Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

- Ի՞նչ է արհեստական ինտելեկտը, և ո՞ր ոլորտներում է այն կիրառելի։

- Արհեստական ինտելեկտը գիտության մի ոլորտ է, որտեղ ծրագրային մոդելավորման միջոցով իրականացնում են մարդկային ինտելեկտուալ ստեղծագործական ոլորտի գործառույթներ։ Այն կարելի է կիրառել մարդկային գործունեության կամայական ոլորտում՝ սկսած բժշկական ու ֆինանսականից մինչև սպառողների սպասարկում։ Բայց այլ հարց է արհեստական ինտելեկտի կիրառման նպատակահարմարությունը։ Այն կարելի է օգտագործել այն ոլորտներում, որտեղ կա մարդկային առողջությանը սպառնացող վտանգ, օրինակ` հանքավայրերում, քիմիական արդյունաբերության մեջ և այլն։

- Ի՞նչ տեմպով է զարգանում արհեստական ինտելեկտ կրող ռոբոտների ինտեգրումը հասարակության մեջ։

- Անցած տարվա դրությամբ՝ ԱՄՆ-ն, Ճապոնիան, Չինաստանը, Գերմանիան և Հարավային Կորեան վաճառել են աշխարհում ռոբոտների ավելի քան 75 տոկոսը։ Պարզ է, որ այս երկրներում ռոբոտներն արդեն սովորական երևույթ են և մասնակցում են մարդկանց առօրյա կյանքին։ Կան ռոբոտներ, որոնք ցավազրկում են հիվանդին կամ հանում նրանց սթրեսային իրավիճակից, կարողանում են ստեղծել համապատասխան ոլորտի երաժշտություն և այլն։ Այսպես օրինակ՝ Ճապոնիայում ռոբոտը ստեղծել է գրական գործ, որը մրցանակ է շահել։

- Ինչի՞ կարելի է սպասել ապագայում։

- Այսօր մարդկային գործունեության ստեղծագործական ոլորտը կարող է ենթարկվել ռոբոտին, սակայն այս ամենը հանգեցնում է բնության դեմ պայքարի։ Ինչքան էլ որ արհեստական ինտելեկտը զարգացած լինի, հիշենք, որ կան իրավիճակներ, որտեղ ռոբոտներն անզոր են։ Օրինակ` հրդեհները, պատերազմները, ջրհեղեղները, տարբեր ֆորսմաժորային իրադարձություններն անկառավարելի են արհեստական ինտելեկտի համար։ Մենք այս ոլորտում ունեցած նվաճումների միայն դրական կողմն ենք հաշվի առնում, իսկ դրանց առաջացրած բացասական կողմը, կարծես, մոռանում ենք։ Արհեստական ինտելեկտի կամ, եթե կուզեք, գիտության զարգացումը տանում է բնության հետ հակասությունների, ինչի պատճառով մենք մեր ձեռքերով մարդկային հասարակությանը մոտեցնում ենք իր վերջաբանին։ Մենք պետք է հասկանանք, որ ապագան ծրագրված չէ, և մենք չգիտենք, թե ուր է գնում գիտությունը։

- Պարո՛ն Դավոյան, հաշվի առնելով թե՛ դրական, թե՛ բացասական կողմերը՝ ինչքանո՞վ է արդյունավետ արհեստական ինտելեկտով ստեղծված սարքավորումների մեջ ներդրումներ կատարելը։

- Այս ոլորտում, տնտեսական առումով ներդրում կատարելով, բավականին մեծ շահույթ կստանանք, չէ որ մեկ ռոբոտը կարող է փոխարինել մի քանի մարդու աշխատուժին։ Դժվար է գտնել այնպիսի աշխատանք, որը ռոբոտը չի կարող անել: Մոտ ապագայում մենք կունենանք գործազուրկների մեծաքանակ բանակ, այդ աշխատողները չեն կարողանա աշխատանք գտնել, քանի որ նրանց հաստիքները կզբաղեցնեն ռոբոտները։

- Այդ դեպքում ի՞նչ է պետք անել լետալ արդյունքից խուսափելու համար։

- Սա համաշխարհային մասշտաբի խնդիր է զարգացած երկրների համար: Այդ խնդիրն ավելի չխորացնելու համար մեծ ջանքեր են անհրաժեշտ։ Իմ կարծիքով, պետք է ստեղծվի միջազգային կենտրոն, որը կհաշվարկի արհեստական ինտելեկտը մասայական դարձնելու, ինչպես նաև այն այս կամ այն ոլորտում կիրառելու ռիսկերը։ Պետք է գիտակցել, թե որ ուղղություններով ու ինչ չափով է այն կիրառելի, եթե ուզում ենք խուսափել բացասական արդյունքից։

 

Մարինա Առաքելյան

Հիշեցնենք,  որ այս գիտաժողովն ավանդական դարձած ամենամյա ծրագիր է: Այս տարի այն տևելու է 4 օր, զեկուցումներով հանդես են գալու 55 երիտասարդ գիտնականներ, ասպիրանտներ, մագիստրատուրայի և բակալավրիատի ուսանողներ: 

 

Գիտաժողովի մեկնարկին ողջույնի խոսքով հանդես եկավ  Տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դեկան Հայկ Սարգսյանը:

Ներկաների թվում էին Կառավարման և գործարարության ամբիոնի վարիչ Կառլեն Խաչատրյանը, Ֆինանսահաշվային ամբիոնի վարիչ Հայկ Մնացականյանը, դասախոսներ և ուսանողներ:

 

Գիտաժողովի մեկնարկային առաջին օրը  զեկուցումներով հանդես եկան ԵՊՀ տնտեսագիտության և կառավարման ֆակուլտետի դասախոսներ Վարդուշ Գյոզալյանը, Նարինե Միրզոյանը, Տնտեսագիտության  և կառավարման ֆակուլտետի ուսանողներ Աշոտ Նանյանը, Ենոք Հակոբյանը, ՀՊՏՀ «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնի  ավագ հետազոտող Գայանե Թովմասյանը: 

 

Նշենք, որ գիտաժողովի հետագա աշխատանքը կազմակերպվել է թեմատիկ բաժանմունքներում, որոնք նախագահելու են ոլորտի անվանի գիտնականներ:

 

Առաջին զեկուցմամբ Վարդուշ Գյոզալյանը ներկայացրեց ՀՀ 2018թ. համաժողովրդական շարժման սոցիալ- տնտեսական հիմքերը. «Սույն զեկույցի շրջանակում պետք է զարգացնել այն թեզը, որ 2018 թ. համաժողովրդական շարժումն իրականում պայմանավորված էր ոչ այնքան քաղաքական գործոններով, որքան սոցիալ-տնտեսական ակունքներով»:

 

Գյոզալյանը սոցիալ- տնտեսական հիմքերով պայմանավորեց նաև բնակչության զգալի մասնակցությունը 2018 թ. համաժողովրդական շարժմանը: 

 

 «Կայուն աշխատանքի բացակայության, գյուղատնտեսությունից ստացվող ցածր եկամուտների, ինչպես նաև բարձր ռիսկայնության պայմաններում տարածաշրջաններում բնակվող երիտասարդության մոտ ձևավորվել է գյուղատնտեսությունից օտարանալու միտումը, ինչն էլ դարձել է արտագաղթի լրացուցիչ խթան»,- ընդգծեց Գյոզալյանը:

 

ՀՀ զբոսաշրջության մրցունակության մասին խոսեց Գայանե Թովմասյանը, Նարինե Միրզոյանը ներկայացրեց կազմակերպությունների վարկունակության գնահատման գործակիցները և դրանց  հաշվարկային մոդելների վերծանման առանձնահատկությունները ՀՀ-ում:

 

Իսկ Աշոտ Նանյանի ուշադրության կենտրոնում կոմերցիոն բանկի վարկերի նվազեցումն էր: 

 

 Անգին Խաչատրյան

 

Գիտական թեմայի ղեկավար, ԵՊՀ Ուժեղ դաշտերի ֆիզիկայի կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, ֆիզմաթ գիտ. դոկտոր Գառնիկ Մկրտչյանը նշեց, որ ծրագրի շրջանակում հետազոտվելու են կոհերենտ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման և ատոմական հաստության, երկչափ ռելյատիվիստիկ էներգետիկ գոտիներով կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների փոխազդեցության պրոցեսները, որոնք հանգեցնում են արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցության նկատմամբ այդպիսի համակարգերի ոչ-գծային և կոլեկտիվ արձագանքին:

 

Գառնիկ Մկրտչյանը, պարզաբանելով գիտական թեմայի ուղղվածությունը, ասաց, որ բարձր կարգի հարմոնիկների գեներացիան օգտակար ոչ-գծային երևույթ է, որի ընթացքում լույսի և նյութի փոխազդեցության արդյունքում մեկ ալիքի երկարության լույսը փոխակերպվում է շատ ավելի կարճ ալիքի երկարության ճառագայթման. «Օրինակ, կարելի է ինֆրակարմիր ճառագայթներից ստանալ տեսանելի սպեկտրի ճառագայթում»:

 

Ներկայացնելով գիտական թեման՝ ծրագրի ղեկավարը մանրամասնեց. «Նյութի և ինտենսիվ ճառագայթային դաշտերի ոչ-գծային փոխազդեցությամբ պայմանավորված պրոցեսները լայն թափով սկսվեցին ուսումնասիրվել լազերների հայտնագործումից հետո, ձևավորելով գիտության նոր ուղղություններ` ոչ-գծային օպտիկա և ոչ-գծային էլեկտրադինամիկա, որոնց հիմնական օբյեկտները երկար ժամանակ հանդիսանում էին ատոմա-մոլեկուլյար համակարգերը, ծավալային բյուրեղները և ազատ էլեկտրոնները: Սակայն նանոտեխնոլոգիաների ոլորտում վերջին տասնամյակի ձեռքբերումները թույլ տվեցին սինթեզել նյութերի նոր դաս` երկչափ նանոկառուցվածքներ լիցքակիրների շատ մեծ շարժունակությամբ և արտասովոր օպտիկական հատկություններով: Ի թիվս այդպիսի նանոկառուցվածքների կարելի է նշել գրաֆենը՝ ածխածնի ատոմների մեկ շերտանի երկչափ բյուրեղական ցանցը, որի սինթեզը խթանեց էներգետիկ ճեղքով նոր` նանոհաստության կիսահաղորդիչների որոնմանը: Որպես նոր սինթեզված նյութերի ճանաչված դաս կարելի է նշել միաշերտ անցողիկ մետաղական դիհալկոգենիդները որոնք ունեն էներգետիկ ճեղքը` մոտակա ինֆրակարմիրից մինչև տեսանելի սպեկտրալ տիրույթում»: 

 

Նրա խոսքով, նախագծի շրջանակներում կուսումնասիրվեն բարձր կարգի հարմոնիկների և կոմբինացիոն ալիքների գեներացիան այդ նորագույն նանոկառուցվածքներում՝ մասնիկ-խոռոչ զույգերի ազատ և կապված վիճակների միջոցով:

 

Գառնիկ Մկրտչյանը, անդրադառնալով իրականացվող հետազոտությունների սպասվելիք արդյունքներին, նշեց, որ դրանց հնարավոր կիրառությունների շրջանակը բավական լայն է. «Նախագծում ձևակերպված խնդիրների լուծումները կճշտեն մեր պատկերացումները էներգետիկ գոտիների ոչ-տրիվիալ տոպոլոգիայով երկչափ կիսահաղորդիչներում ոչ-գծային և կոլեկտիվ պրոցեսների մասին, հնարավորություններ ընձեռելով նոր երևույթների բացահայտման համար: Մեծ է նաև քննարկվող խնդիրների կիրառական նշանակությունը՝ նոր տիպի նանո-օպտո-էլեկտրոնիկ սարքերի, մասնավորապես, հաճախության նանոչափանի բազմապատկիչների, ինչպես նաև երկչափ ոչ-գծային նանոկառուցվածքներից բազմաֆունկցիոնալ խճճված ֆոտոնային փնջերի ստացման համար, որոնք մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում քվանտային ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների համար»:

 

Նշենք, որ գիտական հետազոտություններն իրականացվում են ԵՊՀ Ուժեղ դաշտերի ֆիզիկայի կենտրոնում: Խումբը բաղկացած է ԵՊՀ 5 աշխատակիցներից և համագործակցում է Բեռլինի տեխնիկական համալսարանի տեսական ֆիզիկայի գիտական խմբի հետ:

 

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

 

 

 

 

 

Համաժողովին ներկա էին ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը, ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Սուրեն Քրմոյանը, ՀՀ փաստաբանների պալատի նախագահ Արա Զոհրաբյանը, ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հայկ Ասլանյանը, ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանը, ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամներ, դատավորներ, փաստաբաններ, իրավապահ մարմինների աշխատակիցներ, գիտնականներ, միջազգային կառույցների և ՀԿ ներկայացուցիչներ:

 

ԵՊՀ քրեական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ, իրավ. գիտ. դոկտոր Աննա Մարգարյանի խոսքով, համաժողովի նպատակն է մեկ հարթակի շուրջ հավաքել օրենքի հետ խնդիր ունեցած անչափահասների խնդիրներով մտահոգ գիտնական-մասնագետներին, գործնական աշխատողներին և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև քննարկել ՀՀ-ում անչափահասների արդարադատությանն առնչվող հիմնախնդիրները՝ ներկայացնելով դրանց ինչպես գիտական, այնպես էլ գործնական ասպեկտները:

 

ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանը ողջունեց միջոցառման մասնակիցներին և նշեց, որ այս համաժողովն ունի շատ կարևոր նշանակություն, քանի որ անչափահասները մեր երկրի ապագան են, նրանց կողմից կատարված նույնիսկ մեկ հանցագործություն հետագայում վտանգում է վերջիններիս ապագան. «Շատ ավելի կարևոր է կանխարգելել և այնպիսի պայմաններ ստեղծել, որ անչափահասները հանցագործություններ չգործեն, քան հետո փորձել պայքարել նրանց կողմից կատարած գործողությունները պատժելու համար: Մեր երկրում այնպես, ինչպես քաղաքակիրթ շատ երկրներում, դեռևս ձևավորված չէ անչափահասների արդարադատություն համակարգը:

 

Ղազինյանի խոսքով, այս միջոցառումն առանձնահատուկ է, քանի որ համաժողովին մասնակցում են ոչ միայն ոլորտին առնչվող մասնագետներ, այլև գիտնականներ, միջազգային կառույցների և տարբեր ՀԿ-ների ներկայացուցիչներ:

 

ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը նախ ողջունեց հյուրերին և նշեց, որ անչափահասների արդարադատության զարգացման կարևորագույն  ուղղություններից պետք է լինեն վերապատրաստման դասընթացները, քանի որ միջազգային չափանիշներն այդ ոլորտում շատ արագ են զարգանում:

 

«Անչափահասների արդարադատության ոլորտում կարևոր ուղղություններից է, օրինակ, ազատազրկման վայրերում անչափահասների իրավունքների պաշտպանությունը: Կարևոր խնդիրներից է նաև ազատազրկման վայրերում կրթական ծրագրերի բացակայությունը, անչափահասների հետ տարվող անարդյունավետ սոցիալ-հոգեբանական աշխատանքները: Պետք է կրթական ծրագրերի ուղղությամբ միջոցներ ձեռնարկվեն: Բացի դրանցից՝ ՀՀ-ում չկան անչափահասների համար նախատեսված հատուկ խցեր: Շատ կարևոր է նաև ազատազրկման վայրում անչափահասի նկատմամբ անհատական մոտեցումը: Մեր երկրում պետք է իրականացվեն կանխարգելիչ աշխատանքներ, որ անչափահասները հնարավորինս քիչ առնչվեն իրավախախտումների հետ»,- հավելեց նա:

 

 

ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Սուրեն Քրմոյանը, կարևորելով այս համաժողովը, նշեց, որ վերջին տարիներին անչափահասների արդարադատության զարգացմանը նվիրված նման մեծ միջոցառում չի կազմակերպվել: «Տարիներ շարունակ, ցավոք, անչափահասների արդարադատության խնդիրները շատ քիչ ուշադրության են արժանացել, սակայն վերջին տարիներին որոշ փոփոխություններ կատարվել են այս ոլորտում:  Կան օրենսդրական կարգավորումներ, սակայն ոլորտում գործնական մեխանիզմների կիրառման խնդիր ունենք»,- հավելեց նա:

 

ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հայկ Ասլանյանն էլ ասաց. «Շնորհակալություն համաժողովի կազմակերպիչներին՝ քրեական և քրեադատավարական իրավունքի ամենազգայուն հարցերը քննարկելու այսպիսի նախաձեռնության և ՀՀ դատախազությանը դրան ներգրավելու համար:

Անչափահասների արդարադատությունը լայն իմաստով, ներառյալ անչափահասների հանցավորության կանխման, նրանց կողմից կատարած հանցագործությունների վերաբերյալ վարույթի, նրանց նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցների, դրանց կատարման ընթացքում անչափահասների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը քրեական արդարադատության համակարգի ամենանուրբ, բայց և ամենակնճռոտ հարցերից մեկն է: Անչափահասների և չափահասության շեմը նոր հաղթահարած անձանց զարգացման տարիքային և այլ առանձնահատկությունները նշված բոլոր հարցերի իրավակարգավորումների և վերջիններիս գործնական կիրառության ընթացքում պահանջում են նուրբ, զգուշավոր, հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռման  ավելի ճշգրիտ լուծումներ ենթադրող մոտեցումներ: Կարևորելով անչափահասների մասնակցությամբ քրեական վարույթի կատարելագործումը, ինչպես նաև քրեական արդարադատության համակարգի անչափահասների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության երաշխիքների զարգացմանն ուղղված ցանկացած միջոց՝ հուսով եմ, որ համաժողովը դառնալու է այդ նպատակներին ծառայող նոր մոտեցումների և գաղափարների աղբյուր»:

 

ՀՀ փաստաբանների պալատի նախագահ Արա Զոհրաբյանը նույնպես կարևորեց այս միջոցառումը. «Շատ ողջունելի է, որ մասնագիտացած կառույցների ուշադրությունը հրավիրվել է անչափահասների արդարադատության խնդիրներին: Այսօր մենք պետք է մեծ ուշադրություն դարձնենք ոչ միայն քրեական պատասխանատվության հետ կապված հիմնահարցերին, այլև այն գործիքներին և մեխանիզմներին, որոնք հնարավորություն կտան հեռու պահել անչափահասներին հանցագործություն կատարելու մտադրությունից»:

 

Ողջույնի խոսքերից հետո գիտաժողովի մասնակիցները ներկայացրեցին անչափահասների իրավունքների ոլորտին առնչվող մի շարք զեկուցումներ:

 

Նադեժդա Տեր-Աբրահամյան

 

 

 

 

Տեղեկացնենք, որ այն թվով երրորդ գիտաժողովն է, որը նվիրված է ականավոր հայագետ, գիտնական, լեզվաբան և գրականագետ Մանուկ Աբեղյանին:

 

Միջոցառումը կազմակերպվել էր Հայ բանասիրության ֆակուլտետի հայոց լեզվի պատմության և հայոց լեզվի ամբիոնների կողմից:

 

Միջոցառմանը ներկա էին  ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի դեկան Արծրուն Ավագյանը, Ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի վարիչ Վարդան Պետրոսյանը, Հայոց լեզվի պատմության ամբիոնի վարիչ Աննա Աբաջյանը, Հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ  Յուրի Ավետիսյանը, Ակադեմիկոս Հրանտ Թամրազյանի անվան հայ գրականության պատմության ամբիոնի վարիչ Սամվել Մուրադյանը, ՎՊՀ պրոֆեսոր, լեզվաբան Թերեզա Շահվերդյանը, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, բանագետ Տորք  Դալալյանը, պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ և ուսանողներ:

 

Միջոցառումը մեկնարկեց Հայ բանասիրության ֆակուլտետի դեկան Արծրուն Ավագյանի ողջույնի խոսքով: Կարևորելով ականավոր գիտնականի գրական վաստակը՝ դեկանը նշեց, որ այս զեկուցումները մեկ անգամ ևս փաստելու են Աբեղյանի ունեցած մեծագույն ավանդը հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման մեջ:

 

Լեզվաբան Թերեզա Շահվերդյանը  նկատեց, որ ավանդական  դարձած աբեղյանական ընթերցումները Հայ բանասիրության ֆակուլտետում նշվում են հավուր պատշաճի:

Լեզվաբանը հանդես եկավ «Մակբայները միջին հայերենում» զեկուցմամբ:

 

Վատառողջ լինելու պատճառով միջոցառմանը ներկա չէր Մանուկ Աբեղյանի թոռնուհին՝ Հասմիկ Աբեղյանը, սակայն վերջինիս ողջույնի խոսքն  ընթերցեց Աննա Աբաջյանը. «Աբեղյան տոհմի ժառանգի իրավունքով՝ողջունում եմ բոլոր մասնակիցներին. ես շատ երջանիկ եմ, որ պապս իր գիտական վաստակի շնորհիվ մինչև օրս գնահատվում է ըստ արժանվույն»:

 

Առաջին զեկուցումը կարդաց Աննա Աբաջյանը: Վերջինս ներկայացրեց Մանուկ Աբեղյանի ունեցած ավանդը բառարանագրության մեջ. «Լինելով հայերենի բոլոր դրսևորումների անըստգյուտ մասնագետ, բազմադարյա հայ մշակույթի լավագույն գիտակ՝ Մանուկ Աբեղյանն իրավամբ ստեղծագործական մոտեցում է ցուցաբերել օտար բառերի թարգմանության հարցերում: Մանուկ Աբեղյանը, կենդանացնելով մատենագրության մեջ վաղուց արդեն մեռած բառերը,  ինչպես նաև ստեղծելով նորերը, կատարելապես տիրապետել է հայ բառարանագրության օրինաչափություններին»:

 

Զեկուցումներով հանդես եկան Տորք Դալալյանը, ինչպես նաև Հայ բանասիրության ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչներ Նարինե Դիլբարյանը, Անահիտ Յուզբաշյանը, Գոհար Բաղրամյանը, Վանո Եղիազարյանը,Գայանե Մկրտչյանը, Սամվել Մուրադյանը, Հայկ Համբարձումյանը, Ալվարդ Խաչատրյանը,  Լուսինե Վարդանյանը, Նվարդ Վարդանյանը, Լիլիթ Պետրոսյանը:

 

Գիտաժողովի ընթացքում ներկաներն իրենց հարցերն ուղղեցին զեկուցողներին:

 

«Աբեղյանական ընթերցումներ»  հանրապետական երրորդ գիտաժողովն ավարտվեց նույնանուն գրքի շնորհանդեսով:

Անգին Խաչատրյան