Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

ԵՊՀ հիմնադրման 100-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողովը կազմակերպվել էր՝ քննարկելու իրավագիտության զարգացման հեռանկարները և մարտահրավերները:

 

Միջոցառմանը ներկա էին Իրավագիտության ֆակուլտետի ամբիոնների վարիչներ, պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ և ուսանողներ, ինչպես նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի, ՀՀ դատախազության, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի, հայաստանյան իրավական այլ կառույցների ու բուհերի ներկայացուցիչներ:

 

 

Գիտաժողովին մասնակցելու և զեկուցմամբ հանդես գալու համար ԵՊՀ-ում էին նաև Մոսկվայի պետական համալսարանի սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունքի ամբիոնի վարիչ, իրավ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Սուրեն Ավագյանը, նույն համալսարանի քրեական դատավարության, արդարադատության և դատախազական հսկողության ամբիոնի վարիչ, իրավ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Լենոիդ Գոլովկոն, Նոթինհեմի Թրենթ համալսարանի պրոֆեսոր, իրավ. դոկտոր Պաոլա Մոֆֆաթը և ԳՊՀ ռեկտոր, իրավ. գիտ. դոկտոր, դոցենտ Ռուզաննա Հակոբյանը:

 

ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանը գիտաժողովի մեկնարկին փաստեց, որ օրվա խորհուրդը ԵՊՀ հարյուրամյակն է, իսկ գիտաժողովի գումարման շարժառիթը հենց այդ փաստն է:

 

«Մեր ժողովրդի դժվարին, մաքառումներով լի պատմությունն ունի նաև լուսավոր կետեր, որոնցից կարևորագույններից մեկը, անկասկած, հարյուր տարի առաջ ԵՊՀ հիմնադրումն է: Իհարկե, աշխարհում շատ են ավելի հին, ավանդույթներով հարուստ համալսարանները, սակայն եթե նկատի ունենանք, թե երբ և ինչպիսի պայմաններում է հիմնադրվել ԵՊՀ-ն, ինչ պատմական առաքելություն է իրականացրել հայ ժողովրդի կյանքում և ինչ դերակատարություն ունի այսօր մեր պետության կայացման ու զարգացման գործում, պատկերն ամբողջությամբ պարզ կլինի»,- ասաց Գագիկ Ղազինյանը:

 

 

Նրա հավաստմամբ, այսօր էլ համալսարանը՝ որպես ակադեմիական կառույց, կարևոր դերակատարություն ունի մեր ժողովրդի կյանքում ոչ միայն որպես բուհ, այլև՝ ազգային արժեք. «Կարծում եմ՝ այսօր պետք է երախտիքի խոսքեր ուղղել բոլոր այն մարդկանց, որոնց անձնուրաց ու անխոնջ աշխատանքի շնորհիվ 100 տարվա ընթացքում կայացել և իր այսօրվա բարձունքին է հասել ԵՊՀ-ն, և որից ճյուղավորվել է Հայաստանի բուհական համակարգը»:

 

Անդրադառնալով գիտաժողովի խորագրին՝ Գագիկ Ղազինյանը փաստեց, որ այն պատահական չէ ընտրված. «21-րդ դարը լուրջ մարտահրավերներ առաջ քաշեց հանրային կյանքի բոլոր ոլորտներում, որոնցից զերծ չմնաց նաև իրավագիտությունը»:

 

ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկանը, այդ մարտահրավերներից առանձնացնելով քաղաքականությունը, նշեց, որ մինչև նախորդ հարյուրամյակի վերջն իրավագետներին թվում էր, թե իրավունք և քաղաքականություն հարաբերակցության հարցը բնական իրավունքների և իրավաբանական աշխարհայացքի ու մտածողության համատեքստում ընդմիշտ  լուծված է՝ ի օգուտ իրավունքի գերակայության և իրավագիտության:

 

«Սակայն, ինչպես միջազգային, այնպես էլ ներպետական զարգացումները ցույց են տալիս, որ իրականությունն այսօր մի փոքր այլ է: Իրավագիտությանը սպասվում են փորձություններ, որոնք պահանջում են առանձնահատուկ մոտեցումներ իրավաբանական կրթության և գիտության կազմակերպման ու զարգացման հարցում»,- նշեց Գագիկ Ղազինյանը՝ փաստելով, որ այսօրվա գիտաժողովը կարելի է դիտել որպես փորձ՝  ակադեմիական դաշտում պատասխանելու մասնագիտության առջև ծառացած մարտահրավերների մի մասին:

 

 

Մեզ հետ զրույցում ֆակուլտետի դեկանն ասաց, որ գիտաժողովը ծրագրված էր լինելու շատ ավելի ներկայացուցչական, սակայն մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով միջոցառմանը չեն կարողացել մասնակցել գործընկերներ Գերմանիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Իտալիայից և ՌԴ-ից. «Սակայն համոզված եմ, որ այդ հանգամանքը չի խանգարի, որ միջոցառումն անցնի գիտական պատշաճ մակարդակով»:

 

Միջազգային գիտաժողովին, բացի արտասահմանյան հյուրերից և ԳՊՀ ռեկտորից, զեկուցմամբ հանդես եկան ԵՊՀ պետության և իրավունքի տեսության ամբիոնի վարիչ Արթուր Վաղարշյանը, Սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի վարիչ Վարդան Այվազյանը, Քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ Վահրամ Ավետիսյանը, Քաղաքացիական դատավարության ամբիոնի վարիչ Վահե Հովհաննիսյանը, Քրեական դատավարության և կրիմինալիստիկայի ամբիոնի դոցենտ Հրայր Ղուկասյանը ու Քրեական իրավունքի դոցենտ Աննա Մարգարյանը:

 

 

Զեկուցումների շրջանակում քննարկվեցին թեմաներ՝ կապված իրավագիտության մարտահրավերներին, քաղաքական համակարգի բարեփոխման և սահմանադրական-պետական կարգավորմանը, ՀՀ-ում քրեական արդարադատության զարգացման արդի միտումներին, ՀՀ-ում սուբյեկտիվ իրավունքների պաշտպանության քաղաքացիադատավարական կառուցակարգերի զարգացման հիմնախնդիրներին և այլն:

 

Մեզ հետ զրույցում Գագիկ Ղազինյանը փաստեց, որ գիտաժողովի նյութերը կհրապարակվեն առանձին ժողովածուով և հասանելի կլինեն բոլորին:

 

Քնար Միսակյան

Տարիների ընթացքում գիտնականները բացահայտել են ուղիներ՝ փոփոխելու միկրոօրգանիզմների բջիջները, որոնք թույլ կտան բարելավել մի շարք նյութերի արտադրությունը, այդ թվում՝ դեղամիջոցների, վառելիքի և նույնիսկ գարեջրի:

 

Գիտնականները մշակել են նաև տեխնիկաներ՝ ստեղծելու «խելացի» բջիջ, որն ունակ է մի շարք գործառույթներ կատարելու, որոնք ազդում են դեղերի ստեղծման, օրգանիզմում վերջիններիս մարսողության և նույնիսկ ջրի վարակազերծման հետ կապված գործընթացների վրա: Սակայն բջիջների ներսում հարուցվող գենետիկ և կարգավորիչ գործընթացների փոփոխումն առաջացնում է մի շարք խնդիրներ:

 

Սկզբի համար բջիջներն արդեն ծրագրավորված են առավելագույն արդյունավետությամբ իրականացնելու իրենց սովորական, ամենօրյա գործընթացները: Որևէ փոփոխություն, որ ճարտարագետները կատարում են որոշակի նյութ արտադրող բջջի արդյունավետությունը մեծացնելու համար, իր հերթին կարող է խափանել այդ գործընթացները և ծանրաբեռնել բջջին:

 

Այդ խնդիրը լուծելու համար Ջեյմս Քլարկի անվան ինժեներիայի դպրոցի (A. James Clark School of Engineering) պրոֆեսոր Ուիլյամ Բենթլին (William E. Bentley) հետազոտողների խմբի հետ աշխատում է կենտրոնանալ մանրէաբանական կոնսորցիայի (բջջային մեծ խմբավորումներ) նախագծման վրա, որտեղ տարբեր բջջային գաղութները (բջջային միավորումներ) մշակված են այնպես, որ աշխատեն միասին՝ կատարելու ցանկալի գործառույթը: Այս ռազմավարությունը թույլ է տալիս ճարտարագետներին նախագծել հատուկ բջիջներ և բաժանել թիրախային ծանրաբեռնվածությունը բջիջների խմբերի միջև:

 

Որպեսզի բջջի կոնսորցիումը կոնկրետ առաջադրանքներ տա, ճարտարագետներից պահանջվում է ինչ-որ կերպ կարգավորել բջջային գաղութների քանակը: Մինչ այժմ առկա փոքր հետազոտությունը նպատակաուղղված է եղել ստեղծելու սարքավորումներ կամ համակարգեր, որոնք ինքնաբերաբար կկարգավորեն կոնսորցիումի ներսում բջջային գաղութների կազմությունը:

 

Ընդհանուր առմամբ, բջջի կոնսորցիայի ուսումնասիրությունները ճարտարագետներից պահանջում են կիրառել մեխանիկական և թանկարժեք արտաքին կարգավորիչ համակարգեր: Բենթլին և նրա թիմը ցանկանում են վերանախագծել բջիջները, որպեսզի վերջիններս կարողանան ինքնաբերաբար համակարգել իրենց գաղութների խտությունները:

 

«Հիմնական հղացքն այն է, որ բջիջների խմբերը կարող են նախագծվել այնպես, որ ինքնուրույն կարգավորեն իրենց կազմությունը, և արտաքին միջամտության կարիք չլինի: Օրինակ՝ ոչ մի երաշխիք չկա, որ բակտերիաները, որոնք մշակված են աղեստամոքսային տրակտի դիսֆունկցիայի դեպքում կիրառելու համար, իսկապես կպահպանվեն կամ կդրսևորեն իրենց այնպես, ինչպես մենք ակնկալում ենք: Եվ դուք չեք կարող կիրառել հարմարավետ միջոցներ, ինչպիսիք են, օրինակ, մագնիսական կամ էլեկտրական դաշտերը՝ կարգավորելու բակտերիան աղիներում, ուստի ինչու չներառել ինքնակարգավորման հատկությունը բակտերիայի մեջ»,- ասում է Բենթլին:

 

Ինչպես ոլորտի այլ ներկայացուցիչներ, Բենթլին և նրա խմբի մյուս անդամները նախկինում բացահայտել են «Quorum sensing»-ը (QS), որը միջբջջային հաղորդակցման բակտերիալ ձև է և թույլ է տալիս մշակել հաղորդակցման շղթաներ բակտերիալ շտամերի միջև՝ համակարգելու դրանց վարքագիծը: Ավտոնոմ համակարգեր ստեղծելու նպատակով Բենթլին և նրա թիմի անդամները վերափոխեցին QS համակարգերը երկու E. coli շտամերի, որով բջջի ենթապոպուլյացիաների հաղորդակցման աճի արագությունը կոնսորցիայում կախված կլինի բջիջների միջև ազդանշանների փոխանցումից:

 

Դա յուրատեսակ հետադարձ հաղորդակցման մի օղակ է, որտեղ բջիջները կարող են զգալ և արձագանքել «Autoinducers» կոչվող միջբջջային ազդանշանային մոլեկուլներին, որոնք հնարավորություն են տալիս բակտերիաներին աշխատելու միասին իրենց սեփական ցանկությամբ: Բեկումը կարող է դառնալ գենային ինժեներիայի միջոցով մշակված «խելացի բակտերիաների» համար մի շարք նոր գործառույթների բանալի՝ սկսած դեղերի ստացումից մինչև ջրի ախտահանում և ավարտած նոր խմիչքների խմորման նոր գործընթացներով:

 

«Աստիճանաբար, բակտերիաների կոնսորցիային կառաջադրվի հում նյութը վերածել արժեքավոր արտադրանքի: Հում նյութերը կարող են լինել թափոնները կամ արդյունաբերական գործընթացների արգասիքները: Կոնսորցիայի սինթետիկ կարողությունները կարող են գերազանցել մաքուր մոնոկուլտուրաների հնարավորությունները, դրա համար այնպիսի մեթոդների անհրաժեշտություն կառաջանա, որոնք կօգնեն հավասարակշռել կոնսորցիան»,- ասում է Բենթլին:

 

«Աստիճանաբար, բակտերիաների կոնսորցիային կառաջադրվի հում նյութը վերածել արժեքավոր արտադրանքի: Հում նյութերը կարող են լինել թափոնները կամ արդյունաբերական գործընթացների ենթամթերքները: Կոնսորցիայի սինթետիկ կարողությունները կարող են գերազանցել մաքուր մոնոկուլտուրաների հնարավորությունները, դրա համար այնպիսի մեթոդների անհրաժեշտություն կառաջանա, որոնք կօգնեն հավասարեցնել կոնսորցիան»,- ասում է Բենթլին:

 

Քնար Միսակյան

Միջոցառմանը ներկա էին ԵՊՀ բնական և ճշգրիտ մասնագիտությունների գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանը, ԵՊՀ միջազգային համագործակցության և հասարակայնության հետ կապերի գծով պրոռեկտոր Արթուր Իսրայելյանը, Ակադեմիկոս Գ. Սահակյանի անվան տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր Արամ Սահարյանը, Ֆիզիկայի ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմից ներկայացուցիչներ, ասպիրանտներ և ուսանողներ, 57 գիտնական, որոնցից 37-ը՝ արտերկրից։

Միջոցառման սկզբում ԵՊՀ բնական և ճշգրիտ մասնագիտությունների գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանը ողջունեց «Կոմպակտ աստղերի և ռելատիվիստական գրավիտացիայի արդի ֆիզիկա» թեմայով միջազգային գիտաժողովի մասնակիցներին և մաղթեց նրանց արդյունավետ աշխատանք։



Նշենք, որ գիտաժողովի ընթացքում, բացի զեկուցումներից, նախատեսվում են այցելություններ Հայաստանի պատմամշակութային վայրեր։



Գիտաժողովի առաջին զեկուցումը կարդաց Ֆիզիկայի ֆակուլտետի ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի (ՖԳՀԻ) փոխտնօրեն Աննա Քոթանջյանը:

Մեզ հետ զրույցում գիտաժողովի կազմակերպիչ և բանախոս, Ակադեմիկոս Գ. Սահակյանի անվան տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր Արամ Սահարյանն ասաց, որ նմանօրինակ գիտաժողովներ անցկացվում են արդեն 5-րդ տարին, իսկ այս մեկը նվիրված է գերխիտ աստղերի ֆիզիկային և ռելատիվիստական գրավիտացիային։

«Այն Հայաստանի համար ապագայի ուղղություն է, քանի որ այս ուղղության հիմնադիրներից երկուսը եղել են Հայաստանից՝ ակադեմիկոսներ Վիկտոր Համբարձումյանը և Գուրգեն Սահակյանը։ Կարելի է ասել, որ Հայաստանն այս բնագավառում միջազգային մասշտաբով առաջատարներից է»,- նշեց պրոֆեսոր Արամ Սահարյանը:

Նա ասաց, որ գիտաժողովի արդյունքները հրապարակվում են միջազգային ամսագրերում, ինչը հնարավորություն է տալիս հանրայնացնելու մեր հետազոտությունների արդյունքները։

«Այս գիտաժողովը մենք նվիրում ենք Երևանի պետական համալսարանի 100-ամյակին։ Սա վկայությունն է այն բանի, որ համալսարանը եղել է և մնում է հանրապետության գիտության ամենակարևոր կենտրոններից մեկը»,- խոսքը եզրափակեց Ա․ Սահարյանը և շնորհակալություն հայտնեց միջոցառման կայացմանն աջակցող կազմակերպություններին։

Նշենք, որ միջազգային գիտաժողովը շարունակվելու է մինչև սեպտեմբերի 21-ը, իսկ գիտական հոդվածները տպագրվելու են «Particles» և այլ  միջազգային ամսագրերում։

 

Երևանում այսօր մեկնարկել է սպիտակ թզուկ պարունակող սեղմ կրկնակի աստղերին (Compact White Dwarf Binaries) նվիրված միջազգային գիտական համաժողովը, որը կազմակերպել է Մեքսիկայի ազգային համալսարանի պրոֆեսոր Գագիկ Թովմասյանը։ Նշենք, որ համաժողովն անցկացվում է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի աջակցությամբ։



ԵՊՀ-ում անցկացվող միջոցառմանը ներկա էին ԵՊՀ բնական և ճշգրիտ մասնագիտությունների գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանը, «Զարգացած մոլորակային համակարգեր սպիտակ թզուկ աստղերի շուրջ» խորագրով համաժողովի մասնակիցներ, ներկայացուցիչներ ԵՊՀ տարբեր ֆակուլտետների պրոֆեսորադասախոսական կազմից, ուսանողներ, ինչպես նաև Շիրակացու ճեմարանի սաներ։

Միջոցառման սկզբում ողջույնի խոսքով հանդես եկավ Վիեննայի համալսարանի դասախոս, «Զարգացած մոլորակային համակարգեր սպիտակ թզուկ աստղերի շուրջ» խորագրով համաժողովի մասնակից Վալերի Ղամբարյանը, որը ներկայացրեց բանախոսին և ասաց, որ վերջինս այս գիտաժողովի շրջանակում համաձայնել է հանրամատչելի ելույթ ունենալ նաև ԵՊՀ-ում։



Մինչ զեկուցմանն անցնելն աստղաֆիզիկոս Բորիս Գանսիկեն ողջունեց ներկաներին և շնորհակալություն հայտնեց ընձեռված հնարավորության համար։

Նա պատմեց սպիտակ թզուկների կարևորության մասին և ասաց, որ դրանք ուսումնասիրելու համար օգտագործում է գերժամանակակից տեխնոլոգիաներ:



Նշենք, որ պրոֆեսորի հետազոտություններն անցկացվում են «DESI», «WEAVE» և «SDSS-V» համագործակցության արդյունքում, որը հետագայում ընդլայնվելու է «Gaia»-ի կողմից չափված 100.000-ավոր սպիտակ թզուկների հետագա սպեկտրոսկոպիայով՝ վերլուծելով մեր պատկերացումներն արևային հարևանության ներկայիս և անցյալի աստղային ու մոլորակային բնակչության մասին։



Զեկուցման վերջում պրոֆեսորը պատասխանեց ներկաների հարցերին և տեղեկացրեց, որ գիտաժողովը տևելու է մեկ շաբաթ։

Մարինա Առաքելյան

 

 

Տեղեկացնենք, որ վերոնշյալ մրցանակն անվանակոչվել է աշխարհի խոշորագույն գիտական ընկերության՝ «ASM»-ի նախկին նախագահ, ականավոր պրոֆեսոր Մոզելիո Շեխտերի պատվին և տրվում է այն գիտնականներին, որոնք զարգացող երկրներում ցուցաբերել են օրինակելի առաջնորդություն և նվիրվածություն, նպաստել են մանրէաբանության՝ որպես մասնագիտության, մանրէաբանական գիտության, կրթության և տեխնոլոգիաների առաջընթացին:

 

Այս առթիվ ysu.am-ը զրուցել է Արմեն Թռչունյանի հետ: Վերջինս հայտնեց մրցանակին արժանանալու մասին անակնկալ իմանալու,  տպավորությունների և հետագա անելիքների մասին:

 

«Անսպասելի և ուրախալի լուր էր, միաժամանակ՝ պատվաբեր և պարտավորեցնող, քանի որ խոսքը վերաբերում է աշխարհում մանրէաբանության զարգացմանը»,- նշեց  ամբիոնի վարիչը:

 

Վերջինիս տեղեկացմամբ, մրցանակի համար իրեն ներկայացրել էին ամերիկացի մանրէաբան մասնագետները. «Որոշումը կայացվել է բազմաթիվ կարծիքների արտահայտման և քննարկումների արդյունքում: Իհարկե, ինձ տեղեկացրել են միայն վերջնական արդյունքի մասին»:

 

Արմեն Թռչունյանը նշեց, որ անցյալ տարի այս մրցանակը շնորհվել է  Նեպալից մի մանրէաբան- համաճարակաբան պրոֆեսորի: 

 

Տեղեկացնենք, որ մրցանակն Արմեն Թռչունյանին կհանձնեն 2020 թվականի հունիսին Չիկագոյում:

 

«Մանրէաբանությունն այսօր ամենազարգացող ուղղություններից մեկն է, որը բժշկագիտության և կենսատեխնոլոգիաների համար ունի ինչպես հիմնարար, այնպես էլ կիրառական բնույթ»,- ասաց Ա. Թռչունյանը:

 

Պրոֆեսորն իր գրանցած հաջողությունները պայմանավորում է մի քանի հանգամանքով. «Ինձ օգնում է իմ խառնվածքին բնորոշ գիծը՝ անընդհատ որոնումների մեջ լինելը: Ես փնտրում եմ այնպիսի հարցեր, որոնց լուծումներն ունեն միջազգային նշանակություն»:

 

Վերջինս գիտության մեջ հաջողություններ գրանցելը պայմանավորում է ինչպես միջազգային մակարդակով զեկուցումներ և դասախոսություններ կարդալով, այնպես էլ գիտության և կրթության ուղղությունները զուգորդելով: 

 

«Չկա լավ դասախոս առանց հաջող գիտության, և չկա հաջող գիտնական առանց լավ դասախոսության,- պնդեց պրոֆեսորը և հավելեց,- ես պատասխանատվությամբ եմ վերաբերում իմ կարդացած դասախոսություններին: Իմ բազմավաստակ փորձն ինձ ցույց է տվել, որ կայացած են այն դասախոսությունները, որոնք խնդրահարույց են և ունենում են ուսանողների ակտիվ մասնակցություն»:

 

Օրեր անց Ա. Թռչունյանը մեկնելու է Հունաստան՝ եվրոպական դպրոցում երիտասարդ դասախոսների համար դասախոսությամբ հանդես գալու. «Իմ դասախոսությունն ունկնդրող մասնագետները, որոնք աշխարհի տարբեր երկրներից են, մասնակցել են մրցույթի: Ես կարծում եմ, որ դա մեծ փորձ է լինելու իմ հետագա գործունեության համար»:


Պատրաստեց Անգին Խաչատրյանը