Գրել նշանակում է նկատել․ ԵՊՀ դասախոս, գրող Գևորգ Սահակյանը՝ գրականության և կյանքի մասին

- Պարո՛ն Սահակյան, ի՞նչ է Ձեզ համար ստեղծարարությունը, և ինչպե՞ս է այն դրսևորվում Ձեր առօրյայում։

- Դա այն է, ինչ ամենաշատն եմ սիրում՝ գրելը, կարդալը: Առաջին հերթին մտքիս գալիս է դիտողականությունը. քեզ հետ պատահածը փորձում ես ակամա գրական տեքստի վերածել: Իմ դեպքում այդպես է: Լուսանկարիչը կարող է նայել ու մտածել՝ ինչ հետաքրքիր լուսանկար կստացվի, երաժիշտը՝ ոգեշնչվել, իսկ ես ամեն ինչի մեջ տեքստ եմ փորձում գտնել:

Տեքստի յուրահատկությունն էլ այն է, որ պարտադիր չէ՝ շատ արտասովոր բան տեսնես: Կարող է աննկատ մի երևույթ լինել, քչերի ուշադրությունը գրավել, բայց դու հասկանաս, որ դրանից հետաքրքիր տեքստ կստացվի: Դա ստիպում է ամեն ինչին այդ հայացքով նայել:

Արդեն երկու տարի է՝ չեմ գրում, և դա ինձ մի քիչ դժվար է տրվում. նյութ չունեմ:

- Գուցե դա կապված է այն զգացողության հետ, որ ամեն ինչի մասին արդեն գրվե՞լ է:

- Հավանաբար: Կա զգացողություն, որ ամեն ինչ արդեն ասվել ու գրվել է: Նոր բան չես կարողանում պեղել, չգիտես՝ որտեղից նորից նյութ կգտնես:

- Ի՞նչ է փոխվում մարդու մեջ, երբ նա գրական կեղծանուն է ընտրում:

- Ինձ դա օգնում է․ երբ պետք է, այդ անունով եմ ներկայանում, երբ պետք չէ՝ չեմ ներկայանում: Օրինակ՝ երբ դասախոսում եմ, մի քիչ անսովոր կլինի, որ կեղծանունով դիմեն:

Վերջերս Վանաձորից ընկերներս հրավիրել էին գրական թեմայով խոսելու: Մեկն ասաց՝ «պարոն Ջեսահ» (ծիծաղում է — հեղ.): Շատ ծիծաղելի էր. անսովոր էր կեղծանվանս հետ «պարոն» դիմելաձևը լսելը:

Կեղծանունը ինքնությունները տարանջատելու լավ միջոց է: Երբեմն կարող ես ավելի ազատ զգալ ու որոշ հարցերի շուրջ կարծիք հայտնել որպես արձակագիր, քան որպես, օրինակ, պետական կառույցի աշխատակից կամ դասախոս:

- Ուսանողները հետաքրքրվո՞ւմ են Ձեր գրական գործունեությամբ: Դասերի ընթացքում գրականությունից խոսո՞ւմ եք:

- Դասի ժամանակ հիմնականում դասից ենք խոսում: Երբեմն կարող ենք մի քիչ շեղվել, օրինակ, գրականությունից խոսել, որ հետաքրքիր լինի, ուսանողները շատ չհոգնեն: Բայց ինձ համար սկզբունքային է իմ գրքերից չխոսելը:

- Արհեստական բանականության տարածումն ինչպե՞ս է անդրադարձել ուսանողներին տրվող Ձեր հանձնարարությունների վրա:

- Երբ արհեստական բանականության (ԱԲ) գործիքները լայն տարածում ստացան, այլևս ուսանողներին ռեֆերատ գրել չհանձնարարեցի: Եթե ես էլ ուսանող լինեի, իհարկե, կօգտագործեի ԱԲ-ն:

- ԵՊՀ-ում դասավանդելու տարիներին ի՞նչ փոփոխություններ եք նկատել կրթության որակի և ուսումնական գործընթացի կազմակերպման մեջ:

- ԵՊՀ-ում կրթության որակից շատ գոհ եմ. այն տարեցտարի բարելավվում է: Ամեն տարի ներգրավվում եմ քննական հանձնաժողովներում և տեսնում եմ, որ ուսանողների պատրաստվածության մակարդակը շատ բարձր է: Շատ խելացի ուսանողներ կան, ինչը, իհարկե, գովելի է:

Բավական բան է փոխվել. պահանջներն ավելի են խստացել: Օրինակ՝ պահանջվում է նախապես ներկայացնել մագիստրոսական թեզի մեթոդաբանական մասը: Այսինքն՝ ուսանողները չեն սպասում վերջին օրվան՝ հետո ստիպված անորակ աշխատանք գրելու համար: Թվում է՝ պարզ ընթացակարգային հարց է, բայց շատ բան է փոխում:

- Ձեր ինստագրամյան էջում նաև գրքերի մասին եք խոսում։ Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞ւ մարդը պետք է գիրք կարդա:

- Ես շատ եմ սիրում գիրք կարդալ: Ամեն ինչից կարող եմ հոգնել, բայց ընթերցանությունը միակ բանն է, որն ինձ երբևէ չի հոգնեցրել: Քանի որ դա ինձ համար հրաշք է, վատ եմ զգում, երբ չեմ կարողանում ուրիշներին բացատրել, թե ինչ են բաց թողնում՝ հրաժարվելով կարդալուց:

Պատմության ամենախելացի մարդիկ՝ թե՛ փիլիսոփաները, թե՛ գրողները, իրենց հղկված մտքերը մեզ են նվիրում: Ինչպե՞ս կարելի է այդպիսի նվերից հրաժարվել:

Կարևորում եմ նաև ժամանակակիցներին կարդալը, քանի որ նրանք մեր կյանքի մասին են գրում:

- Գրական ո՞ր ստեղծագործություններն են Ձեզ վրա մեծ ազդեցություն թողել:

- «Դորյան Գրեյի դիմանկարը»․ ընթերցանությունը նոր սկսողների համար ֆանտաստիկ գիրք է:

Դրանից հետո մեծ ազդեցություն ունեցավ «Այսպես խոսեց Զրադաշտը»: Իմ սեղանի գիրքն է, երևի տասը-տասնհինգ անգամ կարդացել եմ: Հիմա կարդալիս գուցե նույն ընկալումը չունենամ, բայց այն ժամանակ հենց այդ գրքից հետո սկսեցի մտածել, թե ինչպիսին կարող է լինել հեղինակի միտքը, ինչ ձևեր կարող է ընդունել, ինչ մտքեր կարող են ծնվել:

Հետո Դոստոևսկու «Կարամազով եղբայրներն» էր, դրանից հետո՝ Ֆոլքները: Շեքսպիրն էլ, իհարկե, ընթացքում պարբերաբար զարմացնում էր:

Վերջին հեղինակը, որ տպավորել է ինձ, Քորմաք Մաքքարթին է: Տարիներ շարունակ որևէ մեկի գործը կարդալիս չէի մտածել՝ այս ի՜նչ նոր բան արեց: Իսկ նրա դեպքում մտածել եմ: