Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Միջոցառմանը ներկա էին ֆակուլտետի դասախոսներ և ուսանողներ:

Բանախոսին ներկայացրեց Իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանը՝ նշելով, որ Ռուբեն Գալեչյանի ուսումնասիրությունները կարևոր դեր ունեն, քանի որ Հայաստանը գտնվում է քարտեզային պատերազմի մեջ, իսկ հարևան երկրների քարոզչական մեքենաները հաճախ օգտագործում են քարտեզներ՝ ապացուցելու սեփական երկրի հնագույն պատմությունը: Այս տեսանկյունից, ըստ Ոսկանյանի, չափազանց կարևոր է ուսումնասիրել քարտեզները և թույլ չտալ պատմության կեղծումը:

Ռուբեն Գալչյանը խոսեց Լոնդոնի համալսարանում կովկասյան հետազոտությունների պրոֆեսոր, Վրաստանի, Հայաստանի և Բուլղարիայի պատմությունների մասնագետ Դևիդ Մարշալ Լենգի «Հայաստանը՝ քաղաքակրթության օրրան» («Armenia: cradle of civilization») գրքում տեղ գտած այն փաստը, որ տարածաշրջանի բազում երկրներից այսօր գոյություն ունեն միայն երկուսը՝ Հայաստանն ու Իրանը:

Բանախոսը ցուցադրեց հին սալիկ-քարտեզ, որի վրա Հայաստանը, Բաբելոնն ու Ատրպատականը ներկայացված են որպես աշխարհի կենտրոններ:

Անդրադառնալով պտղոմեոսյան, քրիստոնեական, հատուկ ծովագնացների համար ստեղծված պորտոլան քարտեզներին՝ Ռուբեն Գալչյանն առանձնացրեց պարսիկ աշխարհագետ Իսթախրիի 10-րդ դարի Աշխարհացույց քարտեզը, Իբն Հաուքալի 10-րդ դարի Հայաստանի, Իրանի նահանգ Ատրպատականի և Աղվանքի քարտեզը:

Ռուբեն Գալչյանը ներկայացրեց նաև Իսիդորի 12-րդ դարի Ֆրանսիական Աշխարհացույցը, Ղազվինիի Իսլամական աշխարհացույցը՝ 13-րդ դար, Վենետիկի վանական Ֆրա Մաուրոյի աշխարհացույց քարտեզը՝ 1460 թվական:

Դասախոսության ավարտին քննարկում ծավալվեց աշխարհագրական անունների և բաբելոնյան դպրության ավանդույթների շուրջ:

 

Մարի Ռաֆյան

Գիտական ծրագրի ղեկավար, ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, ֆիզմաթ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Եվա Դալյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ ներկայումս ձևավորված է հակաուռուցքային թերապիայի նոր ուղղություն, որը կապված է գենոմի ԴՆԹ-ի ընտրված տեղամասերում ոչ կանոնիկ կառուցվածքների՝ G-քվադրուպլեքսների և I-մոտիվների նպատակային առաջացման հետ. «Նման կառուցվածքների առաջացումը արգելափակում է թելոմերների սիթեզը կամ օնկոգեների էքսպրեսիան: Նշված տեղամասերում G-քվադրուպլեքս և I-մոտիվ կառուցվածքները կայունացնող կամ ապակայունացնող ուժերի բնույթը հասկանալն  առանցքային կարևորություն ունի, քանի որ թույլ է տալիս պարզաբանել գենոմում մոլեկուլային անջատիչների կենսաբանական դերը և հայտնաբերել դեղամիջոցներ, որոնք իրականացնում են գենոմի որոշակի հատվածներում նման կառույցների նպատակային առաջացումը կամ քանդումը»:

 

Նրա խոսքով, ԴՆԹ-ի նախընտրելի կոնֆորմացիաները և կայունու­թյունը կարգավորող բոլոր փոխազդեցությունների մեջ էական դեր են խաղում փոխազդե­ցություն­­ները ջրում լուծված համալուծիչների հետ. «Միզանյութը առավել հայտնի, լայնորեն օգտագործվող համալուծիչ է, որն ունի ուժեղ դենատուրացնող հատկություն սպիտակուցների և նուկլեինա­թթու­ների նկատմամբ»:  

 

Բանախոսի ներկայացմամբ, այս նախագծի շրջանակում նախատեսվում է հետազոտել միզանյութի ազդեցությամբ պայմանավորված G-քվադրուպլեքս-դուպլեքս և I-մոտիվ-դուպլեքս կառուցվածքային փոփոխությունները մարդու թելոմերային ԴՆԹ-ի 22-չափանի գուանինով հարուստ և կոմպլեմենտար ցիտոզինով հարուստ հատվածներում:

