնելով այս վիրուսների հատկությունները և կենդանի օրգանիզմների հետ դրանց փոխազդեցության առանձնահատկությունները: Դժբախտաբար, սրա մասին քիչ է խոսվում:

 

- Ստեղծված իրավիճակից ի՞նչ եզրակացություն կարելի է անել:

 

- Այն, որ անիմաստ խոսակցությունները պատվաստանյութերի ցածր արդյունավետության մասին, շենքերի և շինությունների, տրանսպորտային միջոցների և փողոցների ոչ սանիտարական վիճակը, սննդամթերքի մանրէաբանական անվտանգության պատշաճ վերահսկողության բացակայությունը և այլն վաղ, թե ուշ տալիս են իրենց բացասական հետևանքները: Երկար տարիներ ոչ ոք չէր խոսում, օրինակ, ձեռքերը լվանալու մասին, և միայն հիմա սկսեցին նշել այն: Այնինչ անհրաժեշտ է մանկուց սովորեցնել երեխաներին․դեռ նախադպրոցական հաստատություններում և լրատվամիջոցների օգնությամբ: Այն, ինչ հիմա արվում է, միշտ պետք է արվի: Բացի դրանից՝ բնապահպանական միջոցառումների նկատմամբ ուշադրությունը պետք է կտրուկ բարձրացվի, հակառակ դեպքում հետևանքները շատ ավելի վատ կարող են լինել: Կարելի է ասել, որ բնությունը «պատասխան» է տալիս իր խնդիրներին անբավարար ուշադրություն դարձնելու համար: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ինչպես Նոբելյան դասախոսության ժամանակ նշել է ամերիկացի մանրէաբան Վաքսմանը, ավելի դաժան պատերազմ է սկսվելու միկրոօրգանիզմների և մարդկանց, վիրուսների և մարդկանց միջև: Եվ այդ պատերազմում ելքի համար մեծ պատասխանատվություն են կրելու կառավարությունները: Կանխարգելիչ միջոցառումների և բնապահպանական խնդիրների լուծման համար միջոցներ խնայել չի կարելի։

 

Քնար Միսակյան

Ինչպես մեզ հետ զրույցում նշել էր Անահիտ Մանասյանը, գիրքը նվիրված է սահմանադրական կայունության արժեբանական բնութագրին և կայուն ժողովրդավարության երաշխավորման գործում վերջինիս դերակատարությանը։

 

Մենագրության անգլերեն տարբերակի գրախոսներն են Լատվիայի նախագահի իրավական հարցերով խորհրդական, Լատվիայի համալսարանի իրավունքի տեսության և պատմության ամբիոնի վարիչ, իրավ. գիտ. դոկտոր Յանիս Պլեպսն ու Վարշավայի համալսարանի քաղաքագիտության և միջազգային հետազոտությունների ամբիոնի դոցենտ, իրավ. գիտ. դոկտոր Յացեկ Զալեսնին:

 

Մենագրությունը կազմելիս հետազոտվել են ժողովրդավարության դոկտրինը, սահմանադրական կայունությանն ու Սահմանադրության զարգացմանն առնչվող հիմնախնդիրները, սահմանադրական վեճերի հաղթահարման իրավական կառուցակարգերը, Սահմանադրության պաշտոնական մեկնաբանության, անմիջական գործողության առանձնահատկությունները, Սահմանադրական դատարանի իրավական դիրքորոշումների զարգացման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև «սահմանադրական ինքնություն» հասկացությունն ու դրա արժեբանական բնութագիրը:

 

Նշված հիմնախնդիրների ուսումնասիրության արդյունքում հեղինակի կողմից կատարվել են բազմաթիվ տեսական եզրահանգումներ, մշակվել են հարցադրումներին առնչվող նոր տեսական հայեցակարգեր, և ներկայացվել են ՀՀ օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման մի շարք գործնական առաջարկություններ:

 

Մենագրությունը բաղկացած է 5 գլուխներից, որոնք էլ իրենց հերթին կազմված են ենթագլուխներից: Այն նախատեսված է սահմանադրական իրավունքի, իրավունքի տեսության ու փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի, քաղաքագիտության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների լայն շրջանակի համար:

 

Մեզ հետ զրույցում Անահիտ Մանասյանը փաստեց, որ անգլերեն տարբերակով լույս տեսած գրքերն ուղարկվելու են օտարերկրյա հաստատություններ:

 

Քնար Միսակյան

Միջոցառմանը ներկա էին ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկան Հայկ Սարգսյանը, ֆակուլտետի ամբիոնների վարիչները, ներկայացուցիչներ պրոֆեսորադասախոսական կազմից, Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրեն Պավել Սաֆարյանը, ՄՊՀ-ի մասնաճյուղի ուսումնական գործընթացի մասով գործադիր փոխտնօրեն Ժան Բագիյանը, պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ։



Միջոցառման սկզբում ֆակուլտետի դեկան Հ․ Սարգսյանը ողջունեց ներկաներին ու կարճ անդրադարձ կատարեց ներկայիս կրթական համակարգի մարտահրավերներին. «Այսօրվա կրթական համակարգում մեծ փոփոխություններ են կատարվում։ Այդ փոփոխությունների կիզակետը սերտ համագործակցությունն է գիտակրթական տարբեր կառույցների միջև, ինչը հուշագրերի ու պայմանագրերի կնքման միջոցով է իրականացվում»։

Դեկանը խոսեց նաև Մոսկվայի պետական համալսարանի հետ իրենց ունեցած համագործակցության, թվային վարչարարության անհրաժեշտության և կրթության որակի բարձրացման մասին։

«Մեր համագործակցությունն իր ներկապնակի բոլոր երանգներով հնարավոր է։ Ես կարծում եմ, որ հուշագիրը կլինի արտադրողական, օգտակար, ու գործարկումից հետո հնարավոր կլինի արդեն առանցքային խնդիրների շուրջ ընդհանուր հայտարարի գալ»,- նշեց Հ․ Սարգսյանը։

Իր խոսքի վերջում դեկանը Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրեն Պավել Սաֆարյանին նվիրեց «Ի՞նչ անել 1», «Ի՞նչ անել 2» գրքերը և ֆակուլտետի 2014 թվականի բուկլետը։

Պավել Սաֆարյանը նույնպես ողջունեց ներկաներին՝ դիմելով նրանց «ընկերներ» բառով ու նշեց, որ մեծ մասի հետ շատ երկար ճանապարհ է անցել. «Ինձ համար մեծ պատիվ է այսօր գտնվել ձեր շրջապատում։ Շնորհակալություն եմ հայտնում պարոն Սարգսյանին մեր համատեղ միջոցառման համար»։

Նա ներկայացրեց Մ. Լոմոնոսովի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղը, նրա կառուցվածքը, խոսեց մասնաճյուղը զարգացնելու և ավելի լավը դարձնելու ծրագրերի մասին. «Մեր մասնաճյուղը որևէ պետական կառույցի ֆինանսական աջակցություն չունի, բայց ունի որևէ բանով մյուս մասնաճյուղերից ետ չմնալու նպատակ և ցանկություն»։

ՄՊՀ-ի Երևանի մասնաճյուղի գործադիր տնօրենը խոսեց հետագա համագործակցությունների, ԵՊՀ-ից դասավանդելու նպատակով դասախոսներ հրավիրելու մասին։

«Որպես տնօրեն՝ ուզում եմ ասել, որ ինձ համար մեծ պատիվ կլինի, եթե այստեղ նստած անձինք ընդհանուր եզրեր գտնեն և կարողանան դասավանդել մեզ մոտ Մոսկվայից եկած դասախոսների հետ միասին։ Վստահ եմ, որ դուք որևէ բանով չեք զիջի նրանց»,- նշեց Պ․ Սաֆարյանը։

Գործադիր տնօրենը փաստեց, որ համաձայնագիրը նախնական մտադրությունների փաստաթուղթ է, որը հետագա համագործակցության նոր հնարավորություններ կընձեռի։

Ամփոփելով իր խոսքը՝ Պ․ Սաֆարյանը Տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկանին հանձնեց «Մեծ հաղթանակի էսքիզներ․ Արմտագի պատուհան» գիրք-ալբոմը։

Կողմերը ստորագրեցին 5 հոդված պարունակող հուշագիրը և շնորհավորեցին միմյանց։

 

Հանդիպման վերջում տեղի ունեցավ կարճ քննարկում համագործակցության եզրերի վերաբերյալ։

 

Մարինա Առաքելյան

ԵՊՀ գիտական քարտուղար Լևոն Հովսեփյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ գրանցամատյանում առկա են գիտական աստիճանների պաշտպանությունների վերաբերյալ ռուսերենով վավերագրված այնպիսի փաստեր, ինչպիսիք են գիտական աշխատանքների հեղինակների անձնական տվյալներ, ատենախոսության թեմա, ընդդիմախոսների վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև ատենախոսության լսումների և խորհրդի որոշումների ամսաթվեր. «Բացի դրանից՝ նշվում է, թե ձայների ինչ հարաբերակցությամբ է որոշվել շնորհել հայցվող գիտական աստիճանը»:

 

 

Ըստ գրանցամատյանի՝ թեկնածուական առաջին ատենախոսությունը 1938 թվականին պաշտպանել է Գեղամ Գալֆյանը՝ ստանալով քիմիական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: «Կատիոնների քանակական էլեկտրոլիտային վերականգնում» («Количественное электролитическое восстановление катионов») թեմայով ատենախոսությունը մասնագիտական խորհրդի կողմից ստացել է դրական եզրակացություն, ընդ որում՝ դեմ ձայն չի գրանցվել:

 

 

Լևոն Հովսեփյանի տեղեկացմամբ, ուշագրավ է, որ ԵՊՀ-ում ասպիրանտուրան բացվել է դեռևս 1928 թվականին. «Այդ տարվա հոկտեմբերին համալսարանի վարչությունը հաստատել է ֆակուլտետների կողմից ասպիրանտուրայի ութ տեղերի համար ներկայացված առաջին թեկնածուներին: Մինչև 1938 թ. նրանք իրենց ատենախոսությունները պաշտպանել են Մոսկվայում, Լենինգրադում և Ռուսաստանի գիտական մյուս կենտրոններում»:

 

 

Գրանցամատյանում առկա է նաև գրականագետ Մկրտիչ Մկրյանի թեկնածուական ատենախոսության վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որը, փաստորեն, 1939 թվականին հայ գրականության գծով առաջին ատենախոսության հեղինակն է: Նրա՝ «Ֆրիկի ստեղծագործությունը» թեմայով ատենախոսության ընդդիմախոսներն են եղել պրոֆեսորներ Տերտերյանը և Մելիքյանը:

 

 

Մաթեմատիկայի գծով թեկնածուական առաջին ատենախոսությունը 1945 թ. պաշտպանել է Մխիթար Ջրբաշյանը: Նրա գիտական ղեկավարը եղել է հայկական մաթեմատիկական գիտության դպրոցի հիմնադիր Արտաշես Շահինյանը: Հետաքրքրական է, որ 34 անդամից բաղկացած հանձնաժողովից երկուսը դեմ են քվեարկել:

 

 

Դոկտորական ատենախոսության առաջին պաշտպանությունը, ըստ գրանցամատյանի, տեղի է ունեցել 1943 թվականին: Այդ ժամանակ ԵՊՀ դոցենտ Աշոտ Աբրահամյանը ներկայացրել է «Անանիա Շիրակացի» թեմայով ատենախոսությունը՝ հայցելով պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: Նրա ատենախոսության ընդդիմախոսները եղել են պրոֆեսորներ Ս. Մալխասյանցը, Հ. Աճառյանը և Ս. Մելիքսեթբեկը:

 

 

Մեզ հետ զրույցում Լևոն Հովսեփյանն ասաց, որ 1930-ական թթ. եղել են դեպքեր, երբ առանց պաշտպանության շնորհվել է դոկտորի գիտական աստիճան. «1937 թ. քիմիական գիտությունների ոլորտում ունեցած ձեռքբերումների համար ԵՊՀ-ում որոշել են Ստեփան Ղամբարյանին շնորհել քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան»:

 

 

Գրանցամատյանը ևս փաստում է այն իրողությունը, որ 1960-ական թվականներին գիտությունը մեծ վերելք է ապրել Հայաստանում:  Միայն 1966 թվականի ընթացքում, ըստ գրանցամատյանի, իրականացվել են 63 ատենախոսությունների պաշտպանություններ:

 

Ի դեպ, գրանցամատյանը թերթելիս հայտնաբերեցինք գիտության թեկնածուի դիպլոմներ և դոցենտի ատեստատ:

 

 

Քնար Միսակյան