ԵՊՀ ամենամյա հաշվետու գիտաժողովը՝ գիտության, կրթության և ռազմավարական զարգացման համադրման հարթակ

Հաշվետու գիտաժողովը վաղուց արդեն պարզապես հաշվետվության ձևաչափ չէ։ Այն գիտական մտքի փոխանակման, միջգիտակարգային համագործակցության խորացման, նոր գաղափարների ձևավորման և համալսարանի գիտական ներուժի ամբողջական պատկերը տեսանելի դարձնելու կարևոր հարթակ է։ Այստեղ գիտական տարբեր խմբեր հնարավորություն են ստանում ներկայացնելու իրենց կատարած աշխատանքը, ծանոթանալու միմյանց հետազոտություններին և ստեղծելու նոր համագործակցությունների հիմքեր։

Գիտաժողովի ծրագիրն այս տարի ևս ներառում էր զեկուցումներ ԵՊՀ տարբեր գիտական ուղղություններից՝ բնական և ճշգրիտ գիտություններից մինչև հումանիտար ու հասարակագիտական ոլորտներ։ Եռօրյա միջոցառման ընթացքում ներկայացվեցին հետազոտական նախագծեր, ներքին դրամաշնորհների արդյունքներ, գիտահետազոտական կենտրոնների ու ինստիտուտների աշխատանքներ։ Ծրագրում ընդգրկված էին նաև գիտական կադրերի ատեստավորման կարգի և գիտության զարգացման ռազմավարության վերաբերյալ քննարկումներ։

Զարգացող գիտություն՝ տեսանելի արդյունքներով

Վերջին տարիներին ԵՊՀ-ում գիտության զարգացման տեմպերը զգալիորեն արագացել են։ Այս մասին են վկայում ինչպես հրապարակումների աճող քանակը, այնպես էլ դրամաշնորհային ծրագրերի, գիտական հայտերի և ֆինանսավորման ծավալների ընդլայնումը։

ԵՊՀ գիտական հարցերի գծով պրոռեկտոր Ռաֆայել Բարխուդարյանի գնահատմամբ՝ համալսարանում այսօր առկա է կայուն և հետևողական զարգացում։ Գիտական նախագծերի թիվը տարեցտարի ավելանում է, ընդլայնվում է միջազգային համագործակցությունը, իսկ հետազոտությունների արդյունքներն առավել տեսանելի են դառնում ոչ միայն ակադեմիական շրջանակներում, այլև պետական կառավարման և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։

Հատկանշական է, որ ԵՊՀ գիտնականները վերջին տարիներին ակտիվորեն ներգրավվել են պետության առաջնահերթ խնդիրների լուծմանն ուղղված ծրագրերում։ ՀՀ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի հայտարարած պետական կարիքներին միտված դրամաշնորհային մրցույթներին համալսարանը ներկայացրել է մեծաթիվ նախագծեր, որոնք ուղղված են տարբեր գերատեսչությունների առջև ծառացած կոնկրետ խնդիրների լուծմանը։ Սա վկայում է, որ համալսարանական գիտությունը գնալով ավելի կիրառական նշանակություն է ստանում և անմիջականորեն նպաստում երկրի զարգացմանը։

Զարգացման կարևոր նախադրյալներից են նաև գիտահետազոտական ենթակառուցվածքների արդիականացումը և տեխնիկական վերազինումը։ Բնագիտական ուղղություններում կատարված ներդրումների շնորհիվ համալսարանում ձևավորվում են ժամանակակից հետազոտական միջավայրեր՝ գերհամակարգչային հզորություններից մինչև ֆիզիկայի, քիմիայի և կենսաբանության լաբորատորիաների համալրում նորագույն սարքավորումներով։

Միաժամանակ, զգալի առաջընթաց է արձանագրվել նաև հումանիտար և հասարակագիտական ոլորտներում։ Վերջին տարիներին էապես աճել է միջազգային հեղինակավոր գիտական ամսագրերում հրապարակվող հոդվածների թիվը, իսկ հայ գիտնականների աշխատանքներն ավելի հաճախ են հայտնվում համաշխարհային գիտական հանրության ուշադրության կենտրոնում։

Արագ զարգացող գիտական աշխարհը, սակայն, նաև նոր մարտահրավերներ է առաջադրում։ 

«Գլխավոր խնդիրը գիտության համաշխարհային զարգացման տեմպին համահունչ մնալն է՝ լինելով ոչ թե հետևող, այլ գիտության առաջնագծում գործող գիտական կենտրոն»,- նշում է Ռաֆայել Բարխուդարյանը։

Նրա համոզմամբ՝ համալսարանական գիտությունը պետք է ուղղակիորեն նպաստի Հայաստանի զարգացմանն ու անվտանգությանը։ Գիտահենք որոշումները, գիտության և տնտեսության սերտ կապը, գիտական արդյունքների կիրառական նշանակությունը այն առանցքային ուղղություններն են, որոնց վրա պետք է կառուցվի ապագա առաջընթացը։

