«ԵՍ ԱՎԵԼԻ ԻՐԱՏԵՍ ԵՄ, ՀԱՎԱՏՈՒՄ ԵՄ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆԸ». ԱՐՄԵՆ ՄԱՐՏԻՐՅԱՆ

- Ինչպե՞ս Ձեզ հրապուրեց քիմիան: Ինչո՞ւ ընտրեցիք այս մասնագիտությունը:

- Դեռևս փոքր տարիքից սիրում էի տեսնել ամեն ինչի հիմքը, քանդել, ուսումնասիրել: Դպրոցում սիրել եմ ֆիզիկան, քիմիան, բայց միջին դասարաններում հրապուրված էի պատմությամբ ու գրականությամբ: Ի դեպ, այսօր էլ կարող եմ պոեմներ անգիր ասել: Ընտանիքիս անդամները հումանիտար մասնագիտություններ էին ընտրել, և ես առաջինն էի, որ դարձա բնագետ: Մեծանալով արդեն գիտակցեցի, որ եթե ցանկանում եմ շատ բան իմանալ, հասկանալ, ապա ճիշտ կլինի ընտրել քիմիան: Իհարկե, ընտրությանը նաև պատահական հանգամանքներ էլ են նպաստել, օրինակ, զինվորական ծառայության ժամանակ ծառայել եմ քիմիական զորքերում՝  ոչ իմ ընտրությամբ: Իմ կարծիքով, քիմիան շատ հետաքրքիր գիտություն է:

- «Քիմիան կախարդանք է». համաձա՞յն եք այս մտքի հետ: Ինչո՞վ է այն բացատրվում:

- Համաձայն եմ: Այո՛, քիմիան կախարդանք է, եթե տիրապետում ես առարկային ու մեթոդներին: Թեպետ այժմ քիմիան որպես կախարդանք են ներկայացնում՝ գրավելու մյուսներին, ինչպես նաև հաճախ պարզունակ փորձեր կատարելով: Կախարդանքը հարաբերական հասկացողություն է ուղղակի, այն կա ամենուր, եթե հավատում ես: Ի վերջո, սիրահարվածության ժամանակ էլ քիմիական նյութեր են անջատվում: Այսինքն՝ հիմքում էլի քիմիան է: Պարզապես ես ավելի իրատես եմ, հավատում եմ գիտությանը:

- Պարո՛ն Մարտիրյան, ի՞նչ մեթոդներ եք կիրառում Դուք, որ քիմիայի ուսուցումն առավել հետաքրքիր լինի:

- Ես առաջնորդվում եմ այն սկզբունքով, որ ուսանողներս իրենք իրենց ուժերով պետք է հասնեն որևէ արդյունքի: Դասախոսությունների ժամանակ ես բացատրում եմ տեսական նյութը, գործնական  լաբորատոր պարապմունքների սկզբում բացատրում, թե ինչ պետք է անել, ապա հորդորում իրականացնել, ստեղծագործել, փոփոխություններ անել և ստանալ իրենց արդյունքը: Երբ մարդն իր ուժերով ու իր ձեռքով է ինչ-որ բան ստանում, ոգևորությունն ավելի մեծ է լինում:

- Քիմիայում ստեղծագործականություն կա՞:

- Թերևս ամենաշատը: Մեր բնագավառը ստեղծագործելու լայն հնարավորություններ է ընձեռում: Պետք է միայն ցանկություն ունենալ:

- Քիմայի բնագավառում ի՞նչ մարտահրավերներ կան այսօր:

-  Թերևս այն, որ Հայաստանում այսօր դպրոցներում բնագիտական առարկաների հիմքը լավ չի դրվում: Ես միշտ նշում եմ, որ դպրոցում երկու հիմնական առարկա պետք է շատ լավ ուսուցանել. մաթեմատիկան՝ բնագիտության լեզուն, և մայրենի լեզուն ու գրականությունը: Եթե այս առարկաները լավ տիրապետում են, ապա հետո՝ բարձրագույն կրթության ժամանակ, ավելի հեշտ է իրականացվում ուսուցումը: Իհարկե, պետք է ունենալ գիտելիքներ քիմիայից, բայց եթե տիրապետում են այդ առարկաներին, ունեն այդ երկու մտածողությունները, ապա շատ լավ մասնագետ դառնալու հավանականությունն ավելի մեծ է: Ես, օրինակ, մաթեմատիկական թեքումով դպրոց եմ ավարտել, իսկ հետո հրապուրվել քիմիայով: Մենք ունենք շրջանավարտներ, որոնք իրենց մասնագիտությամբ չեն աշխատում, բայց քիմիական մտածողությունը, վերլուծելու կարողությունը նրանց մեծապես օգնում է յուրաքանչյուր աշխատանք իրականացնելիս:

- Պարո՛ն Մարտիրյան, իսկ ի՞նչ վիճակ է տիրում աշխատաշուկայում: Քիմիկոսների պահանջարկը մե՞ծ է:

- Այդ հարցը միշտ տալիս են ինձ: Ես մշտապես ստանում եմ զանգեր տարբեր ընկերություններից ու կազմակերպություններից, որոնք մասնագետների կարիք ունեն, ընդ որում՝ նոր ավարտած և բարձր աշխատավարձով: Պահանջարկ միանգամայն կա: Պարտադիր չէ, որ քիմիական գործարաններ աշխատեն, որպեսզի քիմիկոսներն աշխատանք ունենան: Ցանկացած արտադրություն քիմիկոսի կարիք ունի՝ չհաշված գիտահետազոտական լաբորատորիաները, բժշկական հաստատությունները և այլն: Պետք է նշեմ, որ այսօր պահանջարկն ավելի մեծ է, քան ավարտող ուսանողներն են:  

- Հիշո՞ւմ եք գիտական Ձեր առաջին աշխատանքը: Ինչի՞ մասին էր այն:

- Հիշում եմ, քանի որ այն մեր ամբիոններում ստացված տարբեր նյութերի էկոլոգիական հետազոտություն էր: Գիտական իմ ուսումնասիրությունները ես սկսել եմ էկոլոգիական հետազոտություններով, այսինքն՝ բնության վրա այդ նյութերի ազդեցությունն եմ ուսումնասիրել:

- Ի՞նչ նոր հետազոտություն եք իրականացնում հիմա:

- Հիմա իրականացնում եմ տարբեր արտադրվող, ստեղծվող, սինթեզվող նյութերի հակաօքսիդային հատկությունների ուսումնասիրություն, որը և՛ կենսաբանական, և՛ բժշկական, և՛ էկոլոգիական նշանակություն ունի: Դասախոսները պետք է գիտական գործունեություն ծավալեն, որպեսզի չլճանան: Եթե չուսումնասիրվեն նոր միտումները, առաջընթաց չի կարող լինել, իսկ աշխարհն անընդհատ փոփոխվում է:

- Ի՞նչ խորհուրդ կտաք նրանց, ովքեր իրենց առաջին քայլերն են անում քիմիայի բնագավառում:

- Սովորել, սովորել, սովորել: Ես այս խորհուրդը տալիս եմ բոլորին՝ սկսած առաջին կուրսից: Պետք է հասկանալ նյութերի և երևույթների էությունն ու համոզվել, թե ինչքան հետաքրքիր է քիմիան:

Քնար Միսակյան