 

«Չնայած G-քվադրուպլեքսների առաջացման էներգետիկան ինտենսիվորեն հետազոտվել է և շարունակվում է հետազոտվել, մենք դեռևս քիչ գիտելիքներ ունենք G-քվադրուպլեքսները կայունացնող ուժերի հավասարակշռության մասին, որոնք թելադրում են ԴՆԹ-ի G-հարուստ հաջորդականությունների կոնֆորմացիոն նախընտրությունները կոմպլեմենտար C-հարուստ շղթայի առկայության կամ բացակայության պայմաններում: Հիմնվելով վերոնշյալի վրա՝ այս նախագծի խորհրդատու պրոֆեսոր Տիգրան Չալիկյանը (Տորոնտոյի համալսարան, Կանադա) առաջարկել է հետազոտությունների էքսպերիմենտալ ռազմավարություն, որն ուղղված է ԴՆԹ-ի ընտրված տեղամասերում G-քվադրուպլեքս (I-մոտիվ)-միթելանի շղթա և G-քվադրուպլեքս (I-մոտիվ)-դուպլեքս հավասարակշռության վրա տարբեր գործոնների ազդեցության բնութագրմանը: Այս նախագիծը շարունակությունն է Տիգրան Չալիկյանի հետ մեր համատեղ աշխատանքների: 2017 թ.-ին տպագրված համատեղ հոդվածում / J. Phys. Chem. B/ մենք ցույց ենք տվել որ միզանյութը կարելի է օգտագործել որպես անալիտիկ գործիք G-քվադրուպլեքսներ բնութագրելու համար, ինչպես արվում է սպիտակուցների կառուցվածքը ուսումնասիրելու համար»,- հավելեց Եվա Դալյանը:

 

Ըստ պրոֆեսորի՝ ստացված արդյունքները էքսպերիմենտալ հիմք են ԴՆԹ-ի G-քվադրուպլեքս առաջացնող հաջորդականությունների և այս կարևոր համալուծիչի նախընտրելի փոխազդեցությունների որոշման համար. «Սակայն G-քվադրուպլեքսների վրա միզանյութի մոլեկուլային ազդեցության հետագա ճշգրտման, ինչպես նաև G-քվադրուպլեքսների հետազոտման համար միզանյութի առավելությունների և օգտագործման սահմանների պարզաբանման նպատակով անհրաժեշտ է շարունակել հետազոտությունները: Մասնավորապես, ԴՆԹ-ի գուանինով հարուստ դուպլեքս տեղամասերում առաջացած G-քվադրուպլեքսների կայունության վրա միզանյութի դիֆերենցիալ էֆեկտը ավելի խորը հասկանալու համար  անհրաժեշտ է հետազոտել նաև միզանյութի ազդեցությունը I-մոտիվ–դուպլեքս անցումների վրա»:

 

Եվա Դալյանը նշեց, որ  այս հետազոտությունների արդյունքները թույլ կտան պարզաբանել G-քվադրուպլեքսների և I-մոտիվների առաջացման օպտիմալ պայմանները և ի հայտ բերել գենոմի կոնկրետ տեղամասում G-քվադրուպլեքսների կանխագուշակելի առաջացման եղանակները C-հարուստ կոմպլեմենտար շղթայի առկայության կամ բացակայության դեպքում:

 

Նշենք, որ գիտական հետազոտություններն իրականացվում են ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետում, խումբը բաղկացած է ԵՊՀ 4 աշխատակիցներից, իսկ խմբի խորհրդատուն պրոֆեսոր Տիգրան Չալիկյանն է:

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

  

 

Գիտական թեմայի ղեկավար, ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տեսական ֆիզիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող, ֆիզմաթ գիտ. թեկնածու Աննա Քոթանջյանը նշեց, որ ծրագրի շրջանակում հետազոտվելու են գրավիտացիոն դաշտերի, սահմանների և փակ (կոմպակտ) տարածական չափողականությունների ազդեցությունը քվանտային վակուումի հատկությունների վրա. «Հայտնի է, որ վակուումում առկա են քվանտային դաշտերի ֆլուկտուացիաներ։ Դրանց հատկությունները զգայուն են ինչպես արտաքին գրավիտացիոն և էլեկտրամագնիսական դաշտերի, այնպես էլ տարածության գլոբալ բնութագրերի (տոպոլոգիա, սահմաններ) նկատմամբ։ Մասնավորապես, փակ տարածական չափողականությունների առկայությունը հանգեցնում է վակուումի էներգիայի փոփոխության, որը հայտնի է որպես Կազիմիրի տոպոլոգիական երևույթ։ Այդպիսի չափողականություններ առկա են ինչպես հիմնարար փոխազդեցությունները նկարագրող ժամանակակից ֆիզիկական տեսություններում, այնպես էլ կոնդենսացված միջավայրերի ֆիզիկայի մի շարք մոդելներում (գրաֆենային նանոխողովակներ, նանոօղակներ, տոպոլոգիական մեկուսիչներ և այլն)»։

 

Աննա Քոթանջյանը, պարզաբանելով գիտական թեմայի ուղղվածությունը, ասաց, որ արտաքին դաշտերի ազդեցությունը կարող է հանգեցնել նաև փակ տարածական չափերի երկայնքով վակուումային հոսանքների առաջացման. «Սա զուտ քվանտային երևույթ է և հիմնականում հետազոտվել է Տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի գիտական խմբի կողմից։ Արդեն իսկ իրականացված հետազոտությունների արդյունքները կիրառված են գրաֆենային նանոխողովակների ու նանոօղակների նկատմամբ։ Ծրագրի շրջանակում շարունակվելու են այդ հետազոտությունները»։

 

Խմբի երիտասարդ անդամ, տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի ասպիրանտ Նվարդ Սահարյանը, խոսելով իրականացվող հետազոտությունների կարևորության մասին, փաստեց, որ տիեզերաբանական մոդելների շրջանակում առաջացող հոսանքները  մեծամասշտաբ մագնիսական դաշտերի աղբյուր են. «Ժամանակակից դիտողական տվյալները վկայում են նման դաշտերի գոյության մասին և դրանց առաջացման համընդհանուր ընդունված մոդել ներկայումս գոյություն չունի։ Քննարկվող մոդելներից մեկում մեծամասշտաբ մագնիսական դաշտերի առաջացման համար անհրաժեշտ սաղմնային դաշտերը կապված են վաղ տիեզերքի արագացմամբ ընդարձակման փուլում էլեկտրամագնիսական դաշտի վակուումային ֆլուկտուացիաների հետ։ Վակուումային հոսանքները կարող են հանդես գալ որպես սաղմնային դաշտերի մակածման այլընտրանքային աղբյուր»:

 

Գիտական խմբի անդամ, Տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր Ռոլանդ Ավագյանը, անդրադառնալով իրականացվող հետազոտությունների սպասվելիք արդյունքներին, նշեց, որ դրանց հնարավոր կիրառությունների շրջանակը բավական լայն է. կոնդենսացված միջավայրերի ֆիզիկայից մինչև տիեզերագիտական մոդելներ. «Դրանք տեսական ֆիզիկայի ամբիոնում նախկինում կատարված աշխատանքների օրգանական շարունակությունն են: Դրանց հիմքը դրվել է ամբիոնի հիմնադիր, Հայաստանում ռելյատիվիստական գրավիտացիայի դպրոցի ակունքներում կանգնած ակադեմիկոս Գուրգեն Սահակյանի կողմից»:

 

Նշենք, որ գիտական ծրագիրն իրականացնող խումբը համագործակցում է Ֆրասկատիի ազգային լաբորատորիայի (Իտալիա), Պարաիբայի ֆեդերալ համալսարանի (Բրազիլիա), Բարսելոնայի Տիեզերական գիտությունների ինստիտուտի և Լայդենի համալսարանի (Հոլանդիա) գիտական խմբերի հետ։

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

 

Մեզ հետ զրույցում թեմայի ղեկավար, ԵՊՀ ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետի դիսկրետ մաթեմատիկայի և տեսական ինֆորմատիկայի ամբիոնի դոցենտ Սերգեյ Սայադյանը  նշեց,  որ  բազմարժեք տրամաբանությունը  (ԲԱՏ-ը)՝  որպես հետազոտման տիրույթ, ներմուծվել է 1920 թ.-ին Լուկասևիչի կողմից՝ առաջարկելով ճշմարտության երրորդ «հնարավոր է» կամ «անհայտ է» արժեքը:

«Եթե նախնական շրջանում ԲԱՏ-ի ոլորտում ստացված արդյունքները թվում էին ոչ այնքան օգտակար, ապա վերջերս հայտնաբերվել են չափազանց հետաքրքիր կիրառումներ ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների տարբեր ոլորտներում»,- ասաց Սայադյանն ու հենց դրանով է  պայմանավորված թեմայի արդիականությունը:

 

Նա որոշակիորեն բացատրեց արտածումների բարդության տեսությունը և նշեց, որ այս ոլորտը խիստ կարևոր է, քանի որ սերտորեն փոխկապակցված է ընդհանուր բարդության տեսության կարևորագույն խնդիրների հետ. «Արտածման համակարգերի վերլուծելու համար կարևոր է իմանալ՝ կա  արդյո՞ք  ցանկացած նույնաբանության արտածումը ծնող արդյունավետ ալգորիթմ և արդյո՞ք  այն կարող է ստեղծել կարճագույն արտածումը»: 

 

Սայադյանը, խոսելով գիտական թեմայի  նպատակների մասին, ասաց. «Առաջնային է համապիտանի արտածման համակարգերի կառուցման հետազոտումը և արտածման համակարգերի քանակական հայտանիշների ուսումնասիրումը»:

 

Հետազոտական խմբի անդամներն են Դիսկրետ մաթեմատիկայի և տեսական ինֆորմատիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր Անահիտ Չուբարյան, նույն ամբիոնի շրջանավարտ, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու Հակոբ Նալբանդյանը,  ամբիոնի ասպիրանտ Գարիկ Պետրոսյանը և ամբիոնի 2018 թ.-ի շրջանավարտ Արթուր Խամիսյանը:

 

Սերգեյ Սայադյանը նշեց, որ  հետազոտական խմբի անդամների և՛ թեկնածուական, և՛ մագիստրոսական թեզերը ղեկավարել է պրոֆեսոր Չուբարյանը, թիմի բոլոր անդամները միջազգային գիտաժողովներում բազմաթիվ անգամներ հանդես են եկել զեկույցներով: Սայադյանի հավաստմամբ, թիմի անդամների նպատակասլացության, նվիրվածության և կազմակերպված լինելու շնորհիվ թիմը գրանցելու է ցանկալի արդյունք:


Անգին Խաչատրյան

Գիտական թեմայի ղեկավար, ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի գենետիկայի և բջջաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր, կենս. գիտ. դոկտոր Գալինա Հովհաննիսյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ դեղամիջոցների նկատմամբ կայունությունը քաղցկեղի բուժման հիմնական խոչընդոտներից մեկն է. «Այդպիսի կայունության ձևավորման համար պատասխանատու գեների նույնականացումը խիստ կարևոր է բժշկության համար: Այդ նպատակով կիրառվում են գենոմային տեխնոլոգիաներ, որոնք թույլ են տալիս խմբագրելու գենոմը՝ թիրախային կարգավորելով գեների ֆունկցիաները»:

 

Նրա խոսքով, վերջին տարիներին մշակվել է «CRISPR-Cas9» գենոմի խմբագրման տեխնոլոգիան, որի միջոցով բարձր ճշգրտությամբ կարելի է ապաակտիվացնել թիրախ գեները:

 

Գ. Հովհաննիսյանը հայտնեց, որ գիտական ծրագրի հիմնական նպատակն է Հայաստանում ներդնել «CRISPR-Cas9» գենոմի խմբագրման տեխնոլոգիան, ինչպես նաև ուսումնասիրել քաղցկեղային բջիջների կայունությունն ապահովող գեները. «Քաղցկեղային բջիջների գենոմի ճշգրիտ խմբագրումը թույլ կտա բարձրացնելու դրանց զգայնությունը հակաքաղցկեղային դեղանյութերի նկատմամբ»:

 

Բանախոսի խոսքով, այս հետազոտությունները Հայաստանում իրականացվում են առաջին անգամ. «Ստացվել են նախնական արդյունքներ, այս թեմայով պաշտպանվել է ավարտական աշխատանք: Պետք է ընդգծել, որ ծրագիրն ունի գիտակրթական նշանակություն»:

 

Գիտական ծրագիրն իրականացնող խմբում ընդգրկված են ԵՊՀ և ՀՀ ԳԱԱ մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի աշխատակիցներ: Նշենք, որ 5 մասնակիցներից երեքը երիտասարդ գիտաշխատողներ են, որոնցից մեկը ասպիրանտ է:

 

Նախագծի պատրաստման ընթացքում ձևավորվել է համագործակցություն Յենայի (Գերմանիա) Լեյբնիցի անվան ֆոտոնիկայի ինստիտուտի հետ:

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան