Հայաստանը՝ ԱԲ հետազոտությունների կենտրոն դառնալու ճանապարհին․ «ԵՊՀ բարեկամներ» հիմնադրամի հավաքը՝ նոր հնարավորությունների մեկնարկ

Հաշվողական նոր հզորություններից՝ ավելի բարդ հետազոտություններ

2026 թվականի փետրվարին ստեղծված ԵՊՀ ԱԲ հաշվողական կենտրոնը հնարավորություն է տվել հետազոտական թիմերին ընդլայնելու իրենց աշխատանքների շրջանակը։ Թե ինչպես են այդ հնարավորությունները փոխում գիտնականների առաջադրած խնդիրների ծավալը, ներկայացրել է ԵՊՀ մաթեմատիկական և կիրառական հետազոտությունների կենտրոնի մեքենայական ուսուցման լաբորատորիայի խմբի ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը։

«Մեր հետազոտությունների համար անհրաժեշտ հաշվողական ռեսուրսների ծավալը փոխվում է ամեն ամիս։ Մարտին առկա ռեսուրսները նույնիսկ գերազանցում էին մեր պահանջմունքները, իսկ ապրիլին և մայիսին լիովին բավարար էին։ Օգոստոսին, սակայն, դրանք արդեն չէին բավարարում, և որոշ հաշվարկներ ստիպված էինք հետաձգել՝ մինչև անհրաժեշտ ռեսուրսներն ազատ լինեին։ Սա նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես է ԵՊՀ թիմը սովորում լուծել ավելի բարդ խնդիրներ»,- նշել է նա։

Լաբորատորիայում ուսումնասիրվում են արհեստական բանականության կիրառման հնարավորությունները, հատկապես՝ ռոբոտատեխնիկայի և նյութագիտության ոլորտներում։ Թիմի աշխատանքներն ու հետազոտական առաջարկները ներկայացվել են միջազգային առաջատար գիտաժողովների և գիտական ամսագրերի։

Հետազոտությունների հաջորդ փուլերից մեկը NVIDIA-ի տեխնոլոգիաների կիրառմամբ լայնածավալ սիմուլյացիաների իրականացումն է՝ ռոբոտների ուսուցման համար անհրաժեշտ տվյալներ ստանալու նպատակով։

«Ռոբոտների ուսուցման համար իրական միջավայրից տվյալներ հավաքելը դժվար է, սակայն այժմ կարող ենք անհրաժեշտ տվյալները ստանալ նաև սիմուլյացիաների միջոցով»,- ընդգծել է Հրանտ Խաչատրյանը։

Միջազգային գիտական համագործակցության հնարավորությունները

Հաշվողական ենթակառուցվածքի զարգացումն ինչպե՞ս կարող է նպաստել Հայաստանի միջազգային մրցունակությանը․ այս հարցը քննարկվել է պանելային քննարկման ընթացքում, որին մասնակցել են ԵՊՀ ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը, NVIDIA-ի՝ ֆիզիկական արհեստական բանականության սիմուլյացիայի գծով փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը, «SmartGateVC»-ի կառավարող գործընկեր Արեգ Ալիմյանը և Հրանտ Խաչատրյանը։ Քննարկումը վարել է «SmartGateVC»-ի հյուսիսամերիկյան գործառնությունների ղեկավար Արմինե Գալստյանը։

Մասնակիցներն անդրադարձել են համալսարանների, տեխնոլոգիական ընկերությունների, պետության և Սփյուռքի համագործակցության հնարավորություններին՝ քննարկելով գիտական ենթակառուցվածքների զարգացման և դրանց հիման վրա միջազգային հետազոտական գործընկերություններ ձևավորելու հեռանկարները։

Ռև Լեբարեդյանի խոսքով՝ առաջադեմ հաշվողական ռեսուրսների հասանելիությունը կարող է նպաստել միջազգային առաջատար հետազոտողների՝ Հայաստան գալուն և տեղացի երիտասարդ գիտնականների հետ համատեղ աշխատանքին։

«Ըստ իս՝ եթե կարողանանք նման համակարգ բերել Հայաստան, ապա դրա շնորհիվ կկարողանանք այստեղ ներգրավել աշխարհի առաջատար հետազոտողներին, որոնք նման հաշվողական հզորությունների խիստ անհրաժեշտություն ունեն։ Նրանց կառաջարկենք օգտվել այդ ռեսուրսներից և համագործակցել մեր համալսարանների տաղանդավոր երիտասարդների հետ։ Նրանք կարող են վեց ամսով կամ մեկ տարով գալ Հայաստան և այստեղ կատարել իրենց հետազոտությունները։ Սակայն այս գրաֆիկական պրոցեսորներից օգտվելու համար անհրաժեշտ է, որ նրանք գտնվեն Հայաստանում»,- նշել է նա։

Նրա խոսքով՝ այս նախաձեռնությունն արդեն հետաքրքրություն է առաջացրել հետազոտողների շրջանում։ Ընդգծելով ենթակառուցվածքի ներուժը՝ Ռև Լեբարեդյանը հաշվողական ենթակառուցվածքը բնութագրել է որպես էլեկտրաէներգիան բանականության վերածող մեքենա։

«Որքան շատ նման համակարգեր կարողանանք ձեռք բերել Հայաստանում, այնքան մեծ կլինի մեր առավելությունը»,- ասել է նա։

Աջակցություն ուսանողներին և գիտնականների հաջորդ սերնդին

Հավաքի ընթացքում «Ռև և Ռեյչլ» հիմնադրամը 100 հազար ԱՄՆ դոլար, իսկ Արևմտյան թեմը՝ 50 հազար ԱՄՆ դոլար է նվիրաբերել «ԵՊՀ բարեկամներ» հիմնադրամի անձեռնմխելի կապիտալի համալրմանը։ Աջակցություն են ցուցաբերել նաև համալսարանի այլ բարեկամներ և շրջանավարտներ։

Երեկոյի ընթացքում ԵՊՀ ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը Ռեյչլ Լեբարեդյանին հանձնել է Զապել Եսայանի անվան հուշամեդալ՝ համալսարանին, ինչպես նաև Հայաստանում կրթության և գիտական հետազոտությունների զարգացմանը ցուցաբերած աջակցության համար։ Ռեյչլ և Ռև Լեբարեդյանների աջակցությունը նպաստել է ԵՊՀ-ի և Հայաստանի արհեստական բանականության հետազոտական համայնքի աջակիցների միջև համագործակցության ամրապնդմանը։

Հավաքի ընթացքում հարգանքի տուրք է մատուցվել նաև Սիլվա Կարայանի հիշատակին։ Նա Կալիֆոռնիայի լյութերական համալսարանի կրթության ոլորտի պատվավոր պրոֆեսոր էր և «ԵՊՀ բարեկամներ» հիմնադրամի խորհրդի անդամ։ 2026 թվականի սեպտեմբերին կյանքից հեռացած Սիլվա Կարայանը հետմահու պարգևատրվել է ԵՊՀ հուշամեդալով՝ կրթության ոլորտում ունեցած վաստակի, համալսարանին նվիրվածության և հայ ակադեմիական համայնքում ունեցած ներդրման համար։ Պարգևը հանձնվել է նրա եղբորը՝ Արա Բաբայանին։

Հավաքագրված միջոցներն ուղղվելու են ուսանողական և հետազոտական կրթաթոշակների ֆինանսավորմանն ու ԵՊՀ մեքենայական ուսուցման լաբորատորիայի ընդլայնմանը։ Աջակցությունը հնարավորություն կտա ավելի շատ ուսանողների և երիտասարդ հետազոտողների ներգրավելու գիտական աշխատանքներում և զարգացնելու նրանց հետազոտական հմտությունները։