«Որակյալ լրագրությամբ զբաղվելն այսօր գնալով ավելի դժվար է դառնում». ԵՊՀ հրավիրյալ պրոֆեսոր Քրիստիան Բանկով

Քրիստիան Բանկովը Սոֆիայում գործող Նոր բուլղարական համալսարանի նշանագիտության պրոֆեսոր է, Հարավարևելյան Եվրոպայի նշանագիտական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավարը և «Թվային դարաշրջանը նշանագիտության և հաղորդակցության ոլորտում» («Digital Age in Semiotics & Communication») գիտական հանդեսի գլխավոր խմբագիրը։

Պրոֆեսորի հետ զրուցել ենք ԵՊՀ-ում նրա դասավանդման, թվային մշակույթի և արհեստական բանականության՝ լրագրության վրա ազդեցության, ինչպես նաև միջհամալսարանական համագործակցության հեռանկարների մասին։

- Պարո՛ն Բանկով, ի՞նչը Ձեզ դրդեց ընդունելու ԵՊՀ-ում դասավանդելու հրավերը, և ի՞նչ աշխատանք եք կատարում ծրագրի շրջանակում։

- Հայաստանն ինձ վաղուց է հետաքրքրել իր հնագույն պատմությամբ, մշակութային կյանքով, խոհանոցով և բազմաթիվ այլ առանձնահատկություններով։ Սակայն հրավերը մեծ ոգևորությամբ ընդունելու գլխավոր պատճառն այն էր, որ Հայաստանում զարգանում է նշանագիտությունը։ Այստեղ համագործակցում եմ պրոֆեսոր Տիգրան Սիմյանի հետ, որը Հայաստանում նշանագիտության ոլորտի հեղինակավոր մասնագետներից է։ Հրավիրյալ պրոֆեսորի դասավանդման ծրագրի շնորհիվ մեր համագործակցությունը թևակոխել է նոր, կարևոր փուլ։

ԵՊՀ-ում դասընթաց եմ վարում և ղեկավարում լրագրության մագիստրոսական թեզ։ Ինձ համար սա նաև մասնագիտական հետաքրքիր մարտահրավեր է․ լրագրության և մեդիայի ուսումնասիրության մեջ նշանագիտական մոտեցումների անմիջական կիրառությունը նախկինում իմ հետազոտությունների հիմնական ուղղություններից չի եղել, թեև վերջին տարիներին ակտիվորեն զբաղվել եմ նոր մեդիայի, թվային մշակույթի և արհեստական բանականության ուսումնասիրությամբ։

Այս դասընթացն ինձ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մասնագիտական նոր ուղղություն։ Միաժամանակ, այցը դիտարկում եմ որպես մեր համալսարանների միջև կապերն ամրապնդելու և երկարաժամկետ համագործակցություն զարգացնելու հնարավորություն։

- Ո՞րն է Ձեր դասընթացի հիմնական թեման, և ի՞նչ գիտելիքներ ու հմտություններ եք կարևորում ուսանողների համար։

- Իմ դասընթացում թվային մշակույթը ներկայացնում եմ նշանագիտության տեսանկյունից։ Հետազոտություններիս առանցքային թեմաներից մեկը ժամանակակից սոցիալական փոխհարաբերությունների գրեթե բոլոր կողմերի առևտրայնացումն է։ Թվային միջավայրը մեզ հսկայական հնարավորություններ է տալիս, սակայն այնտեղ գործող ալգորիթմական մեխանիզմները նաև շահույթ են ապահովում թվային հարթակների սեփականատերերի համար։

Այս համատեքստում դասընթացի հիմնական գաղափարներից մեկն այն է, որ որակյալ լրագրությամբ զբաղվելն այսօր գնալով ավելի դժվար է դառնում։ Լրատվամիջոցները միշտ էլ ենթարկվել են առևտրային ճնշումների, սակայն թվային մշակույթը նոր իրողություն է ստեղծել․ գրեթե յուրաքանչյուր մշակութային գործողություն, փոխազդեցություն, մկնիկի սեղմում և նույնիսկ ուշադրության յուրաքանչյուր պահ կարելի է եկամտի վերածել։

Դասընթացի գործնական կարևոր բաղադրիչներից մեկն այն է, որ ուսանողներին, հատկապես մագիստրանտներին, խրախուսում եմ մտածել նաև որպես ձեռնարկատերեր։ Նրանք ունեն գիտելիքներ, հմտություններ և լրագրության ոլորտում գործնական փորձ։ Հարցն այն է, թե ինչպես կարող են այդ ամենի հիման վրա ստեղծել ստարտափ կամ նախաձեռնել նոր բիզնես, ինչպես կարող են նորարարական եղանակներով առաջարկել իրենց մասնագիտական գիտելիքներն ու հմտությունները։

Դասընթացը ներառում է տեսական հատված, իսկ առաջիկայում արդեն կփորձենք տեսությունը վերածել ստարտափների կոնկրետ գաղափարների։ Ուսանողները կմշակեն լրագրության ոլորտում բիզնես նախաձեռնությունների գաղափարներ և կմտածեն դրանց բրենդավորման, շուկայում դիրքավորման, անհրաժեշտ հետազոտությունների ու թիրախային խմբերի մասին։ Կքննարկենք նաև, թե ինչ բիզնես մոդել կարող է ապահովել նախագծերի կայունությունը։

Կարծում եմ՝ նման մտածողությունն այսօր ավելի ու ավելի կարևոր է դառնում գրեթե բոլոր մասնագիտությունների համար։ Մասնագիտական գործունեություն ծավալելիս անհրաժեշտ է մտածել նաև այն մասին, թե ինչպես այն ներկայացնել տեսողական և թվային միջոցներով, ինչպես ապահովել դրա տեսանելիությունն ու ազդեցությունը հանրային դաշտում։

- Ինչպե՞ս եք գնահատում ԵՊՀ դասախոսների և ուսանողների հետ աշխատանքը։

- ԵՊՀ գործընկերների հետ աշխատանքից ստացած տպավորություններս շատ դրական են։ Այստեղ գտել եմ ջերմ միջավայր և մասնագիտական բարձր պատրաստվածություն ունեցող մարդկանց, որոնք ձգտում են նորարարական մոտեցումներ ներդնելու կրթական ծրագրերում։

Ուսանողները, որոնց հետ աշխատում եմ, Z սերնդի ներկայացուցիչներ են՝ ակտիվ, բաց, պահանջկոտ, անգլերենին լավ տիրապետող և որակյալ ուսումնական նյութերով հետաքրքրվող։ Համոզված եմ, որ մեր համագործակցության լավագույն արդյունքները դեռ առջևում են։

- Ի՞նչ նմանություններ ու տարբերություններ եք նկատում ԵՊՀ-ի և Նոր բուլղարական համալսարանի ակադեմիական միջավայրերի միջև։

- Ինձ համար Երևանի պետական համալսարանը եվրոպական համալսարան է։ Անկեղծ ասած՝ մեր ակադեմիական միջավայրերի միջև էական տարբերություններ չեմ նկատում։ Իհարկե, Նոր բուլղարական համալսարանը մասնավոր է, ուստի կառավարման կառուցվածքը տարբերվում է պետական համալսարանների կառավարման համակարգից։ Այս առումով ԵՊՀ-ն, հավանաբար, ավելի շատ նման է Սոֆիայի համալսարանին։

Դասավանդել և աշխատել եմ ասիական բազմաթիվ երկրներում ու կարող եմ ասել, որ ԵՊՀ կրթական մոտեցումները, դասախոսների և ուսանողների հաղորդակցությունն ինձ ավելի շատ հիշեցնում են եվրոպական ակադեմիական միջավայրը։

Համալսարանը սովորաբար որոշ չափով արտացոլում է հասարակության ընդհանուր մթնոլորտը։ Այստեղ տեսնում եմ ժողովրդավարական ակադեմիական միջավայր և մոտեցում, ըստ որի՝ կրթությունը պետք է նպաստի սոցիալական արդարությանն ու հավասար հնարավորությունների ապահովմանը։ Գուցե հատկապես այս հանգամանքին եմ ուշադրություն դարձնում, բայց սա Հայաստանի և ԵՊՀ-ի մասին իմ ձևավորած կարևոր տպավորություններից է։

- Նոր բուլղարական համալսարանում ինչպե՞ս եք ուսանողներին և երիտասարդ հետազոտողներին ներգրավում գիտական աշխատանքներում։

- Մեր համալսարանում ղեկավարում եմ Սոցիալական նշանագիտության հետազոտությունների լաբորատորիան, որտեղ մագիստրանտները, ասպիրանտներն ու երիտասարդ հետազոտողները ներգրավվում են տեսական գիտելիքների գործնական կիրառման աշխատանքներում։

Հիմնական ուղղություններից մեկը բրենդների ուսումնասիրությունն է։ Ուսանողները հետազոտում են տարբեր ոլորտների բրենդները՝ կիրառելով նշանագիտական մեթոդներ։ Ասպիրանտներն ավելի խորությամբ ուսումնասիրում են մեթոդաբանությունը, իսկ երիտասարդ հետազոտողները զարգացնում են տեսական մոտեցումները։

Կարևորում եմ գիտական հետազոտությունների կիրառական նշանակությունը և դրանց օգտակարությունը հասարակության համար։ Ուսումնասիրում ենք նաև արհեստական բանականության ազդեցությունը ստեղծագործական ոլորտների վրա՝ ձգտելով նպաստելու մշակութային կյանքում ավելի գիտակից և էթիկական մոտեցումների ձևավորմանը։

- Ի՞նչ երկարաժամկետ արդյունքներ եք ակնկալում այս այցից։

- Ակնկալիքներս բավականին մեծ են։ Լիահույս եմ, որ ԵՊՀ-ի հետ կձևավորենք նոր համագործակցություն, որի շրջանակում կիրականացնենք դասախոսների և ուսանողների փոխանակման ծրագրեր։

Շատ կցանկանայի, որ համատեղ կրթական ծրագիր ևս մշակեինք։ Դրա համար անհրաժեշտ են երկու կողմերի գործընկերների պատրաստակամությունն ու համապատասխան աշխատանքների իրականացումը։ Նոր բուլղարական համալսարանի և ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի ուսանողների ուսումնասիրած ոլորտների նմանությունն ինձ հույս է ներշնչում։

Ինչ վերաբերում է գիտական հրապարակումներին, արդեն քննարկում ենք ԵՊՀ գիտնականների, մասնավորապես՝ նշանագիտությամբ հետաքրքրվող գործընկերների՝ «Digital Age in Semiotics & Communication» գիտական հանդեսում հոդվածներ հրապարակելու հնարավորությունը։

Կարծում եմ՝ հետագայում համատեղ հետազոտությունների հնարավորություններ ևս կստեղծվեն։ Ցանկալի կլիներ միասին հետազոտական նախագիծ մշակել և իրականացնել։ Ինձ համար կարևոր է, որ այս այցը դառնա երկարաժամկետ համագործակցության սկիզբ։

- Ի՞նչ խորհուրդ կտայիք ԵՊՀ ուսանողներին և երիտասարդ գիտնականներին՝ այսօրվա փոփոխվող մասնագիտական միջավայրում զարգանալու համար։

- Սա, թերևս, ամենադժվար հարցն է։ Մենք ապրում ենք մշակութային մեծ վերափոխման ժամանակաշրջանում, որի գլխավոր շարժիչներից մեկը արհեստական բանականությունն է։ Խորհուրդ կտայի ուսումնասիրել այս նոր իրականությունը, հետևել դրա զարգացումներին և սովորել տեխնոլոգիաներն օգտագործել մասնագիտական, ստեղծագործական ու սոցիալական նպատակներին հասնելու համար։

Երիտասարդներն ավելի բաց են նոր մտածողություն և հմտություններ ձևավորելու հարցում։ Սակայն կարևոր է տեխնոլոգիական նորարարություններին մոտենալ գիտակցաբար և քննադատաբար՝ պահպանելով ինքնուրույն մտածելու կարողությունը։