Երբ կրթությունն ու գիտությունը գործում են մեկ համակարգում

ԵՊՀ-ում կրթությունն ու գիտությունը դիտարկվում են որպես մեկ ամբողջություն․ որակյալ կրթությունը չի կարող լինել առանց հետազոտության, իսկ գիտությունը լիարժեք է դառնում, երբ վերադառնում է կրթական միջավայր և ծառայում նոր սերնդի զարգացմանը։ ԵՊՀ ակադեմիական հարցերի գծով պրոռեկտոր Էլինա Ասրիյանի խոսքով՝ համալսարանում հետևողականորեն ստեղծվում են այնպիսի պայմաններ, որտեղ ուսուցումն ու հետազոտությունը գործում են միասնական տրամաբանությամբ։

«Մեր առաջնահերթություններից մեկը թե՛ ուսանողների, թե՛ դասախոսների համար այնպիսի պայմանների ստեղծումն է, որտեղ կրթությունը և գիտությունը սիներգիկ կապի մեջ կլինեն, քանի որ մենք չենք պատկերացնում մեկի զարգացումն առանց մյուսի»,- ընգծեց նա:

Այսօր համալսարանի բոլոր կրթական ծրագրերում ներառված են հետազոտական բաղադրիչներ ունեցող դասընթացներ։ Բացի դրանից՝ յուրաքանչյուր ուսանող պարտադիր ուսումնասիրում է հետազոտության պլանավորման և մեթոդաբանության դասընթացը, որը հնարավորություն է տալիս դեռևս ուսման ընթացքում ձեռք բերելու գիտական աշխատանք կատարելու համար անհրաժեշտ հմտություններ։

Ուսանողների ներգրավվածությունը գիտական գործունեությանը կազմակերպվում է մի քանի ուղղություններով։ Առաջինը դրամաշնորհային ծրագրերն են, որոնց մեծ մասը նախատեսում է ուսանողների և երիտասարդ մասնագետների մասնակցություն գիտական թիմերի կազմում։ Երկրորդ կարևոր հարթակը գիտաժողովներն են, որտեղ ուսանողները հնարավորություն ունեն ներկայացնելու սեփական հետազոտությունները և ներգրավվելու գիտական քննարկումներում։

Կարևոր դեր ունեն նաև ուսանողական նախաձեռնությունները։ ԵՊՀ տարբեր ստորաբաժանումներում արդեն գործում են ուսանողական գիտական խմբեր և ընկերություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս երիտասարդներին ներգրավվելու իրական հետազոտական գործընթացներում և ձևավորելու գիտական մտածողություն։

Այս մոտեցումը համալսարանում դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրթական քաղաքականություն, այլև որպես ապագա գիտական ներուժի ձևավորման կարևոր գործիք։

Գիտաժողովի ռազմավարական նշանակության մասին

ԵՊՀ միջազգային կապերի, զարգացման և նորարարությունների գծով պրոռեկտոր Միքայել Հովհաննիսյանի գնահատմամբ՝ հաշվետու գիտաժողովը համահամալսարանական ամենակարևոր միջոցառումներից մեկն է։

Նրա խոսքով՝ գիտաժողովը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու տարվա ընթացքում կատարված աշխատանքը, այլև տեսնելու ամբողջական պատկերը, գնահատելու զարգացման ընթացքը և համեմատելու այն նախորդ տարիների արդյունքների հետ։

Այս իմաստով գիտաժողովը նաև յուրատեսակ ինքնագնահատման և ռազմավարական վերաիմաստավորման գործիք է։ Այն հնարավորություն է տալիս քննարկելու կրթության և գիտության կապը, միջգիտակարգային համագործակցության հեռանկարները, համալսարանի և արտաքին միջավայրի փոխգործակցության մեխանիզմները, ինչպես նաև պետական և համալսարանական ռազմավարությունների համադրման ուղիները։

Գիտաժողովի կարևորագույն արդյունքներից մեկն էլ տարբեր գիտակարգերի ներկայացուցիչների միջև նոր գաղափարների և համատեղ ծրագրերի ձևավորումն է։ Հաճախ հենց նման հանդիպումների ընթացքում են ծնվում հետագայում հաջողված հետազոտական նախագծեր և համագործակցային նախաձեռնություններ։

Միքայել Հովհաննիսյանի համոզմամբ՝ գիտաժողովը կարևոր դեր ունի համալսարանի գիտական առաջնահերթությունների հստակեցման և ռազմավարության իրականացման ընթացքի խթանման գործում, ինչը այն դարձնում է ԵՊՀ առանցքային միջոցառումներից մեկը։

Հայաստանի գիտության զարգացման ճանապարհային քարտեզը

Գիտաժողովի շրջանակում անդրադարձ կատարվեց նաև Հայաստանի գիտության զարգացման պետական քաղաքականությանը և առաջիկա տարիների առաջնահերթություններին։

ՀՀ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արտուր Մովսիսյանը ներկայացրեց 2026-2030 թթ․ գիտության զարգացման ռազմավարության հիմնական նպատակները։ Դրանց թվում են գիտության ֆինանսավորման աճը մինչև համախառն ներքին արդյունքի 1%-ի մակարդակ, հետազոտողների թվի զգալի ավելացումը, որտեղ 0.75%–ը պետք է ապահովի պետական ներդրումը, իսկ 0.25%–ը՝ մասնավոր հատվածը: Նախատեսվում է մինչև 2030 թ․ ունենալ պետական հատվածում 6000 հետազոտողներ, մասնավոր հատվածում՝ 2000 հետազոտողներ: Ռազմավարության մեջ նաև նախանշվում են ինտեգրում և խոշորացումների գործընթաց, ինչը զուգահեռ իրականացվում է նաև գիտության բարեփոխումների շրջանակում: Նախատեսվում է գիտական կազմակերպությունների խոշորացում և մինչև 2030 թ․ շուրջ 15 գիտական կազմակերպությունների ձևավորում:

Նրա գնահատմամբ՝ վերջին տարիներին գիտության ֆինանսավորման աճը, նոր ծրագրերի ներդրումը, գիտական սարքավորումներով վերազինումն ու ենթակառուցվածքների արդիականացումը զգալիորեն նվազեցրել են Հայաստանի գիտական համակարգի առջև կանգնած բազմաթիվ խնդիրներ և հնարավորություն են ստեղծել առավել հավակնոտ նպատակներ սահմանելու համար։

Արտուր Մովսիսյանն ընդգծեց նաև ԵՊՀ առանձնահատուկ դերը երկրի գիտական համակարգում։ Նրա խոսքով՝ համալսարանը եղել և շարունակում է մնալ Հայաստանի առաջատար գիտական կենտրոններից մեկը՝ ապահովելով հանրապետության գիտական արդյունքի զգալի մասը։

«Նախատեսվում է, որ ԵՊՀ-ն ապագայում կդառնա ակադեմիական քաղաքի դասական կլաստերի առանցքային հիմքերից մեկը, ինչը հնարավորություն կտա է՛լ ավելի ամրապնդելու համալսարանի գիտական ներուժն ու ազդեցությունը»,- հավելեց նա:

Գիտության շուրջ ձևավորվող համայնք

ԵՊՀ գիտական քաղաքականության վարչության պետ Երանուհի Մանուկյանի կարծիքով՝ հաշվետու գիտաժողովի գլխավոր արժեքներից մեկը գիտական համայնքի ներսում հաղորդակցության ամրապնդումն է։

Նրա խոսքով՝ գիտաժողովը հանրային կարևոր առաքելություն ունի հասարակության ուշադրությունը գիտության վրա կենտրոնացնելու տեսանկյունից։ Ժամանակակից տեղեկատվական միջավայրում առավել քան երբևէ անհրաժեշտ է հանրությանը ներկայացնել հիմնավորված և ապացուցված գիտելիք, որն էլ հասարակության կայուն զարգացման հիմքերից մեկն է։

Երանուհի Մանուկյանն ընդգծեց, որ Երևանի պետական համալսարանը Հայաստանի բուհական համակարգի ամենախոշոր գիտական կենտրոնն է՝ ավելի քան մեկդարյա գիտական ավանդույթներով։ Բուհի առաջատար դիրքն արտացոլվում է նաև վիճակագրական տվյալներում. պետական և միջազգային բազմաթիվ մրցութային դրամաշնորհներ իրականացվում են հենց ԵՊՀ գիտնականների մասնակցությամբ։

Վերջին տարիների կարևորագույն ձեռքբերումներից նա առանձնացրեց միջազգային գիտաչափական շտեմարաններում ինդեքսավորվող համալսարանական գիտական ամսագրի ստեղծումը։ Սա կարևոր քայլ է ոչ միայն համալսարանի, այլև հայկական գիտական ամբողջ համայնքի համար, քանի որ ապահովում է գիտական արդյունքների միջազգային տեսանելիությունն ու ճանաչումը։

Միևնույն ժամանակ, ԵՊՀ գիտնականները շարունակում են հաջողությամբ ներկայանալ միջազգային հեղինակավոր գիտական հարթակներում՝ տարեցտարի ավելացնելով հրապարակումների քանակն ու ազդեցությունը։

Գիտաժողով, որն ամփոփում է անցածը և ձևավորում ապագան

ԵՊՀ ամենամյա հաշվետու գիտաժողովը երեք տարվա ընթացքում դարձել է համալսարանում գիտական աշխատանքի արդյունքները գնահատելու, զարգացման ընթացքը վերլուծելու և առաջիկա առաջնահերթությունները ձևակերպելու հարթակ։ Ձևաչափը հնարավորություն է տալիս համադրելու գիտական արդյունքները, կրթական գործընթացը և ռազմավարական նպատակները՝ առավել համակարգված մոտեցում ձևավորելու համալսարանի հետազոտական կարողությունների զարգացման հարցում։