April 20, 2026 | 10:30
Գիտություն
Կրթություն
Հետազոտություն
Երբ Վենետիկում վերագտնում ես Հայաստանը․ ԵՊՀ ասպիրանտի գիտահետազոտական փորձառությունը Իտալիայում
«Երկրորդ օրն էր՝ Վենետիկում էի։ Մինչ գնալս որոշել էի, որ տեղավորվելուց և դասատախտակը ստանալուց հետո պիտի բացահայտեմ քաղաքը, իսկ բացահայտումները պետք է սկսեմ հայկական հետքից: Ինձ համար նշումներ էի արել, թե ուր պիտի գնամ, ինչ պիտի տեսնեմ: Ես քայլում էի դեպի համալսարանի համապատասխան մասնաշենք՝ անհրաժեշտ փաստաթղթերը ներկայացնելու, ստորագրելու համար: Մի պահ կանգ առա, որ հեռախոսով ստուգեմ՝ արդյո՞ք ճիշտ հասցեով եմ եկել. hանկարծ թեքվում եմ ձախ ու տեսնում…»,- իր կրթական ճամփորդությունից դրվագներ է պատմում ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի ասպիրանտ Վարդուհի Բարսեղյանը, որը «Էրազմուս+» ծրագրի շրջանակում մեկնել էր Իտալիա՝ Վենետիկի Կա Ֆոսկարի համալսարանի Ասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի ուսումնասիրությունների ֆակուլտետում ուսանելու։
Վենետիկում՝ հայկական հետքերով
Ես մեկնել էի Իտալիա՝ գրաբարի և հայագիտության ոլորտում ուսումնասիրություններ կատարելու: Նշեմ, որ կատարածս գիտական աշխատանքը մեծ արձագանք ստացավ այնտեղ․ ոլորտում մեծ փորձ ու հետազոտական գործունեություն ծավալած պրոֆեսորները հիացմունքով էին խոսում հայերենի մասին, ուստի նաև ինձ էին ոգևորում՝ շարունակելու այն, ինչով զբաղվում եմ:
Իտալիայում ուսումնառության ընթացքում ակադեմիական զգալի աճ եմ ունեցել, հատկապես երբ համեմատում եմ, թե ինչպես են փոխվել իմ մոտեցումները գիտելիքի յուրացման, փորձարարական և հետազոտական գործունեության կազմակերպման համատեքստում։ Կա Ֆոսկարի համալսարանում միջավայրն իսկապես նպաստավոր էր ակադեմիական գործունեություն ծավալելու համար, քանի որ այն, ինչ փնտրում էի, հենց կողքիս էր. հսկայածավալ գիտական գրականություն և հետազոտական նյութեր, որոնք ամբողջությամբ հասանելի էին ուսանողներին։ Ինձ համար հատկապես արժեքավոր էր այն, որ համալսարանում առկա էին նաև հայագիտության ոլորտին առնչվող հարուստ և բազմաբնույթ գիտական նյութեր՝ գրքեր, հոդվածներ և արխիվային աղբյուրներ: Իսկ Իտալիան՝ Վենետիկը, բացառիկ միջավայր է հայագիտության ուսումնասիրության համար։
Քաղաքը դարեր շարունակ եղել է հայկական մշակույթի և գիտության ազդեցիկ կենտրոններից մեկը, որտեղ ձևավորվել են մեծարժեք գիտական ավանդույթներ։ Հատկապես կարևոր է Սուրբ Ղազար կղզու դերակատարումը, որտեղ գործում է Մխիթարյան միաբանությունը։ Այստեղ գտնվելն ինձ հնարավորություն տվեց ոչ միայն տեսականորեն ուսումնասիրելու հայագիտությունը, այլև անմիջականորեն առնչվելու այդ գիտական ժառանգությանը։
Օրակարգը արտերկրում
Դասերը հաճախ պահանջում էին ակտիվ մասնակցություն և հետազոտական անկախ աշխատանք, ինչը հատկապես դժվար էր այն ժամանակ, երբ հեռավար էի աշխատում: Ուրախությամբ նշեմ, որ իտալերենի՝ սկսնակ մակարդակի գիտելիքներս լիովին բավարար էին, քանի որ դասերն անցկացվում էին անգլերենով, իսկ իտալացիները պատրաստակամ էին օգնելու ցանկացած հարցում: Դե իսկ լավագույն ընկերս չինուհի էր, որի հետ հրաշալի հիշողություններ ենք ստեղծել և մինչ օրս շարունակում ենք մեր ընկերությունը:
Ուսումնառության ընթացքում ինձ համար կարևոր դերակատարում ունեցան իմ պրոֆեսորները: Նախքան փոխանակման ծրագրին դիմելը՝ ես արդեն կապ էի հաստատել Կա Ֆոսկարի համալսարանի պրոֆեսոր Սոնա Հարությունյանի հետ, ծանոթացել համալսարանում ծավալվող հայագիտական գործունեությանը: Նրանից գիտական խորհրդատվություն ստանալը հնարավորություն տվեց ավելի խորությամբ հասկանալու իմ ուսումնասիրության թեմայի նրբությունները և գիտական նյութի ժամանակակից պահանջները: Միևնույն ժամանակ, հնարավորություն ունեցա նաև աշխատելու Կա Ֆոսկարի համալսարանում հայագիտական հետազոտություններ կատարող, գրաբար և դասական լեզուներ դասավանդող իտալացի պրոֆեսոր Պաուլո Լուկայի հետ: Պրոֆեսորի հետ ամենօրյա երկար և համակողմանի քննարկումներն օգնեցին ձևավորելու մեթոդաբանական նոր մոտեցումներ, ամբողջական ու բազմակողմանի հայեցակետեր իմ հետազոտական աշխատանքի վերաբերյալ: Իհարկե, այդ ողջ ընթացքում մշտապես քննարկումներ էի ունենում նաև իմ ատենախոսության գիտական ղեկավար, պրոֆեսոր Աննա Աբաջյանի հետ:
Այս փորձառության շնորհիվ հանգամանորեն ծանոթացա իմ մասնագիտական հեռանկարներին, միջազգային փորձին ու մոտեցումներին։
Ես «սիրահարված եմ» գրաբարին: Այն ինձ համար ոչ միայն լեզու է, այլև մշակութային ու հոգևոր ժառանգություն, որի յուրաքանչյուր շերտ բացահայտելը մեծագույն հաճույք է։ Գրաբարն ինձ հնարավորություն է տալիս հետ գնալու անցյալ, ճանաչելու արմատներս ու ինքնությունս, պատասխանելու այն հարցերին, թե ով եմ, որտեղից եմ գալիս: Գրաբար ուսումնասիրելը կարծես իմ ժողովրդին ու Հայաստանի Հանրապետությանը ծառայելու միջոց լինի: Այո՛, ես հենց այսպես եմ փորձում գնահատել, պահպանել և փոխանցել մեր լեզուն, մշակութային և գիտական ժառանգությունը գալիք սերունդներին։ Լիահույս եմ, որ այն, ինչ հիմա անում եմ, իր կարևոր և նշանակալից դերն է ունենալու հայոց լեզվի պահպանման և զարգացման գործում:
Ահա, հենց այս միտումներով էի փորձում առաջնորդվել Իտալիայում՝ բաց չթողնելով որևէ հնարավորություն: Ուսումնառության ընթացքում այցելել եմ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզի, մասնակցել Մխիթարյան միաբանության մայրավանքում անցկացված միջազգային գիտաժողովին՝ նվիրված Մխիթար աբբահոր մահվան 275-ամյակին: Մխիթարյանների գործունեությանը ծանոթացել եմ նաև Վիեննայում՝ այցելելով Վիեննայի Մխիթարյան վանք, ճանաչողական այցեր եմ կատարել նաև Վիեննայի, Գենտի համալսարաններ, ինչպես նաև հեղինակել գիտական երկու հոդված:
Մասնակցել եմ նաև մի շարք դասընթացների, որոնք հնարավորություն տվեցին ավելի ժամանակակից և նորարարական մոտեցում ցուցաբերելու լեզվաբանությանը: Ցավոք, մեր կրթական համակարգում նման ժամանակակից, նեղ և արդի մոտեցմամբ դասընթացները նոր են ներդրվում, ուստի Իտալիայում մասնակցածս դասընթացները հնարավորություն տվեցին ավելի լայն ու բազմակողմանի պատկերացում ստանալու ժամանակակից լեզվաբանության վերաբերյալ։
Մեկ էջ, մեկ պատմություն
Երկրորդ օրն էր՝ Վենետիկում էի։ Մինչ գնալս որոշել էի, որ տեղավորվելուց և դասատախտակը ստանալուց հետո պիտի բացահայտեմ քաղաքը, իսկ բացահայտումները պետք է սկսեմ հայկական հետքից: Ինձ համար նշումներ էի արել, թե ուր պիտի գնամ, ինչ պիտի տեսնեմ: Եվ ահա, երկրորդ օրն էր: Ես քայլում էի դեպի համալսարանի համապատասխան մասնաշենք՝ անհրաժեշտ փաստաթղթերը ներկայացնելու, ստորագրելու համար: Մի պահ կանգ առա, որ հեռախոսով ստուգեմ՝ արդյո՞ք ճիշտ հասցեով եմ եկել: Հանկարծ թեքվում եմ ձախ ու տեսնում, որ քայլերս բերել են ինձ Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի բակ: Իհարկե, չեմ կարողանում զսպել արցունքներս, որովհետև այս հզոր վարժարանի մասին պատկերացումները դեռևս դպրոցական տարիներից են ինձ «հետապնդել»: Մի պահ փակում եմ աչքերս ու երևակայում, թե ինչպես են այս դռնով ներս մտնում Դանիել Վարուժանը, Վահրամ Փափազյանը, հայագետներ Հայնրիխ Հյուբշմանը, Բրոսսեն, ինչպես են իրենց ուսանողներին հայերեն դասավանդում Ալիշանը, Հացունին, Ավգերյանը: Իհարկե, այդ օրվանից ամեն շաբաթ այնպես էի դասավորում գործերս, որ անպայման հնարավորություն ունենամ քայլելու վարժարանի փողոցով:
Կարծես ոգեշնչման աղբյուր լիներ: Շատ էի հուզվել նաև, երբ Գենտի համալսարանի գրադարանի նախասրահում տեսա Դանիել Վարուժանի հուշատախտակը՝ «Նեմեսիս» բանաստեղծության տողերով:
Հայի ու հայկականի հետ կապված ցանկացած բան մոգական է ու անսահման սիրելի, հատկապես՝ երբ հեռու ես տնից:
Հայոց լեզվի պատմության և ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի ասպիրանտը ներկայում ուսումնասիրում է գրաբարյան բառաշերտի իմաստային պատմական զարգացումն արդի արևելահայերենում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով իրավական, ռազմական և հասարակական-քաղաքական եզրույթների իմաստային պատմական զարգացմանը։ Իր երկրորդ մասնագիտության՝ իրավագիտության հետ համադրելով լեզվաբանական գիտելիքները՝ փորձում է ձևավորել միջգիտակարգային մոտեցում․ այժմ նա սովորում է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետում։
Միաժամանակ, նա դասավանդում է «Դեպի Հայք» հիմնադրամում և աշխատում Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովում՝ իր գիտելիքները կիրառելով նաև գործնականում։ Իր գործունեության մեջ կարևոր տեղ ունեն շարունակական զարգացումը, նպատակների հստակ ձևակերպումն ու դրանց հետևողական իրականացումը։
«Ամեն օր արթնանալիս մտածում եմ, թե ինչ նոր առաջընթաց կարող եմ ունենալ այդ օրը։ Թեև ինքս իմ նկատմամբ շատ պահանջկոտ եմ, հաճախ գոհունակությամբ եմ արձանագրում իմ ձեռքբերումները։ Ամենօրյա առաջընթացիս բանաձևը նպատակներ սահմանելն ու դրանց հետևողականորեն հասնելն է։ Ըստ առաջնահերթության՝ ջանքերս ուղղում եմ դրանց իրականացմանը։ Հիմա կենտրոնացած եմ գիտահետազոտական գործունեությանս վրա։ Ցանկանում եմ հնարավորինս օգտակար և արդիական ուսումնասիրություններ կատարել՝ ներառելով դրանք իմ ատենախոսության մեջ։ Անում եմ ամեն ինչ, որ աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը չխանգարի դասերիս ու գիտությամբ անընդմեջ զբաղվելուն»,- ամփոփում է նա:
