Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի, Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնի ու Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի նախաձեռնությամբ կազմակերպված գիտաժողովին մասնակցում էին տարբեր բուհերի ու ակադեմիական ինստիտուտների ներկայացուցիչներ, գիտնականներ Ռուսաստանից և Բելառուսից:

 

Միջոցառմանը ներկա էին ԵՊՀ բնական և ճշգրիտ մասնագիտությունների գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանը, Կենսաբանության ֆակուլտետի դեկան Էմիլ Գևորգյանը, ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Արմեն Թռչունյանը, Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնի տնօրեն Կարեն Թռչունյանը, ՀՀ ԳԱԱ բնական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, ԳԱԱ թղթակից անդամ Ռուբեն Հարությունյանը, Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի տնօրենի տեղակալ Ացամազ Բիչենովն ու կենտրոնի ռուսաց լեզվի և կրթության վարչության պետի տեղակալ Աննա Մարգարյանը, պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ, օտարերկրյա հյուրեր:

 

 

Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոնի տնօրեն, գիտաժողովի կազմկոմիտեի նախագահ Կարեն Թռչունյանը, ողջունելով ներկաներին, ասաց. «ԵՊՀ մի շարք գիտնականներ հանդես են եկել «Կենսաքիմիայի, ճառագայթային և տիեզերական կենսաբանության արդի միտումները. մեծ Սիսակյանը և նրա հետազոտությունների կարևորությունը» գիտաժողովը կազմակերպելու նախաձեռնությամբ, որի անցկացմանն աջակցել են ԵՊՀ ղեկավարությունն ու Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնը, ինչի համար շնորհակալություն եմ հայտնում վերջիններիս»:

 

Կ. Թռչունյանը նշեց, որ միջոցառումը նվիրված է ԵՊՀ հիմնադրման 100 ու Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի 10-ամյակներին:

 

ԵՊՀ բնական և ճշգրիտ մասնագիտությունների գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանը, ողջունելով հյուրերին և գիտաժողովի մասնակիցներին, ասաց, որ ԵՊՀ-ն աջակցում է նմանօրինակ գիտական միջոցառումների անցկացմանը, և շատ հաճելի է, որ այն նվիրված է ԵՊՀ 100-ամյակին, և արդյունավետ գիտական աշխատանք մաղթեց բոլորին:

 

 

Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի տնօրենի տեղակալ Ացամազ Բիչենովը, իրենց կենտրոնի կողմից ողջունելով բոլորին, շնորհակալություն հայտնեց գիտաժողովի կազմակերպիչներին՝ նշելով, որ այսօր առաջնային է այնպիսի հետազոտությունների անցկացումը, որոնք նպաստում են գիտական ներուժի բացահայտմանն ու զարգացմանը, և հույս հայտնեց, որ գիտաժողովն ավելի սերտ գիտական կապեր կստեղծի Հայաստանի ու Ռուսաստանի միջև:

 

Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի ռուսաց լեզվի և կրթության վարչության պետի տեղակալ Աննա Մարգարյանը գիտաժողովի մասնակիցներին և հյուրերին ներկայացրեց իրենց կենտրոնի կողմից իրականացվող կրթական ծրագրերը՝ նշելով, որ ամեն տարի ասպիրանտուրայի և դոկտորանտուրայի ծրագրերի համար մոտ 200 անվճար տեղ է լինում, ինչը հնարավորություն է տալիս կրթությունը շարունակելու Ռուսաստանի հայտնի բուհերում. «Կարծում եմ՝ նմանօրինակ գիտաժողովները լավագույն հարթակ են ստեղծում տարբեր երկրների երիտասարդ գիտնականների շփման համար՝ նպաստելով գիտական նոր հետազոտությունների և նորարարությունների անցկացմանը: Գիտաժողովն առաջին անգամ է անցկացվում, սակայն հուսով եմ, որ այն ավանդական կդառնա»:

 

Ողջույնի խոսքերից հետո հայ, ռուս և բելառուս գիտնականները զեկուցումներ կարդացին «Բույսերի կենսաքիմիա», «Նյութափոխանակության կենսաքիմիա», «Ճառագայթային և տիեզերական կենսաբանություն», «Կիրառական մանրէաբանություն և կենսատեխնոլոգիա» խորագրերով սեկցիաներում:

 

 

 

Հասմիկ Ասլանյան

Գիտաժողովին ներկա էին Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի դեկան Արթուր Մկրտիչյանը, ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմից ներկայացուցիչներ, ֆակուլտետի ՈԻԳԸ նախագահ Սրբուհի Միչիկյանը, տարբեր կուրսերի ուսանողներ, շրջանավարտներ:

 

Գիտաժողովում հանձնաժողովի անդամներն էին ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի սոց․ գիտ․ դոկտոր, պրոֆեսոր Հասմիկ Գևորգյանը, սոց․ գիտ․ թեկնածու, դոցենտ Ադրինե Բաբլոյանը, սոց․ գիտ․ թեկնածու, դոցենտ Հարություն Վերմիշյանը, ասիստենտ Եվգինե Վարդանյանը։

Միջոցառման սկզբում ողջույնի և բացման խոսքով հանդես եկավ Ս․Միչիկյանը` նշելով, որ ֆակուլտետի ՈՒԳԸ-ն ամեն տարի կազմակերպում է գիտաժողով: Այս տարվա գիտաժողովը նվիրված է ֆակուլտետի հիմնադրման 15-ամյակին:

 

«Գիտաժողովը մասնագիտական քննարկման հարթակ է ստեղծում երիտասարդ գիտնականների համար՝ հնարավորություն տալով հետագայում տպագրելու իրենց գիտական աշխատանքները»,- ասաց ՈւԳԸ նախագահը։

Ներկաներին ողջունեց նաև Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի դեկան Արթուր Մկրտիչյանը, որը շեշտեց՝ ՈՒԳԸ անդամ լինելը նշանակում է կյանքը տեսնել գիտության ասպարեզում։

 

 

 

«Նմանօրինակ միջոցառումները շատ լավ դպրոց են համապատասխան ունակություններ և հմտություններ ձևավորելու, գիտական թեզեր պատրաստելու և ելույթներ ունենալու համար»,- ասաց դեկանը։

 

Ա. Մկրտիչյանը հիշեցրեց ելույթներ ունենալու կարգը և նշեց, որ նոյեմբերի 13-ին՝ ֆակուլտետի օրվան նվիրված հանդիսավոր միջոցառման ժամանակ, գիտաժողովում երկրորդ և երրորդ տեղ զբաղեցրած մասնակիցները ստանալու են պատվոգրեր, իսկ առաջին տեղ զբաղեցնողը, բացի  պատվոգրից, կստանա նաև դրամական պարգև։

 

«Սա արդեն ավանդույթ է։ Ես շատ ուրախ եմ, որ այս ավանդույթը հաջողությամբ ներդրել և կարողանում ենք տարիներ շարունակ պահպանել։ Բոլորին մաղթում եմ հաջողություն։ Ճիշտ է, վերջում հաղթողը մեկն է լինում, բայց կարծում եմ՝ գիտության ոլորտում, վերջիվերջո, հաղթում են բոլորը։ Գիտությունն այնպիսի բնագավառ է, որտեղ, երբ կիսվում ես, ոչինչ չես կորցնում, այլ ընդհակառակը՝ հարստանում ես»,- ասաց Արթուր Մկրտիչյանը:

 

Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի ուսանողները զեկուցումներ կարդացին «Հայատյացությունը որպես Ադրբեջանի պաշտոնական գաղափարախոսություն», «Լռության պարույրի դրսևորումները և նոր հեռանկարները սոցիալական ցանցերում», «Մարդկային ռեսուրսների կառավարման մասնագետի դերը մասնավոր ոլորտի կազմակերպությունների աշխատակիցների կարիերայի կառավարման գործընթացում» և այլ թեմաներով։

 

Զեկուցումների վերջում տեղի ունեցան հարցուպատասխան և քննարկում։

 

Մարինա Առաքելյան

 

 

 

ԵՊՀ-ի և Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի միջև համագործակցությունը հաստատվել է 2018 թվականին, երբ ակադեմիայի աջակցությամբ Արևելագիտության ֆակուլտետում ստեղծվել է Չինագիտության կենտրոն:

 

Մեզ հետ զրույցում ԵՊՀ միջազգային համագործակցության և հասարակայնության հետ կապերի գծով պրոռեկտոր Արթուր Իսրայելյանն ասաց, որ մեկ տարվա ընթացքում համագործակցության շրջանակն ընդլայնվել է. «Ուրախությամբ ուզում եմ փաստել, որ երկու կառույցների համատեղ նախաձեռնությամբ սա արդեն երկրորդ միջոցառումն է, որը նվիրված է ԵՊՀ հիմնադրման 100 և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կազմավորման 70-ամյակներին»:

 

«ԵՊՀ ղեկավարությունը մեկ անգամ չէ, որ հայտարարել է՝ չինագիտության զարգացումը համալսարանի առաջնահերթություններից մեկն է: Մեր նպատակն է պատրաստել չինագետներ, որոնք իրենց ներդրումը կունենան Հայաստանի դիվանագիտական ծառայության կազմակերպման գործում, իսկ հետագայում արդեն կնպաստեն մեր երկրում չինագիտության զարգացմանը»,- գիտաժողովի բացմանն ասաց Արթուր Իսրայելյանը:

 

 

Նա փոխանցեց, որ ԵՊՀ-ում այսօր հաջողությամբ գործում են Արևելագիտության ֆակուլտետի չինագիտության կենտրոնն ու Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի չինարեն լեզվի և մշակույթի կենտրոնը՝ խթանելով ԵՊՀ-ում չինարենի ուսուցումը և չինական մշակույթի տարածումը, ինչպես նաև նպաստելով հայ-չինական հարաբերությունների ամրապնդմանը:

 

Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի Ռուսաստանի, Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի ինստիտուտի փոխտնօրեն Չայ Յուն հույս հայտնեց, որ գիտական այս միջոցառումը հիմք կդառնա հետագայում երկու երկրների միջև համագործակցությունն ամրապնդելու և ընդլայնելու համար:

 

Նրա փոխանցմամբ, Արևելագիտության ֆակուլտետի չինագիտության կենտրոնը Չինաստանից դուրս գործող 13 հետազոտական կենտրոններից մեկն է, ինչը նշանակում է, որ Չինաստանը մեծ կարևորություն է տալիս Հայաստանի հետ ունեցած հարաբերություններին:

 

Մեզ հետ զրույցում Չայ Յուն փաստեց, որ ապագայում ևս կազմակերպվելու են գիտական համատեղ միջոցառումներ՝ մի կողմից նպաստելու հայ-չինական հարաբերությունների զարգացմանը, մյուս կողմից՝ էլ ավելի բարձր մակարդակի հասցնելու երկու երկրների միջև գիտական հաղորդակցությունը:

 

ԵՊՀ միջազգային համագործակցության վարչության պետ Ալեքսանդր Մարգարովը գիտաժողովի բացմանն ասաց, որ ԵՊՀ-ի և Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայի միջև համագործակցությունն ավելի բովանդակալի դարձնելու համար անհրաժեշտ է քննարկել գիտահետազոտական թեմաներ, որոնք հետաքրքրական կլինեն երկու կողմերի համար:

 

«Աշխարհն այսօր ավելի ու ավելի գլոկալ է դառնում: Այն այսօր և՛ գլոբալ է, և՛ գլոկալ: Եվ այդ համատեքստում հեռավորությունը, որն առկա է Հայաստանի և Չինաստանի միջև, միայն տարածական է՝ արտահայտված կիլոմետրերով, իսկ գաղափարների և ծրագրված նպատակների տեսանկյունից երկու երկրները շատ մոտ են իրար»,- ասաց Ալեքսանդր Մարգարովը:

 

 

«Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» խորագրով գիտաժողովին այսօր զեկուցումներով հանդես եկան Չինաստանի պատվիրակության ներկայացուցիչները, ինչպես նաև Արթուր Իսրայելյանը, Դիվանագիտական ծառայության և մասնագիտական հաղորդակցման ամբիոնի վարիչ Նուբար Չալըմյանը և  ԵՊԼՀ Կոնֆուցիուսի ինստիտուտի տնօրեն Գոռ Սարգսյանը:

 

Հնչած զեկուցումները վերաբերում էին ինչպես «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախագծի առանձնահատկություններին և հեռանկարներին, այնպես էլ հայ-չինական հարաբերությունների յուրահատկություններին:

 

Ի դեպ, վաղը Չինաստանի հասարակական գիտությունների ակադեմիայից ժամանած մասնագետները դասախոսություններ են կարդալու Արևելագիտության ֆակուլտետում:  

 

Քնար Միսակյան

 


ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի և Բերգենի համալսարանի երկարամյա համագործակցության շրջանակում այսօր կենսաբան մագիստրոսները հնարավորություն ունեցան ունկնդրելու մանրէաբանության արդի հիմնախնդիրների վերաբերյալ պրոֆեսոր Նիլս-Կորե Բիրկելանդի դասախոսությունները:

 

ԵՊՀ այցելու պրոֆեսորը մասնագիտական թեմաներով դասախոսություններ է կարդալու երկու օր շարունակ: Այսօրվա դասախոսությունները նվիրված էին կյանքի ոչ նպաստավոր պայմաններում մեթանը յուրացնող մանրէների՝ մեթանատրոֆների կենսաբազմազանությանը և էկոլոգիական գործառույթին: Հաջորդ հանդիպման ժամանակ նա կխոսի անթթվածին պայմաններում մանրէների կենսաբազմազանության, տարրերի կենսերկրաքիմիական շրջապտույտում դրանց դերի մասին:

 

Ընտրված թեմաներն արդիական են: Բազմաթիվ մանրէաբանների ուշադրությունը սևեռված է ներկայումս ծայրահեղասեր (էքստրեմոֆիլ) մանրէների վրա, որոնք ունակ են գոյատևելու տարբեր գործոնների՝ ջերմաստիճանի, աղի, միջավայրերի թթվայնության, ճնշման ծայրահեղ դրսևորումներով բնորոշվող պայմաններում: Դրանք արտադրում են տարբեր գործոնների նկատմամբ կայուն ֆերմենտներ և այլ կենսամոլեկուլներ, որոնք իրենց մենահատուկ հատկությունների շնորհիվ լայն կիրառություն են գտնում առաջատար կենսատեխնոլոգիաներում:

 

 

 

Այս մանրէների հետազոտումը թույլ է տալիս պարզելու մեթանատրոֆայի նշանակությունը ջերմոցային գազերի մթնոլորտ արտանետման և Երկիր մոլորակի ջերմային կարգավորման մեջ դրանց դերի մասին: Ավելին՝ այդ մանրէների վերաբերյալ պատկերացումները հնարավորություն են ընձեռում վերանայելու կյանքի հնարավոր սահմանները:

 

Բերգենի համալսարանի, մասնավորապես Նիլս-Կորե Բիրկելանդի հետ համագործակցությունը բավականին ակտիվ է և արդյունավետ:

 

Ներկայումս ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնը Բերգենի համալսարանի հետ համատեղ հաջողությամբ իրականացնում է «Մետաքսի ուղին գիտության մեջ» խորհրդանշական անվանումը կրող երկու դրամաշնորհային ծրագիր, որտեղ ընդգրկված են նաև Չինաստանը, Վրաստանը, Ուզբեկստանը, Տաջիկստանը, Ղրղզստանը և Ղազախստանը: Այդ դրամաշնորհում ԵՊՀ-ն առանցքային դերակատարում ունի՝ յուրօրինակ գիտական կամուրջ դառնալով եվրոպական և ասիական համալսարանների միջև: 

 

 

Հավելենք նաև, որ գիտական միջոցառումներից զատ՝ պրոֆ. Ն. Բիրկելանդն ակտիվ հասարակական գործունեությամբ է զբաղվում: Իսկ երեկ նա սեփական նախաձեռնությամբ և իր իսկ միջոցներով Ծիծեռնակաբերդում՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրի ծառերի պուրակում, Հայոց եղեռնի զոհերի հիշատակին դեռևս 2011 թվականին Նորվեգիայի արտաքին գործերի նախարարի կողմից տնկված, բայց դժբախտաբար չորացած ծառի փոխարեն տնկել է նոր եղևնի:

 

 

Լինելով Ֆ. Նանսենի անվան ոսկե մեդալակիր՝ նա անխախտ է պահում հայ-նորվեգական բազմամյա բարեկամությունը:

 

Պատրաստեց Հասմիկ Ասլանյանը

Դ. Սաքայանը, որն աշխարհում ճանաչում է գտել հատկապես հայագիտությանը և կիրառական լեզվաբանությանը նվիրված իր գործերով, առաջինն էր, որ Կանադայում ուղի է հարթել հայագիտության զարգացման համար։ Չնայած պատկառելի տարիքին՝ նա շարունակում է նույն եռանդով ստեղծագործել և զարգացնել հայագիտությունը՝ օտարախոս աշխարհին ներկայացնելով հային ու հայկականը: 20 տարուց ավելի է, որ նա ամեն տարի գալիս է հայրենիք՝ ամեն անգամ իր հետ բերելով մի նոր հայագիտական գիրք կամ մի գրքի ձեռագիր, որը պատրաստ է տպագրվելու ԵՊՀ հրատարակչությունում։ Հաճախ նա գալիս է նաև կազմակերպելու միջազգային մի գիտաժողով կամ մասնակցելու լեզվաբանական գիտաժողովների, որոնցից երկուսը նվիրված են եղել նրա ծննդյան 65-ամյակին (1996 թ.) և 85-ամյակին (2016 թ.):

Ysu.am-ը հարցազրույց է ունեցել լեզվաբան ու թարգմանիչ Դ. Սաքայանի հետ։ Թեմաներն էին նրա վերջերս լույս տեսած գիրքը, ծավալած գրական գործունեությունը, հայագիտության զարգացման հարցում նրա ունեցած ավանդը և ապագա անելիքները:



Գրքերի շապիկներն անգամ հայկական են:

«Վերը նշված ֆրանսերեն առածանին ամենավերջին գիրքս է, այնքան վերջին, որ մինչև Հայաստան գալս դեռևս լույս չէր տեսել, և ինձ «UPS» փոստով այստեղ են ուղարկել գրքից տասն օրինակ: Աշխատությունն ընդգրկում է հայ առած-ասացվածքների մասին 50-էջանոց մի ներածություն և 2.500 հայկական ժողովրդական առածներ, որոնք թարգմանվել են ֆրանսերեն։ Ունեմ այդ գրքի 2009 թ. անգլերեն տարբերակը, և շուտով պետք է հրատարակվի նաև նմանօրինակ գերմաներեն մի առածանի: Ի դեպ, գրքերի շապիկների գույներն էլ հայկական դրոշի գույներն ունեն՝ կարմիր, կապույտ և ծիրանագույն: Ֆրանսերեն առածանու շնորհանդեսը դեռ տեղի չի ունեցել, նախատեսում եմ այն անցկացնել Նոր տարուց առաջ նախ Կանադայում և ապա ֆրանսախոս տարբեր երկրների կենտրոններում»,- ասաց Դ. Սաքայանը:

Օտար աշխարհում և օտարների համար բացահայտելով հային ու հայկականը:

Հայագիտական գործունեության մասին խոսելիս Դ. Սաքայանը նշեց, որ օտար երկրներում հայագիտության նկատմամբ հետաքրքրությունը շատ մեծ է, բայց դրա մասին օտարալեզու տեղեկագրությունը՝ խիստ սահմանափակ. «Երանի՜ թե շատ լինեին մարդիկ, որոնք օտարախոսներին կներկայացնեին մեր արժեքները: Անցյալ դարի 50-ական թվականներից մինչև 70-ական թվականները մոտ 20 տարի ԵՊՀ-ում գերմանագիտություն դասավանդելուց և միաժամանակ 10 տարի համահամալսարանական Օտար լեզուների ամբիոնը ղեկավարելուց հետո՝ 1975 թ., ես Կանադա մեկնեցի և այդ երկրի լավագույն՝ ՄակԳիլի համալսարանում աշխատանքի անցա որպես գերմանագիտության պրոֆեսոր։ Շուտով ես այնտեղ սկսեցի հայագիտությամբ զբաղվել. հայագիտական դասընթացներ ստեղծեցի, Հայագիտական 5-րդ միջազգային գիտաժողովը կազմակերպեցի և հայագիտական մենագրություններ ու հոդվածներ գրեցի: ՄակԳիլի համալսարանը ոչ միայն չառարկեց, այլև ինձ խրախուսեց և աջակցեց, քանի որ դա մի նոր ոլորտ էր, որը պետք է Կանադայում զարգանար»:

Հայագիտական գործունեության արդյունքում ստեղծվեցին երկու կարևոր գրքեր՝ «Արևելահայերենը անգլախոս աշխարհի համար» և «Արևմտահայերենը անգլախոս աշխարհի համար», որոնք շատ մեծ ճանաչում գտան։ Դրանցով են այսօր հայերեն ուսուցանում Միացյալ Նահանգների Հարվարդ համալսարանում և այլուր, ինչպես նաև Գերմանիայի, Իտալիայի, Բրազիլիայի և այլ երկրների հայտնի համալսարաններում։ Այդ դասագրքերի պահանջարկն այնքան մեծ է, որ այժմ դրանք սպառվել են և պետք է վերահրատարակվեն:

«Գերմանագիտական ամբիոնում ամրապնդվելուց հետո իմ նպատակը միշտ եղել է օտարախոս աշխարհին ներկայացնել հայոց լեզուն, հայոց բանահյուսությունը, պատմությունը և Հայոց ցեղասպանությունը»,- ասաց Դ. Սաքայանը:

Թեև գրում ու թարգմանում է մի քանի լեզուներով, բայց ամենահարազատը մայրենին է:

Նա երեք տասնյակից ավելի գրքերի ու թարգմանությունների հեղինակ է, գրում և թարգմանում է մի քանի լեզուներով՝ գերմաներեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, հունարեն, ռուսերեն, գիտի նաև թուրքերեն, սակայն ամենաշատը ստեղծագործում է արևելահայերենով ու արևմտահայերենով:

Ի դեպ, Դ. Սաքայանի ու ԵՊՀ հրատարակչության համագործակցությունն արդեն երկար տարիների պատմություն ունի։ Նա այժմ ունի 12 անուն գիրք՝ հրատարակված ԵՊՀ հրատարակչության կողմից։ Հայագետը տպագրվում է նաև աշխարհի տարբեր կենտրոնների անվանի հրատարակչություններում, ինչպես «L’Harmattan»-ը Ֆրանսիայում, «Hueber»-ը, «Gunter Narr»-ը և «Harrassowitz»-ը Գերմանիայում, «Kitab»-ը Ավստրիայում և այլն։ 1996 թ. հեղինակը Մոնրեալում հիմնել է իր սեփական՝ «Arod Books» հրատարակչությունը, որտեղ հրատարակում է իր, երբեմն էլ իր հայաստանցի գործընկերների հայագիտական գործերը։

