ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ասպիրանտների և հայցորդների տեսական սեմինարների շրջանակում Հայաստանի հարակից երկրների պատմության ամբիոնի ասպիրանտ Իրինա Բադալյանը ներկայացրեց «Կրթությունը՝ որպես ռուսական կայսերական ինքնության ձևավորման գործիք Կովկասում (1844-1881 թթ․)» թեմայով զեկուցում։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսական կայսրության համար Կովկասը դարձել էր ոչ միայն վարչական, այլև գաղափարական վերափոխումների կարևորագույն տարածք, որտեղ կրթությունն աստիճանաբար վերածվեց կառավարման առանցքային գործիքի։
Իրինա Բադալյանը նշեց, որ 19-րդ դարի առաջին կեսին կրթական համակարգը դեռևս բավարար չափով զարգացած չէր և չուներ հստակ քաղաքական ուղղվածություն, սակայն 1840-ական թվականներից այն ներառվեց կայսրության ռազմավարության մեջ որպես մշակութային և քաղաքական ինտեգրման մեխանիզմ։ Բանախոսը ներկայացրեց, որ Միխայիլ Վորոնցովի կառավարման շրջանում ձևավորվեց կրթական նոր մոդել, որի նպատակը կայսրությանը հավատարիմ տեղական էլիտայի ձևավորումն էր։ Նա հավելեց, որ 1848 թ. Կովկասյան կրթական շրջանի ստեղծմամբ կրթական համակարգը դարձավ ավելի կենտրոնացված և վերահսկելի։
Իրինա Բադալյանն ընդգծեց նաև, որ կրթության բովանդակությունն ուներ գաղափարական հստակ ուղղվածություն․ ռուսերենը դարձավ ուսուցման հիմնական լեզու, իսկ դասագրքերը նպաստում էին ռուսական մշակութային արժեքների տարածմանը՝ ձևավորելով նոր ինքնություն։ Նրա խոսքով՝ այս գործընթացը կարելի է դիտարկել նաև որպես «ինտելեկտուալ գաղութատիրության» դրսևորում։
ԵՊՀ ասպիրանտը նշեց, որ կրթական քաղաքականությունն ուներ նաև պրագմատիկ նպատակներ․ Կովկասում բարձրագույն կրթության համակարգ չէր ձևավորվել, իսկ կրթությունը կենտրոնացվել էր միջին և մասնագիտական մակարդակներում՝ վարչական կադրեր պատրաստելու նպատակով։ Բանախոսն անդրադարձավ նաև Ալեքսանդր Բարյատինսկու և Միխայիլ Նիկոլաևիչի կառավարման շրջաններին՝ ընդգծելով, որ կրթական համակարգը ենթարկվել է ինչպես ապակենտրոնացման, այնպես էլ վերակենտրոնացման, ինչը հանգեցրել է թե՛ զարգացման, թե՛ որոշ անհամաչափությունների։
Ամփոփելով Իրինա Բադալյանը նշեց, որ 1844–1881 թթ․ կրթությունը Կովկասում ձևավորվեց որպես կայսերական կառավարման բազմաշերտ գործիք՝ նպաստելով վարչական արդյունավետության բարձրացմանը, մշակութային ազդեցության տարածմանը և քաղաքական ինտեգրմանը։ Ըստ նրա՝ այդ գործընթացի արդյունքում ձևավորվեց նոր տեղական էլիտա, որը ակտիվ դեր ստանձնեց տարածաշրջանի կառավարման և մտավոր կյանքի մեջ։
Զեկուցման ավարտին ծավալվեց ակտիվ քննարկում, որի ընթացքում ներկաները բարձրացրին թեմայի տարբեր խնդիրներին առնչվող հարցեր, ներկայացրին դիտարկումներ և կարծիքներ՝ նպաստելով թեմայի բազմակողմանի ընկալմանը։ Քննարկումը կարևոր էր բանախոսի համար, քանի որ ուրվագծվեցին հետազոտության հնարավոր նոր ուղղություններ և դիտանկյուններ։
