«Գիտութիւնն ոյժ է»․ հայ մամուլի պատմության համալսարանական էջերը

Ավելի քան մեկ դար անց այդ հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է սկսվել համալսարանի և մամուլի առնչությունների պատմությունը, որը հետագայում շարունակվել է լրագրողական կրթության, համալսարանական հրատարակությունների և լրագրողների սերունդների գործունեության միջոցով։

Համալսարանի առաջին թերթը՝ 1920 թվականին

1920 թվականի հունվարի 31-ին՝ Հայաստանի համալսարանի բացման օրը, Ալեքսանդրապոլում լույս տեսավ «Հայաստանի համալսարան» մեկօրյա թերթը՝ «Գիտութիւնն ոյժ է» բնաբանով։

Հրատարակության էջերում տեղ էին գտել համալսարանի առաջին ռեկտոր Յուրի Ղամբարյանի «Դեմոկրատիկ համալսարանը» հոդվածը, հիմնադիր դասախոսների ելույթները և անգամ առաջին կիսամյակի դասացուցակը։

Ուշագրավ է, որ թերթի վաճառքից ստացված հասույթը նախատեսված էր չքավոր ուսանողներին աջակցելու համար։

Այսօր այդ մեկօրյա հրատարակությունը համալսարանի սկզբնական շրջանի մասին տեղեկությունների արժեքավոր պատմական աղբյուր է։

Ի՞նչ էր պատմում «Հայաստանի համալսարան» թերթը

Թերթի առաջնորդող հոդվածը՝ «Դեմոկրատիկ համալսարանը», գրել էր համալսարանի առաջին ռեկտոր Յուրի Ղամբարյանը։ Նա ներկայացրել էր նորաստեղծ համալսարանի կազմակերպման սկզբունքներն ու կրթական նպատակները։

Հոդվածում համալսարանը բնութագրվում էր որպես՝

«...ազատ, աշխարհիկ և դեմոկրատիկ համալսարանը, որ կոչված է մշակելու հավասարապես գիտությունը և առաքինությունը...»։

Թերթի էջերում հրապարակվել էին նաև հիմնադիր դասախոսների ելույթները, պատմալեզվաբանական ֆակուլտետի առաջին կիսամյակի դասացուցակը և Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե-ի ուղերձը՝ հասցեագրված համալսարանի ռեկտորին, դասախոսներին և ուսանողներին։

Հրատարակության հետ կապված ուշագրավ փաստերից է նաև այն, որ թերթի վաճառքից ստացված հասույթը հատկացվել էր չքավոր ուսանողների օգնության ֆոնդին։

Այս մեկօրյա հրատարակությունն այսօր արժեքավոր աղբյուր է համալսարանի հիմնադրման պատմությունն ուսումնասիրելու համար։ Այն տեղեկություններ է պահպանել ինչպես բացման արարողության, այնպես էլ նորաստեղծ համալսարանի ուսումնական և կազմակերպական կյանքի մասին։

Լրագրողական կրթության սկիզբը ԵՊՀ-ում

Համալսարանի և լրագրության կապը հետագա տասնամյակներում զարգացավ նաև մասնագիտական կրթության միջոցով։

1949-1950 ուսումնական տարում ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի կազմում հիմնադրվեց Ժուռնալիստիկայի բաժինը։

1954 թվականին բաժինը տվեց իր առաջին շրջանավարտները։ Նրանց թվում էին գրողներ և հրապարակախոսներ Վարդգես Պետրոսյանը, Արտաշես Քալանթարյանը, ինչպես նաև հայ մամուլի պատմության հետազոտող, բանասիրության դոկտոր Լիդա Գևորգյանը։

Հետագա տարիներին ԵՊՀ-ում լրագրողական կրթություն ստացած մասնագետները գործունեություն ծավալեցին մամուլում, գրականության, մշակույթի և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։

Այդ գործունեության օրինակներից է «Գարուն» ամսագիրը, որը 1960-1980-ական թվականներին կարևոր տեղ ուներ հայկական գրական և մշակութային կյանքում։ Ամսագրի այդ տարիների խմբագիրները ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի բաժնի շրջանավարտներ էին։

Լրագրողական կրթության զարգացման ընթացքում բաժինը տարբեր ժամանակաշրջաններում ենթարկվել է կառուցվածքային փոփոխությունների, փակվել և վերաբացվել։

1999 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ԵՊՀ գիտական խորհրդի որոշմամբ հիմնադրվեց Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։

Հայ մամուլը՝ տպագիր պարբերականներից մինչև թվային մեդիա

Հայ մամուլի պատմությունը սկիզբ է առնում 1794 թվականի հոկտեմբերի 16-ից, երբ Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում լույս տեսավ Հարություն Շմավոնյանի հիմնադրած «Ազդարարը»՝ հայկական առաջին պարբերականը։

Հետագա դարերում հայերեն պարբերականներ հրատարակվեցին տարբեր երկրներում՝ անդրադառնալով հասարակական, քաղաքական, մշակութային և կրթական խնդիրներին։

Ժամանակի ընթացքում փոփոխվեցին նաև լրատվության ստեղծման ու տարածման միջոցները։ Տպագիր մամուլին զուգահեռ զարգացան ռադիոն, հեռուստատեսությունը, ապա՝ առցանց լրատվամիջոցներն ու սոցիալական հարթակները։

Այսօր տեղեկությունը կարող է տարածվել վայրկյանների ընթացքում, իսկ արհեստական բանականության գործիքները նոր հնարավորություններ ու խնդիրներ են առաջացնում լրագրության համար։

Այս պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տեղեկատվության ստուգումը, աղբյուրների արժանահավատության գնահատումը, փաստերի և կարծիքների տարանջատումը, ինչպես նաև մասնագիտական էթիկայի պահպանումը։

Այս փոփոխություններն անդրադառնում են նաև լրագրողական կրթության բովանդակության վրա։ ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում շարունակվում են մասնագետների պատրաստումը և մեդիայի պատմության, տեսության ու ժամանակակից հաղորդակցության գործընթացների ուսումնասիրությունը։

Փոխվում է մեդիան, զարգանում է լրագրողական կրթությունը

Ավելի քան մեկ դար առաջ համալսարանի առաջին թերթը պատմում էր նորաստեղծ կրթօջախի գործունեության մասին։ Այսօր լրագրողները աշխատում են մի միջավայրում, որտեղ տեղեկությունը տարածվում է կայծակնային արագությամբ, իսկ տեխնոլոգիաները շարունակաբար փոխում են դրա ստեղծման ու տարածման եղանակները։

Սակայն տեղեկության հասանելիությունը դեռ չի երաշխավորում դրա հավաստիությունը։ Աղբյուրները ստուգելու, փաստերը համադրելու, իրադարձությունների համատեքստը հասկանալու և դրանք հանրությանը ճշգրիտ ներկայացնելու կարողություններն այսօր առավել քան կարևոր են։

Այս սկզբունքներն են ընկած նաև ԵՊՀ-ում լրագրողական կրթության հիմքում։ Տասնամյակների ընթացքում փոխվել են կրթական ծրագրերն ու մասնագիտական գործիքները, բայց պահպանվել է հիմնական նպատակը՝ պատրաստել մասնագետների, որոնք կարող են պատասխանատու աշխատել տեղեկատվության հետ։

Հայ մամուլի օրը առիթ է արժևորելու ոչ միայն հայ լրագրության պատմական ժառանգությունը, այլև այն մասնագիտական աշխատանքը, որի շնորհիվ հասարակությունը ստանում է ստուգված, հավաստի և բազմակողմանի տեղեկատվություն։