Հայոց պատմությամբ կամ ցեղասպանագիտությամբ զբաղվելու մտադրություն չի ունեցել, բայց պատահական գտածոն նրան ցեղասպանագետ է դարձրել:

Հեղինակը Հայոց ցեղասպանությամբ սկսել է հետաքրքրվել, երբ պատահաբար իր ձեռքն է ընկել մայրական կողմից պապիկի՝ բժիշկ Կարապետ Խաչերեանի օրագիրը, որը նկարագրում է Զմյուռնիայի 1922-ի աղետը։ Այսօր «Զմյուռնիա 1922» գիրքն ամենաշատ թարգմանված ցեղասպանագիտական գիրքն է՝ մինչև օրս թարգմանված 9 լեզուներով, այդ թվում նաև՝ թուրքերեն։ Այդ շարքի գլխավոր խմբագիրը եղել է Դ. Սաքայանը։ Ի դեպ, օրագրի գերմաներեն ու անգլերեն թարգմանությունները նա անձամբ է կատարել, իսկ հունարեն, ֆրանսերեն ու ռուսերեն տարբերակների թարգմանչական աշխատանքներին նույնպես լրջորեն մասնակցել է։ «Զմյուռնիա 1922» գիրքն աշխարհում մեծ տարածում է ստացել, որի հաջողությունից ոգևորված՝ հեղինակը սկսել է աշխարհի գրադարաններում ու արխիվներում փորփրել ու նորանոր նյութեր հայտնաբերել Հայոց ցեղասպանության մասին:

«Ու այսպես, սկսեցի Գերմանիայի գրադարաններից բերել ցեղասպանությանը վերաբերող նյութեր և դրանք իմ նախկին ուսանողուհի Էվելինա Մակարյանի հետ թարգմանել գերմաներենից հայերեն, ապա լույս ընծայել ԵՊՀ հրատարակչությունում։ Դրանցից են Վիլհելմ Բաումի «Թուրքիան և նրա քրիստոնյա փոքրամասնությունները» մենագրությունը, Յակոբ Քյունցլերի երկու գրքերը՝ «Արյան և արցունքի երկրում» ու «Երեսուն տարի ծառայություն Արևելքում», Գյունթեր Ֆուքսի և Հանս-Ուլրիխ Լյուդեմանի «Մարդասպանի սպանությունը» (գրական գործ Սողոմոն Թեհլերյանի սխրանքի և դատավարության մասին)»,- նշեց հայագետը:

Ցեղասպանության թեմայով հայտնի է հեղինակի խմբագրած 2010-ի մեկ այլ գիրք՝ «ՅՈՒՇԱՐՁԱՆ Ապրիլ 11-ի», որ լույս է տեսել Ստամբուլի «Belge» հրատարակչությունում։ Այն Թեոդիկի համանուն վերնագրով հայերենով գրված գրքի երկրորդ և այս անգամ երկլեզու՝ հայերեն-թուրքերեն հրատարակությունն է, որը նվիրված է Հրանտ Դինքի հիշատակին։ Այդ գրքում երկու լեզուներով ներկայացված են ցեղասպանության առաջին 761 նահատակների կենսագրությունները։

Ցեղասպանության թեմայով հեղինակի ստեղծագործություններից ամենավերջինը և ամենահայտնին «Նրանց քշում են անապատները…» գիրքն է։ Աշխատության հիմքում ընկած են Դ. Սաքայանի կողմից շվեյցարական արխիվներից հավաքած և գոթական ձեռագրերից վերծանած, Հայոց ցեղասպանության ականատեսների՝ շվեյցարացի ամուսիններ Կլարա և Ֆրից Զիգրիստ-Հիլթիների վկայությունները։ «Նրանց քշում են անապատները...» գիրքը Սաքայանը նախ գերմաներեն է հրատարակել 2016 թ. «Limmat Verlag» շվեյցարական հայտնի հրատարակչությունում։ Գիրքը բաղկացած է երեք գլխից. առաջին երկու գլուխները նվիրված են շվեյցարացի զույգի, իսկ երրորդը՝ նրանց օգնությամբ սպանդից փրկված Հայկ Արամյանի պատմությանը։

«Գրքի հերոսուհի Կլարա Հիլթին երեք տարի շարունակ (1915-1918) օրագիր է պահել, և ես 100 տարի անց վերծանել եմ նրա ձեռագրերը: Օրագրի բովանդակությունը նորություն էր  նույնիսկ նրա թոռների համար, որոնք այդ ձեռագրերը թեպետ ունեին, բայց չէին կարողանում կարդալ, քանի որ գոթական ձեռագիրը, որով գերմանախոս երկրներում գրում էին մինչև անցյալ դարի 20-ական թվականները, նրանց անծանոթ էր»,- ասաց Դ. Սաքայանը: Գիրքն այնքան մեծ արձագանք է գտել գերմանախոս երկրներում, որ մեկը մյուսին հետևել են մինչև օրս գրված 12 դրական գրախոսականները։

 

«Նրանց քշում են անապատները…» գիրքը Դ. Սաքայանն անմիջապես թարգմանել է հայերեն, և գրքի հայերեն տարբերակի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2017 թ. հունիսին ԵՊՀ-ում:

 

Այս օրերին Դ. Սաքայանն ավարտել է նաև այդ գրքի անգլերեն թարգմանությունը, թեև այն դեռևս անտիպ է:

Այնուհետև հայագետը տեղեկացրեց, որ «Նրանց քշում են անապատները…» գիրքն այսօր գերմաներեն բնագրից թարգմանվում է թուրքերեն. «Պայմանագրով որոշվել է, որ ես հսկելու եմ թարգմանության ողջ ընթացքը, որպեսզի ամեն ինչ բնօրինակին համապատասխան թարգմանվի: Թուրքերեն տարբերակի հրատարակիչները հույս ունեն, որ թարգմանությունը կտարածվի ոչ միայն Թուրքիայում, այլև ամբողջ աշխարհում՝ բոլոր թրքախոս գաղութներում»։

Այն հարցին, թե գրքի տարածումը Թուրքիայում որքանով կնպաստի Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը, նա պատասխանեց. «Թեկուզ և մեկ փոքրիկ քար էլ տեղից շարժվի, Հայ դատի համար դա օգուտ պետք է համարել»:



Շարունակելով օտարախոս աշխարհին ներկայացնել հայ գրականության լավագույն նմուշները:

Ինչ վերաբերում է անելիքներին, հեղինակը պատմեց, որ վերջերս անգլերեն է թարգմանել Հովհ. Թումանյանի քառյակներից 62-ը, գրել է գեղեցիկ նախաբան և պատրաստվում է անգլախոս աշխարհին ներկայացնել երկլեզու գրքույկ:

Դ. Սաքայանի մեծ ցանկությունն է, որ մեր երկրում լույս տեսած գրքերը ճիշտ տեղաբաշխվեն նախ Հայաստանում ու Արցախում և նաև ամբողջ աշխարհում։ «Ցավոք, այդ աշխատանքը մեր երկրում լավ չի կազմակերպված, և երբեմն գրքերը չեն հասնում նույնիսկ մինչև մեր մայրաքաղաքի գրախանութները,- ասում է նա և շարունակում,- hրաշալի է, որ մենք՝ հայերս, շատ ենք սիրում գրքեր գրել և հրատարակել, բայց մենք պետք է ջանանք, որ այդ գրքերը լճացած չմնան ինչ-որ պահեստներում։ Պետք է տարածել մեր գրքերը մեր երկրում և ամենուր, ընդ որում՝ տարածել թե՛ տպագիր, թե՛ թվայնացած, որպեսզի արագորեն հասու դառնան նաև Սփյուռքի հեռավոր անկյուններում գտնվող հայախոս և օտարախոս մեր հայրենակիցներին»:

 

Հասմիկ Ասլանյան