Ուսումնական պլան

PDF

Կրթական մակարդակը՝

Մագիստրոս

Մասնագիտություն՝

055101.11.7 - Ֆիզիկա

Մասնագիտացումը՝

055101.11.7 - Պինդմարմնային նանոֆիզիկա և նանոնյութեր

Ծրագրի ուստարին՝

2026/2027

Ուսուցման ձևը՝

Առկա

Ուսումնառության լեզուն՝

Հայերեն

Ընդհանուր կրթական կառուցամաս

Ամբիոնի կոդը	Պարտադիր դասընթացի անվանումը	Կրեդիտներ
0507	Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները մասնագիտական ոլորտում	3
1-ին կիսամյակ աշնանային 2 ժամ գործնական 2 ժամ/շաբաթ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0507/Մ1 1. Դասընթացի նպատակ · ուսանողներին ծանոթացնել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և մաստագիտական ոլորտների մերձեցման հետևանքով տեղի ունեցող արդի մոտեցումների տեխնոլոգիաների և համակարգերի զարգացմանը, · զինել Մեծ լեզվային մոդելների (LLM) տրամաբանության իմացությամբ և հարցադրումների · ճարտարագիտության ժամանակակից մեթոդներով (Few-shot, Chain-of-thought և այլն): · ծանոթացնել առցանց տվյալների հավաքագրման (Web scraping), բարդ տվյալների վերլուծության և գիտական սարքավորումների կառավարման հնարավորություններին՝ օգտագործելով ԱԲ գործիքակազմերը և ծրագրավորման լեզուները (օրինակ՝ Phyton) · ճանաչել և կանխարգելել ԱԲ համակարգերի խոցելիությունները (օրինակ՝ Prompt injection հարձակումները): 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. ԱԲ-ի և Python-ի միջոցով աշխատանքային գործընթացներ ավտոմատացնելիս մեծ ու բարդ խնդիրները տրոհել փոքր, տրամաբանական և հաջորդական քայլերի: Սա կօգնի ցանկացած նախագծի նայել որպես փոխկապակցված համակարգի: 2. Մասնագիտական հարցադրումներ կատարելիս մտքերը ձևակերպել առավելագույնս պարզ, համապարփակ և առանց երկիմաստությունների, քանի որ մեքենան չունի մարդկային ինտուիցիա։ 3. Պահպանելու թվային էթիկայի (Digital Ethics) և անվտանգության կանոնները 4. Աշխատելու Մեծ լեզվային մոդելների (LLM) հետ ստեղծելու սեփական ԱԲ գործակալներ (AI agents) և կաղապարների գրադարաններ 5. Հավաքագրելու առցանց տվյալները (Web scraping), իրականացնելու բարդ տվյալների վերլուծություն և գիտական սարքավորումների կառավարում՝ օգտագործելով ԱԲ գործիքակազմերը բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. նախագծելու բարդ և նպատակային հարցադրումներ (Advanced Prompt Engineering) կիրառել Chain-of-thought (քայլ առ քայլ տրամաբանում) և Few-shot (սակավաթիվ օրինակներով ուսուցում) մեթոդները 2. ավտոմատացնելու տվյալների վերլուծությունը, ֆայլերի մշակումը և տեքստային կամ թվային մեծածավալ ինֆորմացիայի կառավարումը Python-ով պարզ սկրիպտներ գրելու և ԱԲ գործիքների հետ ինտեգրելու միջոցով 3. ստեղծելու սեփական ԱԲ գործակալներ (AI agents) և կաղապարների գրադարաններ 4. ճանաչելու հնարավոր խոցելիությունները (օրինակ՝ prompt injection), ճիշտ պահպանելու գիտական տվյալների գաղտնիությունը և խուսափելու ԱԲ հնարավոր հալյուցինացիաներից (սխալ կամ հորինված փաստերից)՝ կիրառելով սահմանափակումներով հարցադրումներ (constraint prompting)։ 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · ուսանողներին ծանոթացնել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և մաստագիտական ոլորտների մերձեցման հետևանքով տեղի ունեցող արդի մոտեցումների տեխնոլոգիաների և համակարգերի զարգացմանը, · զինել Մեծ լեզվային մոդելների (LLM) տրամաբանության իմացությամբ և հարցադրումների · ճարտարագիտության ժամանակակից մեթոդներով (Few-shot, Chain-of-thought և այլն): · ծանոթացնել առցանց տվյալների հավաքագրման (Web scraping), բարդ տվյալների վերլուծության և գիտական սարքավորումների կառավարման հնարավորություններին՝ օգտագործելով ԱԲ գործիքակազմերը և ծրագրավորման լեզուները (օրինակ՝ Phyton) · ճանաչել և կանխարգելել ԱԲ համակարգերի խոցելիությունները (օրինակ՝ Prompt injection հարձակումները): 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · Դասավանդում ցուցադրական նյութերի ուղեկցությամբ, · գործնական աշխատանքներ՝ համակարգչային տարբեր ծրագրերի և փաթեթների օգտագործում առցանց և ոչ առցանց ռեժիմներում 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Դասընթացն ավարտվում է ստուգարքով, որի համար անհրաժեշտ է ներկայացնել նաև ինքնուրույն նախագիծ։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Mollick E., Co-Intelligence: Living and Working with AI, 2024. Manning C., Jurafsky D., Speech and Language Processing, Stanford University. White J., Prompt Engineering for Generative AI, O’Reilly, 2024. OpenAI Documentation - Large Language Models and Prompt Design. Google DeepMind - Prompt Engineering Guide. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Բաժին 1. Գեներատիվ ԱԲ համակարգերի հիմունքներ և ճարտարապետություն 1. Գեներատիվ արհեստական բանականության (Generative AI) հիմնական գաղափարները: Մեծ լեզվային մոդելների (LLM) կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքները: 2. Տրանսֆորմեր (Transformer) ճարտարապետություն: Տոկեններ (Tokens), վեկտորական ներդրումներ (Embeddings) և արտածման (Inference) գործընթաց: Բաժին 2. Հարցադրումների ճարտարագիտություն (Prompt Engineering) 3. Հարցադրման (Prompt) դերը ԱԲ համակարգերի աշխատանքում: Հարցադրումների հիմնական տեսակները: 4. Հարցադրումների ճարտարագիտություն (Prompt engineering) . կիրառումը գիտական հետազոտություններում: 5. Հրահանգների վրա հիմնված հարցադրումներ (Instruction-based prompting): Համատեքստի ճարտարագիտություն (Context engineering): 6. Հարցադրման առանցքային բաղադրիչները. Դեր (Role), Առաջադրանք (Task), Համատեքստ (Context) և Ելքային ձևաչափ (Output format): Հարցադրման հստակություն և որոշակիություն (Clarity and specificity): 7. Սահմանափակումներով հարցադրումներ (Constraint prompting): Կառուցվածքային ելքով հարցադրումներ (Structured output prompting): Բաժին 3. Առաջադեմ հարցադրումներ և տրամաբանման մեթոդներ 8. Զրոյական օրինակով (Zero-shot) հարցադրման հասկացությունը: Սակավաթիվ օրինակներով (Few-shot) հարցադրման մեթոդաբանությունը: Սակավաթիվ օրինակներով ուսուցման (Few-shot learning) կիրառությունները: 9. Մտքերի շղթայական (Chain-of-thought) հարցադրման մեթոդ: Քայլ առ քայլ տրամաբանում (Step-by-step reasoning): 10. Ինքնահամապատասխան տրամաբանում (Self-consistency reasoning): Բարդ խնդիրների լուծման հարցադրման տեխնիկաներ: 11. Հարցադրման ձևանմուշի (Prompt pattern) հասկացությունը: Դերերի վրա հիմնված (Role-based) հարցադրման ձևանմուշներ: 12. Հրահանգների կաղապարներ (Instruction templates): Բազմակի օգտագործման հարցադրումների կաղապարներ (Reusable prompt templates): 13. Հարցադրումների գրադարանների (Prompt libraries) ստեղծում: ԱԲ գործակալներ (AI agents) և առաջադրանքների ավտոմատացում (Task automation): Բաժին 4. Տվյալների կառավարում և ավտոմատացում Python և ԱԲ-ով 14. Փորձարարական և հաշվարկային գործընթացների ավտոմատացում: Տվյալների կառավարում Python-ի և ԱԲ գործիքների միջոցով: 15. Գիտական առցանց տվյալների ավտոմատ հավաքագրում (Web scraping) Python-ով և ԱԲ գործիքներով: 16. Գիտական սարքերի ավտոմատ կառավարում Python-ի և ԱԲ գործիքների կիրառմամբ։ Բաժին 5. Անվտանգություն և Կրթական Կիրառություններ 17. Հարցադրման ներարկման հարձակումներ (Prompt injection attacks): Արգելափակումը շրջանցող (Jailbreak) հարցադրումներ: 18. ԱԲ համակարգերի անվտանգության հիմնական խնդիրները: 19. ԱԲ կրկնուսույցներ (AI tutors) և արհեստական բանականության դերը ժամանակակից կրթական համակարգերում:
0412	Հետազոտության պլանավորում և մեթոդներ	3
I աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-1, լաբորատոր-1 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0412/Մ2 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ներկայացնել ֆիզիկական հետազոտությունների պլանավորման ընդհանուր սկզբունքները, էտապները եւ ծանոթացնել հետազոտման մեթոդներին: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել հետազոտման պլանավորման հիմնական սկզբունքները, 2. ընտրել եւ մեկնաբանել հետազոտման մեթոդները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. կատարել փորձարարական տվյալների եւ արդյունքների վերլուծություն եւ ամփոփում, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) կիրառել ֆիզիկայի հենքային եւ հատուկ գիտելիքները գիտության այլ ոլորտներում հետազոտություններ կատարելու համար: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ներկայացնել ֆիզիկական հետազոտությունների պլանավորման ընդհանուր սկզբունքները, էտապները եւ ծանոթացնել հետազոտման մեթոդներին: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսություններ, · փորձարարական առաջադրանքներ, · գիտական սեմինար. 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարք. Անցկացվում է բանավոր հարցման ձեւով՝ անցած նյութի հիման վրա: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Волохова Е. С. Основные этапы научного исследования // Молодой ученый. 2016. №6.С.755-757. 080500 Курс лекций. Научно-исследовательская работа 2011.pdf 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Պլանավորման հիմնական հասկացություններ: Խնդիրը, հետազոտման առարկան, hետազոտման օբյեկտը, վարկած, հետազոտման մեթոդներ: Գիտահետազոտական գործունեության փուլերը. · որոշել խնդրի դրվածքը, հետազոտման առարկան եւ օբյեկտը · ուսումնասիրել համապատասխան գրականություն խնդրի վերաբերյալ · ձեւակերպել նպատակը, խնդիրն ու քննարկվող վարկածը · հետազոտման մեթոդների ընտրություն · փաստացի նյութի հավաքագրում · հետազոտման արդյունքների մշակում եւ դրանց մեկնաբանում: · Հետազոտությունների պլանավորման եւ մեթոդների ընտրության փորձնական առաջադրանքներ ֆիզիկայի տարբեր բնագավառներից:
1602	Անգլերեն-1	3
I աշնանային կիսամյակ գործնական-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1602/Մ03 1. Դասընթացի նպատակ · Համալրել մասնագիտական անգլերենի եզրույթների բառապաշարը, նաեւ զարգացնել գիտական ոճին բնորոշ դարձվածքների ընկալումը · Ուսուցանել գիտական անգլերենին բնորոշ շարահյուսական կառույցների կիրառումը · Զարգացնել բանավոր խոսքի հմտությունները համապատասխան ոլորտում շփվելու նպատակով 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. կիրառելով մասնագիտական տեքստերի, ինչպես նաեւ մասնագիտական հիպերտեքստերի վերլուծության տարբեր մոտեցումներ (որոնողական, ճանաչողական, մեկնաբանական)՝ ճիշտ ընկալել դրանց բովանդակությունն ու կառուցվածքը՝ դիտարկելով հղումները, 2. տարորոշել մասնագիտական բառապաշարի բոլոր շերտերը՝ դրանց ճշգրիտ գործածության նպատակադրմամբ, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. քննադատորեն ընթերցել եւ ընկալել մասնագիտական նյութեր, 4. իրականացնել մասնագիտական տեքստերի իմաստային, կառուցվածքային եւ ոճական վերլուծություն եւ թարգմանություն, 5. ներկայացնել եւ մեկնաբանել մասնագիտական տեսակետներ ու փաստարկներ, ձեւակերպել, շարադրել, հիմնավորել անձնական կարծիքը, քննարկել, բանավիճել մասնագիտական հարցերի արդի հիմնախնդիրների շուրջ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 6. արդյունավետորեն օգտվել տեղեկատվական տարբեր աղբյուրներից (ներառյալ ինտերնետային)՝ տեղեկատվություն քաղելու, հետազոտելու, վերլուծելու եւ ներկայացնելու նպատակով, պահպանել մասնագիտական էթիկայի նորմերը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · Համալրել մասնագիտական անգլերենի եզրույթների բառապաշարը, նաեւ զարգացնել գիտական ոճին բնորոշ դարձվածքների ընկալումը · Ուսուցանել գիտական անգլերենին բնորոշ շարահյուսական կառույցների կիրառումը · Զարգացնել բանավոր խոսքի հմտությունները համապատասխան ոլորտում շփվելու նպատակով 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. Լեզվական նյութի (քերականություն եւ բառապաշար) յուրացման կոմունիկացիոն մեթոդ 2. Լեզվակիրների ելույթների ակտիվ ունկնդրում 3. Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների կիրառում 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարք. Անցկացվում է բանավոր հարցման ձեւով՝ անցած նյութի հիման վրա: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. John Eastwood “Oxford Practice Grammar”, Oxford, 1999. David Porter “Check your Vocabulary for Academic English”, London 2007. Martin Hewings “Cambridge Academic English. An Integrated Skills Course for EAP ”, 2012. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Քերականական եւ բառապաշարի նյութի ամրապնդմանը նպաստող բաժին (վարժություններ) 2. Մասնագիտական հոդվածների ընթերցանություն եւ քննարկում 3. Բանավոր ելույթների ունկնդրում (TED Talks) եւ զեկուցումներ ունկնդրած կամ ընթերցված նյութի շուրջ
1604	Գերմաներեն-1	3
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ 2 ժամ/շաբ 2 ժամ/գործ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1604/Մ00 1. Դասընթացի նպատակ · հարստացնել ուսանողների բառապաշարը, · խորացնել և հնարավորինս կատարելագործել լեզվական բոլոր հմտությունները (կարդալ-հասկանալ-վերարտադրել, լսել-հասկանալ-վերարտադրել, խոսել, գրել), · ձևավորել գերմաներենով հաղորդակցվելու կարողություններն և ունակությունները, · խորացնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարի, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքները, · զարգացնել մասնագիտական հարցերի շուրջ քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. կազմել մենախոսական և երկխոսական մասնագիտական և ընդհանուր հաղորդակցական տեքստեր ճիշտ հնչերանգով, 2. տարբերել մայրենի և ուսումնասիրվող օտար լեզվի անհամապատասխանությունները, հասկանալ երկու լեզուներում դրանց փոխադրման միջոցները, 3. ճիշտ օգտագործել ուսումնասիրվող լեզվի ժողովրդի մշակույթին բնորոշ հաղորդակցման, բարեկիրթ խոսքի կաղապարներն ու վարքի նորմերը, 4. ճիշտ օգտագործել ուսումնասիրվող լեզվի բառակազմական հիմնական կաղապարների ու միջոցների գործածման ձևերը, 5. տարորոշել մասնագիտական բառապաշարի բոլոր շերտերը՝ դրանց ճշգրիտ գործածության նպատակդրմամբ, ներկայացնել և մեկնաբանել մասնագիտական տեսակետներ ու փաստարկներ, ձևակերպել, 1. շարադրել, հիմնավորել անձնական կարծիքը, քննարկել, բանավիճել մասնագիտական հարցերի արդի հիմնախնդիրների շուրջ: բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. իրականացնել մասնագիտական տեքստերի իմաստային, կառուցվածքային և ոճական վերլուծություն և թարգմանություն, 2. տեքստի ունկնդրման կամ ընթերցման ընթացքում գրառումներ կատարել հետագայում գրավոր խոսքում օգտագործելու նպատակով՝ տրամաբանորեն և հստակ կառուցելով շարադրանքը, 3. բանավոր կապակցված խոսք կառուցել նկարագրելով երևույթներ, իրադարձություններ, հիմնավորելով իր տեսակետը, 4. վերլուծել մասնագիտությանն առնչվող թեմաներ: գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 1. արդյունավետ օգտվել տեղեկատվական տարբեր աղբյուրներից (ներառյալ ինտերնետային) տեղեկատվություն քաղելու, քննադատաբար վերլուծելու և ներկայացնելու նպատակով, գիտակցել օտար լեզվի իմացության կարևորությունն ուսման, ինքնակրթության ու ինքնակատարելագործման մեջ, կիրառության արդյունավետությունն առօրյա կյանքում և միջանձնային ու միջմշակութային հաղորդակցման մեջ և ձգտի հարստացնել իր իմացությունը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · հարստացնել ուսանողների բառապաշարը, · խորացնել և հնարավորինս կատարելագործել լեզվական բոլոր հմտությունները (կարդալ-հասկանալ-վերարտադրել, լսել-հասկանալ-վերարտադրել, խոսել, գրել), · ձևավորել գերմաներենով հաղորդակցվելու կարողություններն և ունակությունները, · խորացնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարի, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքները, · զարգացնել մասնագիտական հարցերի շուրջ քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. գործնական պարապմունք դասախոսի ղեկավարությամբ, 2. անհատական և խմբային աշխատանք, 3. անհատական և թիմային գիտահետազոտական աշխատանք, 4. ինքնուրույն աշխատանք, 5. բանավոր ներկայացում/ պրեզենտացիա (անհատական ինքնուրույն նախագծի իրականացում), 6. գրավոր և բանավոր ստուգում/ հարցում, իրավիճակային խնդիրների քննարկում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Դասընթացն ավարտվում է ստուգարքով: Այն ստուգում է անցած նյութը՝ հաշվի առնելով հենքային ընդհանուր և մասնագիտական բառապաշարի, ինչպես նաև գերմաներենին բնորոշ հիմնական կաղապարների յուրացման և վերարտադրության աստիճանը: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. DaF kompakt neu A1 - B1. Klett Verlag Stuttgart, 2016. Meltonjan G., Soghomonjan K., Diwanjan N. Deutsch (für Stufen A2-B1). Jerewan, Verlag der Universität Jerewan, 2022. Gabrieljan J. u. a., Praktische deutsche Grammatik, Jerewan, 2017. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Քերականություն. հիմնական ձևաբանական և շարահյուսական կառույցներն ու տիպերը, նրանց առանձնահատկությունները խոսքում և մասնագիտական ոլորտում: 2. Տվյալ ոլորտի մասնագիտական լեզվի բառապաշարային, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունները: Մասնագիտական տեքստերի վերլուծությունը և դրանց իրացումը գերմաներենով /գրավոր ու բանավոր/:
1608	Ֆրանսերեն-1	3
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ 2 ժամ/ շաբ. գործն.՝ 2 ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1608/Մ00 1. Դասընթացի նպատակ · ընդլայնել ընթերցանության լեզվական նյութի ծավալը և ձևավորել համապատասխան հմտություններ, · զարգացնել ունկնդրման կարողությունները լեզվակիրների հրապարակախոսական ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա, · զարգացնել բանավոր խոսքի բառաքերականական հմտությունները, · զարգացնել խոսքային գործունեության առնչվող հաղորդակցական կարողություններ։ · զարգացնել ունկնդրման կարողությունները լեզվակիրների զանազան ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա։ ընդլայնել թեմատիկ խոսքային իրավիճակներին համապատասխան բառային միավորների իմաստային դաշտը։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. բացատրելու ունկնդրման և թարգմանության լեզվական դժվարությունների հաղթահարման եղանակները, 2. հիմնավորելու տվյալ խոսքային իրավիճակներում լեզվական նյութի գործածության համարժեքությունը, 3. նկարագրելու խոսքային իրավիճակներին համապատասխան բառաքերականական։ լեզվական նյութը, 4. նկարագրել խոսքային իրավիճակներին համապատասխան բառաքերականական լեզվական նյութը. բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. ընթերցել և մեկնաբանել ծավալուն բնագիր տեքստեր, 2. ունկնդրել հրապարակախոսական ոճին պատկանող բնագիր տեքստեր, 3. զրուցել ծրագրային թեմաների շուրջ. գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ 1. հաղորդակցվելու ֆրանսերենով գրավոր և բանավոր, 2. օգտվելու ֆրանսերենի տպագիր և համացանցային տարբեր ռեսուրսներից, վերլուծելու լեզվական տարատեսակ նյութեր և կատարելու հետևություններ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · ընդլայնել ընթերցանության լեզվական նյութի ծավալը և ձևավորել համապատասխան հմտություններ, · զարգացնել ունկնդրման կարողությունները լեզվակիրների հրապարակախոսական ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա, · զարգացնել բանավոր խոսքի բառաքերականական հմտությունները, · զարգացնել խոսքային գործունեության առնչվող հաղորդակցական կարողություններ։ · զարգացնել ունկնդրման կարողությունները լեզվակիրների զանազան ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա։ ընդլայնել թեմատիկ խոսքային իրավիճակներին համապատասխան բառային միավորների իմաստային դաշտը։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. գործնական պարապմունք դասախոսի ղեկավարությամբ, ինքնուրույն և տնային աշխատանքների կատարում 2. ինտերակտիվ մեթոդներ, մասնակցություն քննարկումներին 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարքն անց է կացվում բանավոր հարցման ձևով`անցած նյութի հիման վրա 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Tendances B2, J. Girardet-J. Pécheurm C : Gibbe- Marie-Louise Parizet ; CLE nternational Miquel, Claire, Vite et bien 2, niveau B1, Paris, Clé internationale, 2009 Poisson-Quinton S., Mimran R., Compréhension écrite 3 / B1-B1+/, CLE international, Paris 2011 Barféty M., Compréhension orale 3 /B1+-B2 /, CLE international, Paris 2013 Parizet M., Grandet E., Corsain M., Activités Pour Le Cadre Européen Commun De Référence, niveau B1, Paris 2007. Boularès M., Frérot J., Grammaire progressive du Français, niveau avancé, CLE International, Paris 2006 Miquel C., Vocabulaire progressif du français, niveau B1, Paris, CLE international, 2009. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Լինել ինքնուրույն 2. Արկածներ 3. Մշակութային միջոցառումներ 4. Ինֆորմացիայի որոնում 5. Առօրյա կյանքի բարելավում 6. Արժեքների պաշտպանություն 7. Ինտեգրում 8. Աշխատանքային հարաբերություններ
1705	Ռուսերեն-1	3
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ 2 ժամ/շաբ գործ.-2 ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1705/Մ01 1. Դասընթացի նպատակ · զարգացնել ուսանողների լեզվական հմտությունները և հաղորդակցական կարողությունները լեզվական գործունեության բոլոր ոլորտներում · ապահովել արդեն ձեոք բերած լեզվական գիտելիքների և հմտությունների կիրառումը մասնագիտական նպատակներով ընդլայնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարը, խորացնել գիտելիքները մասնագիտական լեզվի ձևաբանական, շարահյուսական և ոճաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն · ցուցաբերել մասնագիտական լեզվի բառապաշարի խորացված իմացություն · սահմանել լեզվի գիտական ոճի ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությ ունները · ներկայացնել մասնագիտական տեքստերի վերլուծության տարբեր ձևերը · դրսևորել մասնագիտական տեքստի պլաններ, ամփոփագրեր կազմելու սկզբունքների իմացություն բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ · վերլուծել ունկնդրած/կարդացած մասնագիտական տեքստը՝ տարանջատելով հիմնական բովանդակությունը երկրորդականից, ինքնուրույն կազմել տեքստ մասնագիտական թեմայով · տիրապետել մասնագիտական տեքստի թարգմանության հմտություններին · կիրառել մասնագիտական տեքստի հետ աշխատելու հնարքներ՝ տեքստի համառոտ և ընդարձակ նկարագրում, տարբեր տեսակի պլանների կազմում · կազմել մասնագիտական թեմաներով ռեֆերատաներ, զեկույցներ, գիտական տեքստերի ամփոփագրեր գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) · ընդարձակել տեղեկատվություն ստանալու հնարավորությունները ռուսալեզու աղբյուրներից քննարկել և վերլուծել մասնագիտական խնդիրներր ռուսերենով 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · զարգացնել ուսանողների լեզվական հմտությունները և հաղորդակցական կարողությունները լեզվական գործունեության բոլոր ոլորտներում · ապահովել արդեն ձեոք բերած լեզվական գիտելիքների և հմտությունների կիրառումը մասնագիտական նպատակներով ընդլայնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարը, խորացնել գիտելիքները մասնագիտական լեզվի ձևաբանական, շարահյուսական և ոճաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · գործնական պարապմունք · ինքնուրույն աշխատանք · թիմային աշխատանք · բանավոր ներկայացում գրավոր և բանավոր հարցում 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Դասընթացն ավարտվում է ստուգարքով, որն անցկացվում է բանավոր և հիմնված է կիսամյակի վերջում ամփոփիչ գրավոր ստուգողական աշխատանքի արդյունքների վրա: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Амиантова Э.И. Лексика русского языка. Сборник упражнений. Москва, Наука, 2006 Аникина М.А. Синтаксис сложноподчиненного предложения, Москва, Русский язык, 2000 Балыхина Т.М. Формы работы над учебным текстом по специальности// Методические рекомендации к обучению учебно-профессиональному общению студентов-иностранцев и специалистов в вузах нефилологического профиля, Донецк, 1990 Демидова А.К. Пособие по русскому языку. Научный стиль речи. Оформление научной работы, Москва, Русский язык, 1991 Ласкарева Е.Р. Чистая грамматика, СПБ, Златоуст, 2006 Хавронина С.А, Клобукова Л.П, Михалкина И.В. Курс для деловых людей, Москва, ПАИМС, 1993 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Ընդհանուր գիտական և նեղ մասնագիտական տերմինաբանության առանձնահատկությունները · Գիտական ոճի ձեաբանական առանձնահատկությունները · Գիտական ոճին հատուկ շարահյուսական կառուցվածքները · Տարբեր իմաստային կապերի արտահայտման միջոցները գիտական տեքստում · Մասնագիտական տեքստի համառոտ և րնդարձակ ներկայացում · Գիտական ոճի ժանրեր՝ ռեֆերատ, զեկուցում, հոդված, ամփոփագիր Ռեֆերատների, զեկուցումների, ամփոփագրերի շարադրման սկզբունքները
1602	Անգլերեն-2	3
II գարնանային կիսամյակ գործնական-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1602/Մ04 1. Դասընթացի նպատակ · Ուսուցանել գիտական գրագրություն, հոդվածների ճշգրիտ ձեւակերպում, համառոտագրություններ գրել · Զարգացնել միջազգային համաժողովներում, ինչպես նաեւ սեմինարներում կատարած գիտական աշխատանքի արդյունքները բանավոր ներկայացնելու եւ քննարկելու հմտություններ · Գիտական նամակագրության հիմունքների զարգացում 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. մասնագիտության ոլորտում ցուցաբերել անգլերենով ինքնուրույն եւ թիմային աշխատանք կատարելու սկզբունքների իմացություն՝ զարգացնելով համագործակցության եւ մրցակցության կարողություններ եւ հմտություններ, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 2. գրել եւ ներկայացնել մասնագիտական թեմաներով էսսեներ/ զեկույցներ, ռեֆերատներ, գիտաժողովի թեզիսներ՝ տրամաբանորեն եւ հստակ կառուցելով շարադրանքը, 3. քննարկել մասնագիտական նյութ՝ կիրառելով համապատասխան շարահյուսություն եւ բառապաշար, 4. լսելով ընկալել եւ վերարտադրել մասնագիտությանն առնչվող դասախոսությունների, հարցազրույցների ձայնագրություններ եւ տեսագրություններ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 5. արդյունավետորեն օգտվել տեղեկատվական տարբեր աղբյուրներից (ներառյալ ինտերնետային)՝ տեղեկատվություն քաղելու, հետազոտելու, վերլուծելու եւ ներկայացնելու նպատակով, 6. պահպանել մասնագիտական էթիկայի նորմերը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · Ուսուցանել գիտական գրագրություն, հոդվածների ճշգրիտ ձեւակերպում, համառոտագրություններ գրել · Զարգացնել միջազգային համաժողովներում, ինչպես նաեւ սեմինարներում կատարած գիտական աշխատանքի արդյունքները բանավոր ներկայացնելու եւ քննարկելու հմտություններ · Գիտական նամակագրության հիմունքների զարգացում 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. Լեզվական նյութի (քերականություն եւ բառապաշար) յուրացման կոմունիկացիոն մեթոդ 2. Լեզվակիրների ելույթների ակտիվ ունկնդրում 3. Ինտերակտիվ մեթոդ 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարք. Անցկացվում է բանավոր հարցման ձեւով՝ անցած նյութի հիման վրա: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Stephen Bailey “Academic Writing. A Handbook for International Students”, Routledge 2011. Online material from www.arxiv.org 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ · Արեւմտյան գիտական ոճի առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն համապատասխան տեսական նյութի հիման վրա · Ձեռք բերված հմտությունների ակտիվ կիրառում զեկույցների եւ գիտական քննարկումների չափաձեւով
1604	Գերմաներեն-2	3
2-րդ՝ աշնանային կիսամյակ 2 ժամ/շաբ գործ-2ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1604/Մ01 1. Դասընթացի նպատակ · հարստացնել ուսանողների բառապաշարը, · խորացնել և հնարավորինս կատարելագործել լեզվական բոլոր հմտությունները (կարդալ-հասկանալ-վերարտադրել, լսել-հասկանալ-վերարտադրել, խոսել, գրել), · ձևավորել գերմաներենով հաղորդակցվելու կարողություններն և ունակությունները, · խորացնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարի, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքները, · զարգացնել մասնագիտական հարցերի շուրջ քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. կազմել մենախոսական և երկխոսական մասնագիտական և ընդհանուր հաղորդակցական տեքստեր ճիշտ հնչերանգով, 2. տարբերել մայրենի և ուսումնասիրվող օտար լեզվի անհամապատասխանությունները, հասկանալ երկու լեզուներում դրանց փոխադրման միջոցները, 3. ճիշտ օգտագործել ուսումնասիրվող լեզվի ժողովրդի մշակույթին բնորոշ հաղորդակցման, բարեկիրթ խոսքի կաղապարներն ու վարքի նորմերը, 4. ճիշտ օգտագործել ուսումնասիրվող լեզվի բառակազմական հիմնական կաղապարների ու միջոցների գործածման ձևերը, 5. տարորոշել մասնագիտական բառապաշարի բոլոր շերտերը՝ դրանց ճշգրիտ գործածության նպատակդրմամբ, 6. ներկայացնել և մեկնաբանել մասնագիտական տեսակետներ ու փաստարկներ, ձևակերպել, շարադրել, հիմնավորել անձնական կարծիքը, քննարկել, բանավիճել մասնագիտական հարցերի արդի հիմնախնդիրների շուրջ: բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. իրականացնել մասնագիտական տեքստերի իմաստային, կառուցվածքային և ոճական վերլուծություն և թարգմանություն, 2. տեքստի ունկնդրման կամ ընթերցման ընթացքում գրառումներ կատարել հետագայում գրավոր խոսքում օգտագործելու նպատակով՝ տրամաբանորեն և հստակ կառուցելով շարադրանքը, 3. բանավոր կապակցված խոսք կառուցել նկարագրելով երևույթներ, իրադարձություններ, հիմնավորելով իր տեսակետը, 4. վերլուծել մասնագիտությանն առնչվող թեմաներ: գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 1. արդյունավետ օգտվել տեղեկատվական տարբեր աղբյուրներից (ներառյալ ինտերնետային) տեղեկատվություն քաղելու, քննադատաբար վերլուծելու և ներկայացնելու նպատակով, գիտակցել օտար լեզվի իմացության կարևորությունը ուսման, ինքնակրթության ու ինքնակատարելագործման մեջ, կիրառության արդյունավետությունն առօրյա կյանքում և միջանձնային ու միջմշակութային հաղորդակցման մեջ և ձգտի հարստացնել իր իմացությունը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · հարստացնել ուսանողների բառապաշարը, · խորացնել և հնարավորինս կատարելագործել լեզվական բոլոր հմտությունները (կարդալ-հասկանալ-վերարտադրել, լսել-հասկանալ-վերարտադրել, խոսել, գրել), · ձևավորել գերմաներենով հաղորդակցվելու կարողություններն և ունակությունները, · խորացնել մասնագիտական լեզվի բառապաշարի, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքները, · զարգացնել մասնագիտական հարցերի շուրջ քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. գործնական պարապմունք դասախոսի ղեկավարությամբ, 2. անհատական և խմբային աշխատանք, 3. անհատական և թիմային գիտահետազոտական աշխատանք, 4. ինքնուրույն աշխատանք, 5. բանավոր ներկայացում/ պրեզենտացիա (անհատական ինքնուրույն նախագծի իրականացում), 6. գրավոր և բանավոր ստուգում/ հարցում, իրավիճակային խնդիրների քննարկում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Դասընթացն ավարտվում է ստուգարքով: Այն ստուգում է անցած նյութը՝ հաշվի առնելով հենքային ընդհանուր և մասնագիտական բառապաշարի, ինչպես նաև գերմաներենին բնորոշ հիմնական կաղապարների յուրացման և վերարտադրության աստիճանը: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. DaF kompakt neu A1 - B1. Klett Verlag Stuttgart, 2016. Meltonjan G., Soghomonjan K., Diwanjan N. Deutsch (für Stufen A2-B1). Jerewan, Verlag der Universität Jerewan, 2022. Gabrieljan J. u. a., Praktische deutsche Grammatik, Jerewan, 2017. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Քերականություն. հիմնական ձևաբանական և շարահյուսական կառույցներն ու տիպերը, նրանց առանձնահատկությունները խոսքում և մասնագիտական ոլորտում: 2. Տվյալ ոլորտի մասնագիտական լեզվի բառապաշարային, քերականական և ոճաբանական յուրահատկությունները: Մասնագիտական տեքստերի վերլուծությունը և դրանց իրացումը գերմաներենով /գրավոր ու բանավոր/:
1608	Ֆրանսերեն-2	3
2-րդ՝ գարնանային կիսամյակ 2 ժամ/շաբ գործ.-2 ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1604/Մ00 1. Դասընթացի նպատակ · զարգացնել ֆրանսերեն բանավոր և գրավոր խոսքի գիտելիքներն ու հմտությունները հաղորդակցման տարբեր ոլորտներում, կիրառական և հաղորդակցական հնավորությունները խոսքի պատկերավորման-արտահայտչական միջոցների յուրացմամբ, գործառական բոլոր ոճերի առանձնահատկությունների իմացությամբ ու անսխալ, գրագետ գործառմամբ; · ձևավորել կարողություններ՝ գեղարվեստական խոսքի առանձնահատկությունները ինքնուրույն մեկնաբանելու և արժևորելու համար։ Զարգացնել ունկնդրման կարողություններ լեզվակիրների զանազան ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա և բանավոր և գրավոր խոսքի և երկխոսության կառուցման ունակություններ։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. նկարագրել գրավոր և բանավոր խոսքերի միջև եղած լեզվաոճական տարբերությունները, 2. թվարկել գեղարվեստական տեքստերի թարգմանության լեզվական առանցքային դժվարությունները, 3. կառուցել տրամաբանորեն ճիշտ, փաստարկված, հստակ բանավոր և գրավոր խոսք անգլերենով և իսպաներենով, 4. ձևավորել բանավոր խոսքի և գրավոր խոսքի բարձր մակարդակ՝ ճիշտ և տեղին կիրառելով լեզվական տարբեր իրողությունները (բառապաշարի շերտեր, ձևաիմաստային խմբեր, դարձվածքներ և այլն), 5. զարգացնել ունկնդրման և թարգմանության լեզվական դժվարությունների հաղթահարման եղանակները. բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 6. ձևակերպել գործառական ոճին պատկանող հակիրճ գրավոր տեքստեր, 7. ունկնդրել և վերլուծել հասարակական-քաղաքական բնագիր տեքստեր, 8. զրուցել ծրագրային թեմաների շուրջ. գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ 9. կատարել ինքնուրույն ուսումնասիրություններ և ներկայացնել բանավոր և գրավոր զեկույցներ, ֆրանսերենով ակտիվորեն մասնակցել գրավոր և բանավոր քննարկման և բանավեճի: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · զարգացնել ֆրանսերեն բանավոր և գրավոր խոսքի գիտելիքներն ու հմտությունները հաղորդակցման տարբեր ոլորտներում, կիրառական և հաղորդակցական հնավորությունները խոսքի պատկերավորման-արտահայտչական միջոցների յուրացմամբ, գործառական բոլոր ոճերի առանձնահատկությունների իմացությամբ ու անսխալ, գրագետ գործառմամբ; · ձևավորել կարողություններ՝ գեղարվեստական խոսքի առանձնահատկությունները ինքնուրույն մեկնաբանելու և արժևորելու համար։ Զարգացնել ունկնդրման կարողություններ լեզվակիրների զանազան ոճին պատկանող տեքստերի հիման վրա և բանավոր և գրավոր խոսքի և երկխոսության կառուցման ունակություններ։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. Գործնական պարապմունք դասախոսի ղեկավարությամբ, ինքնուրույն և տնային աշխատանքների կատարում 2. Ինտերակտիվ մեթոդներ, մասնակցություն քննարկումներին 3. Գործնական աշխատանք, 4. Անհատական և խմբային գործնական և հետազոտական աշխատանք, Ինքնուրույն աշխատանք՝ գրավոր և բանավոր ներկայացմամբ և համապատասխանաբար՝ գրավոր և բանավոր ստուգմամբ: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարքն անց է կացվում բանավոր հարցման ձևով`անցած նյութի հիման վրա 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Tendances B2, J. Girardet-J. Pécheurm C : Gibbe- Marie-Louise Parizet ; CLE international Poisson-Quinton S., Mimran R., Compréhension écrite 3 / B1-B1+/, CLE international, Paris 2011 Barféty M., Compréhension orale 3 /B1+-B2 /, CLE international, Paris 2013 Boularès M., Frérot J., Grammaire progressive du Français, niveau avancé, CLE International, Paris 2006 Miquel C., Vocabulaire progressif du français, niveau B1, Paris, CLE international, 2009. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. հասարակություն և քաղաքականություն 2. մշակութային ժառանգություն 3. շրջակա միջավայր 4. արժեքների պաշտպանություն 5. բանավեճեր և զրույցներ անհատականություն և վարք
1705	Ռուսերեն-2	3
2-րդ՝ աշնանային կիսամյակ 2 ժամ/շաբ գործ-2 ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 1705/Մ02 1. Դասընթացի նպատակ · զարգացնել մասնագիտական ոլորտին առնչվող թեմաների շուրջ բանավոր և գրավոր հաղորդակցման հմտությունները, մասնավորապես, քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը · ներկայացնել լեզվի իմացության միջազգային համակարգի B2 մակարդակի չափանիշները ներկայացնել լեզվի իմացության ստուգման և գնահատման պահանջները 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն · ցուցաբերել սուբյեկտիվ գնահատման արտահայտման միջոցների իմացությունը · ցուցաբերել ռուսաց լեզվի իմացություն միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան (B2 մակարդակ) բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ · մասնակցել մասնագիտական թեմաներով բանավեճերի, ձևակերպել և հիմնավորել սեփական տեսակետերը, հերքել զրուցակցի տեսակետը · կատարել թեստային աշխատանք՝ կազմված միջազգային չափանիշների B2 մակարդակին համապատասխան գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) օգտագործել ռուսաց լեզվի իմացությունը մասնագիտական գործունեության ոլորտում 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · զարգացնել մասնագիտական ոլորտին առնչվող թեմաների շուրջ բանավոր և գրավոր հաղորդակցման հմտությունները, մասնավորապես, քննարկելու և բանավիճելու կարողությունը · ներկայացնել լեզվի իմացության միջազգային համակարգի B2 մակարդակի չափանիշները ներկայացնել լեզվի իմացության ստուգման և գնահատման պահանջները 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · գործնական պարապմունք · ինքնուրույն աշխատանք · թիմային աշխատանք · բանավոր ներկայացում թեստային աշխատանք 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Դասընթացն ավարտվում է ստուգարքով, որն իրականացվում է թեստավորմամբ (В2 մակարդակ)։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Андрюшина Н.П., Жорова А.П., Макова М.Н. Тренировочные тесты по русскому языку как иностранному, 2008-2010 Ильина С.А., Коломейцева Е.М, Попова Т.В. Синтаксис письменной книжной речи, Москва, Русский язык, 2002 Кирейцева А.Н., Селиверстова Е.И., Химик В.В. Сборник тестовых заданий по русскому языку для иностранцев: Грамматика. Лексика. СПБ, 1998 Типовой тест по русскому языку как иностранному. II сертификационный уровень общего владения русским языком /под ред. Поповой Т.А., Роговой К.Л./, СПБ, 1998 Химик В.В., Шкурина Н.В. 10 уроков по языку специальности. Учебные задания. Л., 1991 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ · Սուբյեկտիվ եղանակավորության արտահայտման միջոցները, միջանկյալ բառեր, բառակապակցություններ, նախադասություններ · Իմաստային կապերը և նրանց արտահայտման միջոցները պարզ և բարդ նախադասության մեջ. կապ, կապական բառեր · Պարզ նախադասությունները բարդ նախադասությունների փոխակերպելու կանոնները Լեզվի իմացության В2 մակարդակի միջազգային չափորոշիչներ

Մասնագիտական կառուցամաս

Ամբիոնի կոդը	Պարտադիր դասընթացի անվանումը	Կրեդիտներ
0412	Մասնագիտության արդի հիմնախնդիրները	3
I աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0412/Մ5 1. Դասընթացի նպատակ գիտելիքներ մատուցել ֆիզիկայի արդի հիմնախնդիրների, հիմնական ձեռքբերումների, հետազոտման ժամանակակից մեթոդների, ժամանակակից տեխնոլոգիաներում նրանց կիրառման հնարավորությունների վերաբերյալ, ծանոթացնել շրջակա միջավայրի կառուցվածքի եւ էվոլյուցիայի ժամանակակից պատկերացումներին, ներկայացնել Հայաստանում ֆիզիկայի զարգացման հեռանկարները: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել ֆիզիկայի զարգացման արդի հիմնական ուղղությունները, 2. ներկայացնել միկրո- եւ մակրոաշխարհի ֆիզիկայի գիտափորձերի արդիական եւ հեռանկարային լուծում պահանջող հիմնախնդիրները, 3. ծանոթացնել ֆիզիկայի տարբեր բնագավառների հետազոտման մեթոդներին եւ արդի հիմնախնդիրներին, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. մեկնաբանել ֆիզիկական երեւույթները արդի ֆիզիկայի պատկերացումներով, 5. տարբերակել մեթոդները, որոնցով կատարվում են ժամանակակից հիմնարար եւ կիրառական հետազոտությունները, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 6. կիրառել ձեռք բերված մասնագիտական գիտելիքները, 7. առաջարկել ֆիզիկական երեւույթների ուսումնասիրման նոր մեթոդներ եւ տեխնոլոգիաներ, պահպանել մասնագիտական էթիկայի նորմերը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր գիտելիքներ մատուցել ֆիզիկայի արդի հիմնախնդիրների, հիմնական ձեռքբերումների, հետազոտման ժամանակակից մեթոդների, ժամանակակից տեխնոլոգիաներում նրանց կիրառման հնարավորությունների վերաբերյալ, ծանոթացնել շրջակա միջավայրի կառուցվածքի եւ էվոլյուցիայի ժամանակակից պատկերացումներին, ներկայացնել Հայաստանում ֆիզիկայի զարգացման հեռանկարները: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, քննարկում, 2. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 3. մասնակցություն քննարկումներին: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Ստուգարք. Անցկացվում է բանավոր հարցման ձեւով՝ անցած նյութի հիման վրա: 6. Հիմնական գրականության ցանկ. D.S.L Abergel et al., Properties of graphene: a theoretical perspective. Advances in Physics,v.59, N4, 261, 2010. Волькенштейн М.В. Биофизика, Москва, Наука, 1981. H. Wiedemann, Synchrotron radiation, Springer, 2003. С. В. Киреев, С. Л. Шнырев. Лазеры и их применения в ядерных технологиях, Москва, МИФИ, 2008. H. Benisty, V. Berger, J.-M. Gerard, D. Maystre, A. Tchelnokov. Photonic Crystals, Springer, 2005. M. Dzelalija. Environmental Physics, 2004. G. Hooft. Introduction to General Relativity, 2007. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Արդիական եւ հեռանկարային հետազոտություններ միջուկային եւ բարձր էներգիաների ֆիզիկայի, ռեակտորների ֆիզիկայի բնագավառներում: 2. Կառուցվածքի եւ ֆունկցիաների կապը կենսաբանական մակրոմոլեկուլներում: ԴՆԹ-ի փոխազդեցությունը ցածրամոլեկուլային միացությունների հետ: Գենի էքսպրեսիան: 3. Աստղառաջացման երեւույթները գալակտիկայում: Աստղերի էվոլյուցիան: 4. Օպտիկական երեւույթները ֆոտոնային բյուրեղներում: Մետանյութեր: Բարակ թաղանթային լազերներ: Հեղուկ բյուրեղական լազերներ: 5. Շրջակա միջավայրի ֆիզիկա. մարդու կենսագործունեությունը եւ թերմոդինամիկայի օրենքները: Ընդհանուր հարաբերականության տեսության եւ քվանտային տեսության ֆիզիկական հայեցակարգերը: 6. Ածխածնային նանոխողովակներ, դրանց ֆիզիկական հատկությունները եւ կիրառությունները: Գրաֆեն: Էլեկտրոնների տեղափոխությունը գրաֆենում: Գրաֆենի ֆիզիկական հատկությունները եւ կիրառությունները:
0414	Նյութագիտություն	6
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ դաս.-2, լաբ.-2 4 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ06 1. Դասընթացի նպատակ տալ խորացված գիտելիքներ նյութերի ֆիզիկական հատկությունների վերաբերյալ՝ օգտագործելով ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրման տարբեր մեթոդներ, ծանոթացնել նյութաբանության, մետաղների, մեկուսիչների, կիսահաղորդիչների մետաղական համաձուլվածքների, նանոնյութերի եւ պինդմարմնային էլեկտրոնային սարքերի ֆիզիկայի, նանոէլեկտրոնիկայի, ցածր ջերմաստիճանների ֆիզիկայի եւ ժամանակակից ֆիզիկայի այլ բնագավառներում կիրառվող հիմնական գաղափարներին և մոդելներին: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն լուսաբանել նյութագիտության հիմնական գաղափարները և մոտեցումները, նկարագրել նյութերում ընթացող պրոցեսների առանձնահատկությունները, բյուրեղում քվազիմասնիկների վարքի օրինաչափությունները, ներկայացնել նյութագիտության կիրառության հնարավոր բնագավառները։ բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ գործնականում իրականացնել նյութերի մեխանիկական, ջերմային և էլեկտրական հատկությունների որակական եւ քանակական գնահատումներ, կատարել փորձեր և մեկնաբանել ստացված արդյունքները, տեսության հիմնական գաղափարները կիրառել պինդմարմնային համակարգերի որոշ բնութագրերի մեկնաբանման համար, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) համակարգել գիտական տեղեկատվություն, վերլուծել ստացված արդյունքներ և փաստեր, կատարել եզրահանգումներ և անել հետևություններ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր տալ խորացված գիտելիքներ նյութերի ֆիզիկական հատկությունների վերաբերյալ՝ օգտագործելով ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրման տարբեր մեթոդներ, ծանոթացնել նյութաբանության, մետաղների, մեկուսիչների, կիսահաղորդիչների մետաղական համաձուլվածքների, նանոնյութերի եւ պինդմարմնային էլեկտրոնային սարքերի ֆիզիկայի, նանոէլեկտրոնիկայի, ցածր ջերմաստիճանների ֆիզիկայի եւ ժամանակակից ֆիզիկայի այլ բնագավառներում կիրառվող հիմնական գաղափարներին և մոդելներին: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. գործնական աշխատանքներ, 3. քննարկում, ուսումնառության ձևեր և մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 5. փորձերի կատարում հատուկ սարքավորումներով, 6. մասնակցություն քննարկումներին, 7. նախագծերի և ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. William D. Callister, Jr. Materials Science and Engineering. An Introduction, Copyright © 2007 John Wiley & Sons. Ա.Ա. Կիրակոսյան, Պինդ մարմնի ֆիզիկայի ներածություն, ԵՊՀ հրատ, հ. I, h. II, 2015։ Ch. Kittel, Introduction to Solid State Physics, 8th Edition, John Wiley & Sons, 2004. J.D. Patterson, B.C. Bailey, Solid-State Physics: Introduction to the Theory, Springer, 2007. J. Singleton, Band Theory and Electronic Properties of Solids. Oxford Univ. Press, 2008. U. Rössler, Solid State Theory. Springer, 2009. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Նյութագիտության ընթացիկ միտումներն ու ձեռքբերումները: Նյութի կառուցվածքի և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների միջև կապը: Առաջատար նյութեր և արդիական պահանջներ: Նյութերի դասակարգումը՝ բյուրեղային և ամորֆ պինդ մարմիններ: Միջատոմային կապերը մոլեկուլներում եւ պինդ մարմիններում։ Բյուրեղային մարմինների կառուցվածքը, բյուրեղային ցանցի արատներ: Դիսլոկացիաներ և ամրացման մեխանիզմներ։ Մետաղներ և մետաղական համաձուլվածքներ։ Փուլային դիագրամներ եւ Փուլային փոխակերպումներ մետաղներում։ Կերամիկական կառուցվածքներ և հատկությունները։ Կոմպոզիտներ։ Դիֆուզիայի տեսակները և առաջացման մեխանիզմները պինդ մարմիններում։ Պինդ մարմինների էլեկտրոնային հատկությունները՝ գոտիական կառուցվածք։ Հաղորդիչներ, մեկուսիչներ եւ կիսահաղորդիչներ։ Նյութերագիտության և ճարտարագիտության տնտեսական, բնապահպանական և սոցիալական հարցեր։
0415	Էներգետիկայի հիմունքները	3
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ դաս. - 2 ժամ 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0415/Մ7 1. Դասընթացի նպատակ հաղորդել խորը գիտելիքներ էներգետիկայի հիմունքների, ավանդական և վերականգնողական էներգիայի աղբյուրների վերաբերյալ, ծանոթացնել ՀՀ ում էներգիայի աղբյուրների հետ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն Ներկայացնել էնեգետիկայի ավանդական աղբյուրները և վերականգնողական էներգիայի տեսակները, մեկնաբանել յուրաքանչյուր էներգիայի աղբյուրի առավելությունը, ինչպես նաև նրանց կիռարման հնարավոր ռիսկերը: բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ Կատարել համեմատական վերլուծություն էներգիայի ավանդական աղբյուրների և վերականգնողական էներգիայի աղբյուրների միջև: գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) Կիրառել էներգետիկայի բնագավառում ստացված գիտելիքները հասարակության լայն լսարանին ներկայացնելու համար։ 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր հաղորդել խորը գիտելիքներ էներգետիկայի հիմունքների, ավանդական և վերականգնողական էներգիայի աղբյուրների վերաբերյալ, ծանոթացնել ՀՀ ում էներգիայի աղբյուրների հետ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսություններ, · փորձարարական առաջադրանքներ, գիտական սեմինար։ 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Прогноз развития энергетики мира и России 2019. Москва 2019, Институт энергетических исследований Российской АН, Центр энергетики Московской школы управления. СКОЛКОВО. В.В. Елистаров Возобновляемая энергетика, Санкт-Петербург 2016 R. Wiser, Z. Yang, M. Hand, O. Hohmeyer, D. Infield, P.H. Jensen, V. Nikolaev, M. O’Malley, G. Sinden, A. Zervos (2011) Wind Energy. In: O. Edenhofer, R. Pichs-Madruga, Y. Sokona, K. Seyboth, P. Matschoss, S. Kadner, T. Zwickel, P. Eickemeier, G. Hansen, S. Schlomer, C. von Stechow, Eds., IPCC Special Report on Renewable Energy, Sources and Climate Change Mitigation, Cambridge University Press, Cambridge, New York, 535-608. https://ru.wikipedia.org/wiki/Возобновляемая энергия. Դասախոսությունների տեքստեր` էլեկտրոնային կրիչով։ 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Ավանդական վառելիք՝ բնական գազ, նավթ, ածուխ։ Արևային էներգիա, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Քամու էներգիա, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Երկրաջերմային էներգիան, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Հիդրոէլեկտրակայաններ, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Օվկիանոսի էներգիան, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Մակընթացությունների և տեղատվությունների էներգիան։ Ալիքների էներգիան, ծովային ջրերի ջերմային գրադիենտի էներգիա։ Կենսաէներգիա, ստացման եղանակները, աշխատանքի երկարակեցությունը և ուտիլիզացիան։ Ատոմային էներգիա։ Ատոմային ռեակտորների տիպերը, նրանց աշխատանքի սկզբունքները: Ժամանակակից ռեակտորներ։ Հայաստանում ատոմային էներգետիկայի վիճակը։
0414	Կյանքի ֆիզիկա	6
1-ին՝ աշնանային կիսամյակ դաս.- 2 ժամ, լաբ.- 2 ժամ 4 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ08 1. Դասընթացի նպատակ ներկայացնել բջջի, նուկլեինաթթուների և սպիտակուցների կառուցվածքը և ֆունկցիաները, ծանոթացնել գենետիկական կոդի և բջջում բնականոն ընթացող պրոցեսների մոլեկուլային մեխանիզմների և մուտացիաների տեսակների հետ, ներկայացնել կանցերոգենեզի մոլեկուլային հիմունքները և ԴՆԹ չիպերի աշխատանքի սկզբունքը։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն ներկայացնել բջջի, ինչպես նաև սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների կառուցվածքը, նկարագրել բջջում ընթացող պրոցեսները։ Ունենալ պատկերացում մուտացիաների մասին: բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ կարողանալ փորձով ստացված տվյալներից պատկերացում կազմել հետազոտվող մակրոմոլեկուլներում տեղի ունեցած կառուցվածքային փոփոխությունների մասին: գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ կիրառել ստացված գիտելիքները արտաքին գործոնների ազդեցության տակ կենսաբանական մակրոմոլեկուլներում առաջացած կառուցվածքային փոփոխությունները մեկնաբանելու համար: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ներկայացնել բջջի, նուկլեինաթթուների և սպիտակուցների կառուցվածքը և ֆունկցիաները, ծանոթացնել գենետիկական կոդի և բջջում բնականոն ընթացող պրոցեսների մոլեկուլային մեխանիզմների և մուտացիաների տեսակների հետ, ներկայացնել կանցերոգենեզի մոլեկուլային հիմունքները և ԴՆԹ չիպերի աշխատանքի սկզբունքը։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսություններ, · գործնական առաջադրանքներ, գիտական սեմինար: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. В. Зенгер, Принципы структурной организации нуклеиновых кислот, М, Мир, 1987. Г.Е. Шульц, Р.Х. Ширмер, Принципы структурной организации белков, М: Мир, 1982. Ч. Кантор, П. Шиммел, Биофизическая химия, т. 1, гл. 2,5; т.3, гл.17, 20, 21. М: Мир, 1982. А.Б. Рубин, Биофизика. Т.1 ,2. М., Книжный дом "Университет", 2005. V. Bloomfield, D. Crothers, I. Tinoco, Nucleic Acids: structures, properties and functions, University Science Books, Sausalito, California, 2000. И.Ф.Жимулев, Общая и молекулярная генетика, Сибир. универ. изд. Новосибирск, 2003 L. A. Marky, K. J. Breslauer, Calculating thermodynamic data for transitions of any molecularity from equilibrium melting curves, Biopolymers 26, 1601-1620, (1987). J. L. Huppert, Four-stranded DNA: cancer, gene regulation and drug development, Phil. Trans. R. Soc. A 365, 2969-2984 (2007) N. Sugimoto, Noncanonical structures and their thermodynamics of DNA and RNA under molecular crowding: beyond the Watson-Crick double helix, Int. Rev. Cell. Mol. Biol. 2014; 307: А. Лампрехт, Нанолекарства. Концепции доставки лекарств в нанонауке, М.: Научный мир, 2010. Biomaterials and Bioengineering Handbook; DL Wise, Marcel Dekker Inc., 2020.205-273. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Բջջի կառուցվածքը։ Նրա բաղադրիչ մասերը։ Կենսապոլիմերներ՝ նուկլեինաթունփր և սպիտակուցվեր նրանց կառուցվախքը և ֆունկցիաները բջջում։ Ջուրը որպես կենսաբանական համակարգի միակ լուծիչ։ Բջջաթաղանթի կառուցվածքը։ Էլեմենտար փոխազդեցությունները կենսապոլիմերներում: Գենոմի կառուցվածքը: Գենետիկական կոդ և նրա հատկությունները: Տրանսկրիպցիա։ Տրանսլյացիա։ Ռեպլիկացիա: Զանազան գործոնների ազդեցությունը օրգանիզմի վրա: Ճառագայթման ազդեցությունը ԴՆԹ-ի կառուցվածքի վրա: Մուտացիաներ: Մուտացիաների տեսակները: Ռեպառացիոն համակարգ: Կանցերոգենեզ: Ուռուցքագոյացման մոլեկուլային հիմունքները և հետազոտման մեթոդները։ Ժամանակից բջջային թերապիայի սկզբունքները: Թիրախային բջիջների ԴՆԹ-ի նշված հատվածում /G- քվադրուպլեքս և I-մոտիֆ/ քառաշղթա կառուցվածքների առաջացումը։ Դեղանյութերի բջիջ հասցնելու նպատակով կենսահամատեղելի նանոնյութեր։ Գենային ինժեներիա և սպիտակուցային ինժեներիա: ԴՆԹ և ՌՆԹ չիպերի աշխատանքի սկզբունքը։
0414	Տարրական գրգռումները կոնդենսացված միջավայրերում	3
II գարնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ10 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ծանոթացնել տարրական գրգռումների տեսությանը, նրա կիրառման բնագավառներին, օգտագործվող մեթոդներին եւ մոդելներին, տալ խորացված գիտելիքներ՝ քվազիմասնիկների տեսության շրջանակներում կոնդենսացված համակարգերի ֆիզիկական հատկություններն ուսումնասիրելու եւ մեկնաբանելու համար: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել տարրական գրգռումների տեսության հիմնական հասկացությունները եւ կիրառման պայմանները, սահմանել քվազիմասնիկի գաղափարը, 2. տարրական գրգռումների տեսության շրջանակներում բացատրել կոնդենսացված համակարգերի ֆիզիկական հատկությունները, 3. նկարագրել քվազիմասնիկների փոխազդեցությունները, ինչպես նաեւ դրանց վարքն արտաքին գործոնների ազդեցությամբ, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. տեսության հիմնական գաղափարները կիրառել կոնդենսացված համակարգերի որոշ բնութագրերի մեկնաբանման համար, 5. գնահատել քվազիմասնիկների հիմնական բնութագրերը (էներգիա, կյանքի տեւողություն եւ այլն), գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) գիտելիքները գործնականում կիրառել գիտական աշխատանքներ իրականացնելիս: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ծանոթացնել տարրական գրգռումների տեսությանը, նրա կիրառման բնագավառներին, օգտագործվող մեթոդներին եւ մոդելներին, տալ խորացված գիտելիքներ՝ քվազիմասնիկների տեսության շրջանակներում կոնդենսացված համակարգերի ֆիզիկական հատկություններն ուսումնասիրելու եւ մեկնաբանելու համար: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 4. մասնակցություն քննարկումներին, 5. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Ch. Kittel, Quantum Theory of Solids, 2nd Edition, John Wiley & Sons, 1987. E. Rosencher, B. Vinter, Optoelectronics, Cambridge University Press, 2002. J. Singh, Electronic and Optoelectronic Properties of Semiconductor Structures, Cambridge University Press, 2003. H. Haug, S.W. Koch, Quantum theory of the optical and electronical properties of semiconductors, World Sci., 2005. Н.Б. Брандт, В.А. Кульбачинский. Квазичастицы в физике конденсированного состояния. М., Физматлит, 2007. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Քվազիմասնիկներ: Տարրական գրգռումներն էլեկտրոնային գազում: Հարթրիի եւ Հարթրի-Ֆոկի մոտավորություններ: Փոխանակային էներգիայի հաշվարկը: Պլազմային տատանումներ եւ ալիքներ: Պատահական փուլերի մոտավորություն: 2. Պլազմային տատանումների փորձարարական ուսումնասիրումը: Էլեկտրամագնիսական ալիքների փոխազդեցությունը պլազմայի հետ: Դիէլեկտրական ֆունկցիայի հաշվարկը: Գումարների կանոն: 3. Ֆոնոնի գաղափարը: Ատոմների միջին քառակուսային շեղման ուսումնասիրումը: Ֆոնոնների փոխազդեցությունը: N- եւ U-պրոցեսներ: 4. Ցանցային ջերմահաղորդականություն: Ջերմահաղորդականության գործակցի վարքը ցածր ջերմաստիճաններում: Երկրորդ ձայնը բյուրեղներում: 5. Սպինային ալիքները ýýֆեռոմագնիսներում: Մագնոնային գազի ջերմունակությունը եւ մագնիսացվածությունը:
0414	Պինդ մարմնի քվանտային տեսություն	3
II գարնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ9 1. Դասընթացի նպատակ քվանտամեխանիկական դիտարկմամբ ուսանողին ներկայացնել բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունները, արտաքին ազդեցությունների առկայությամբ դրանցում ընթացող երեւույթները, ինչպես նաեւ ուսուցանել բյուրեղների ֆիզիկական հետազտություններում օգտագործվող մեթոդները եւ մոդելները: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել եւ հիմնավորել պինդ մարմնի գոտիական տեսության հիմնական մոտավորությունները, 2. ձեւակերպել բյուրեղում էլեկտրոնների եւ այլ քվազիմասնիկների` տարբեր մոտավորությամբ հաշվարկված էներգիական սպեկտրները ներկայացնող օրենքները, 3. նկարագրել պինդ մարմիններում ընթացող պրոցեսների առանձնահատկությունները, բյուրեղում քվազիմասնիկների եւ քվազիմասնիկային կոմպլեքսների վարքի օրինաչափությունները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. տեսության հիմնական գաղափարները կիրառել բյուրեղների որոշ բնութագրերի մեկնաբանման համար, 5. գործնականում իրականացնել պինդմարմնային համակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի որակական եւ քանակական գնահատումներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) ինքնուրույն ուսումնասիրել գիտական աշխատանքներ եւ հոդվածներ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր քվանտամեխանիկական դիտարկմամբ ուսանողին ներկայացնել բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունները, արտաքին ազդեցությունների առկայությամբ դրանցում ընթացող երեւույթները, ինչպես նաեւ ուսուցանել բյուրեղների ֆիզիկական հետազտություններում օգտագործվող մեթոդները եւ մոդելները: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 4. մասնակցություն քննարկումներին, 5. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Ա.Ա.Կիրակոսյան, Պինդ մարմնի ֆիզիկայի ներածություն, ԵՊՀ հրատ., հ. I, h. II, 2015։ R. E. Peierls, Quantum Theory of Solids. Oxford University Press, 2001. P.L.Taylor, O.Heinonen, A Quantum Approach to Condensed Matter Physics. Cambridge Univ. Press, 2003. J.Singleton, Band Theory and Electronic Properties of Solids. Oxford Univ. Press, 2008. U.Rössler, Solid State Theory. Springer, 2009. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Գոտիական մոտավորություն։ Բլոխի թեորեմ: Էներգիական սպեկտր: 2. Թույլ եւ ուժեղ կապի մոտավորություններ: Ադիաբատական մոտավորություն։ Մեկէլեկտրոնային մոտավորություն: Ինքնահամաձայնեցված դաշտի հավասարումների արտածումը: 3. Բյուրեղային ցանցի քվանտային տեսություն: Ծնող եւ ոչնչացնող օպերատորներ։ Շեղման օպերատորի վերլուծումը։ 4. Ֆոնոնային գազ: Ձայնային եւ օպտիկական ֆոնոններ: 5. Էլեկտրոնների տեղայնացված վիճակները բյուրեղներում: Դանդաղ փոփոխվող գրգռումներ: Արդյունարար զանգվածի մեթոդը: Ծանծաղ եւ խոր մակարդակներ: Մակերեւութային վիճակներ: 6. Էքսիտոն (Ֆրենկելի, Վանյե-Մոտի)։ Պոլարոն: 7. Էլեկտրոնային գազի դիէլեկտրական թափանցելիությունը։ Էկրանավորման շառավիղը մետաղներում եւ կիսահաղորդիչներում: Կիսահաղորդչի դիէլեկտրական թափանցելիությունը: Պլազմային տատանումներ:
0414	Օպտիկական երևույթները նանոկառուցվածքներում	6
II գարնանային կիսամյակ դասախոսություն-4 4 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ14 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին տալ խորացված գիտելիք պինդմարմնային նանոօբյեկտների օպտիկական հատկությունների տեսական ուսումնասիրության ընդհանուր սկզբունքների, հետազոտության ժամանակակից մեթոդների եւ օպտիկական երեւույթների հնարավոր կիրառությունների վերաբերյալ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել մետաղական նանոմասնիկների, կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների օպտիկական առանձնահատկությունները, 2. ներկայացնել պինդմարմնային նանոօպտիկայի բնագավառում տեսական եւ փորձարարական հետազոտությունների իրականացման ընդհանուր սկզբունքները եւ մոտեցումները, 3. բացատրել պինդմարմնային նանոօբյեկտներում օպտիկական երեւութների առաջացման հիմնական մեխանիզմները եւ առանձնահատկությունները, 4. պինդմարմնային տարբեր համակարգերի համար քվանտային ֆիզիկայի մեթոդների կիրառմամբ ներկայացնել օպտիկական տիրույթում էլեկտրամագնիսական դաշտի եւ բյուրեղի փոխազդեցությունը, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 5. մեկնաբանել նանոօբյեկտի կարեւորագույն օպտիկական բնութագրերի` համակարգի պարամետրերից ունեցած կախումները, 6. առաջարկել դիտարկվող համակարգում նախընտրելի օպտիկական երեւույթների դիտման համար անհրաժեշտ պայմաններ, 7. հաշվարկել նանոհամակարգի օպտիկական բնութագրեր, եւ մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) գիտելիքները գործնականում կիրառել գիտական աշխատանքներ իրականացնելիս: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին տալ խորացված գիտելիք պինդմարմնային նանոօբյեկտների օպտիկական հատկությունների տեսական ուսումնասիրության ընդհանուր սկզբունքների, հետազոտության ժամանակակից մեթոդների եւ օպտիկական երեւույթների հնարավոր կիրառությունների վերաբերյալ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. ցուցադրություն, 3. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 5. մասնակցություն քննարկումներին, 6. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. W. Schäfer, M. Wegener. Semiconductor optics and transport phenomena. Springer Verlag, 2002. C. F. Klingshirn . Semiconductor optics. Springer Verlag, 2007. T. Meier , P. Thomas , S. W. Koch . Coherent semiconductor optics: from basic concepts to nanostructure applications. - Springer Verlag 2007. W. Shen-chie Chang. Principles of lasers and optics. Cambridge University Press, 2005. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Մաքսվելի մակրոսկոպական հավասարումները: Էլեկտրամագնիսական ալիքները վակուումում եւ համասեռ դիէլեկտրիկում: 2. Լույսի ներթափանցումը մետաղ (սկին երեւույթ): Հաղորդականությունը հաճախությունների օպտիկական տիրույթում (Կուբո-Գրինվուդի բանաձեւ): 3. Լույսի միջգոտիական կլանումը քվանտային փոսերում եւ գերցանցերում: 4. Միջգոտիական կլանումը քվանտային լարերում, ներենթագոտիական կլանումը քվանտային փոսերում եւ գերցանցերում: 5. Էքսիտոնները քվանտային փոսերում, քվանտային լարերում, նանոխողովակներում եւ քվանտային կետերում: 6. Էքսիտոնային պոլարիտոններ: 7. Գրաֆենի օպտիկական հատկությունները: 8. Քվանտային կոհերենտություն եւ ապակոհերենտություն: 9. Մեկֆոտոնային աղբյուրներ: 10. Ոչ գծային օպտիկական երեւույթներ նանոկառուցվածքներում:
0414	Պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման և հետազոտման տեխնոլոգիաներ	6
II գարնանային կիսամյակ դասախոսություն-4 4 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ12 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման ժամանակակից տեխնոլոգիաներին, դրանցում կիրառվող մեթոդների եւ սարքավորումների առանձնահատկություններին, փոխանցել այս բնագավառում գործունեություն ծավալելու համար անհրաժեշտ հիմնարար գիտելիքներ, գործնական կարողություններ եւ հմտություններ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել պինդմարմնային նանոնյութերի կառուցվածքային եւ հինական ֆիզիկական հատկությունները, 2. նկարագրել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման դասական եւ ժամանակակից տեխնոլոգիաները, դրանց զարգացման ուղղություններն ու հեռանկարները, 3. ներկայացել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման մեթոդները, օգտագործվող սարքավորումների աշխատանքի սկզբունքներն ու առանձնահատկությունները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. շահագործել ժամանակակից փորձարարական սարքավորումներ, տիրապետել դրանց տեխնիկական սպասարկման եւ անվտանգության կանոններին, ապահովելով գիտափորձի ժամանակակից պահանջներին բավարարող պայմաններ 5. մշակել, վերլուծել եւ մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, անել եզրակացություն, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 6. պարզաբանել բնագիտության այլ բնագավառներում պինմարմնային նանոնյութերի ստացման տեխնոլոգիաների եւ մեթոդների կիրառման հնարավորություններն ու նպատակահարմարությունը, օգտվել մասնագիտական գրականությունից: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման ժամանակակից տեխնոլոգիաներին, դրանցում կիրառվող մեթոդների եւ սարքավորումների առանձնահատկություններին, փոխանցել այս բնագավառում գործունեություն ծավալելու համար անհրաժեշտ հիմնարար գիտելիքներ, գործնական կարողություններ եւ հմտություններ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. 1. գործնական պարապմունք, 2. 2. ցուցադրություն 3. քննարկում, 4. լաբորատոր աշխատանքներ, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության յուրացում, 4. մասնակցություն քննարկումներին 5. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Է.Մ. Ղազարյան, Ս.Գ. Պետրոսյան. Կիսահաղորդչային նանոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմունքները, ՌՀՀ հրատ., Երեւան, 2005: Нанострукутрные материалы. //Р.А. Андриевский, А.В. Рагуля. М. Издательский центр ”Академия”, 2005. M. Paunovic, M. Schlesinger, Fundamentals of electrochemical deposition. 2nd ed. Wiley, New York, 2006. Վ.Վ. Բունիաթյան, Մ.Գ. Տրավաջյան, Նանոէլեկտրոնիկայի ճարտարագիտական հիմունքներ, I,II մասեր, Երեւան, Ճարտարագետ, 2010. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Նանոֆիզիկական համակարգերի ստացման «վերեւից-ներքեւ» եւ «ներքեւից-վերեւ» տեխնոլոգիաներ: 2. Ջերմավակուումային գոլորշանստեցում: 3. Էպիտաքսային նստեցման մեթոդներ, մոլեկուլաճառագայթային նստեցում, մետաղաօրգանական նստեցում գոլորշու ֆազից: 4. Մակերեւութային կառուցվածքների քիմիական նստեցման մեթոդներ, ատոմային շերտանստեցում, մոլեկուլային շերտանստեցում: 5. Կոլոիդային լուծույթ-դոնդող (զոլ-ժել) տեխնոլոգիա: 6. Հարթ կառուցվածքների լազերային փոշեպատում: 7. Նանովիմագրում, վիմագրում իոնային փնջով: 8. Նանոմասնիկային ինքնակազմավորում:
0414	Ցածր չափայնությամբ էլեկտրոնային համակարգեր	6
II գարնանային կիսամյակ դասախոսություն-2, գործնական-2 4 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ13 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին տալ խորացված գիտելիք ցածր չափայնությամբ էլեկտրոնային համակարգերի ֆիզիկայի հիմունքների, այդպիսի համակարգերում ընթացող ֆիզիկական պրոցեսների առանձնահատկությունների, ուսումնասիրության տեսական մոդելների եւ փորձարարական մեթոդների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ծանոթացնել ցածր չափայնությամբ համակարգերի հնարավոր կիրառություններին: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել տարբեր չափայնությամբ (2D, 1D, 0D) էլեկտրոնային համակարգերի ֆիզիկական տեսության հիմնական հասկացությունները, 2. նկարագրել տեսական ուսումնասիրության մոդելները եւ հիմնական մոտավորությունները, 3. բացատրել քվանտային չափային երեւույթների դերի կարեւորությունը եւ ցածր չափայնությամբ համակարգերում ընթացող ֆիզիկական պրոցեսների առանձնահատկությունները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. հաշվարկել տարբեր չափայնությամբ (2D, 1D, 0D) էլեկտրոնային համակարգերի ֆիզիկական բնութագրեր, 5. առաջարկել ցածր չափայնությամբ համակարգերի սարքային կիրառություններ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) ինքնուրույն ուսումնասիրել գիտական աշխատանքներ եւ հոդվածներ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին տալ խորացված գիտելիք ցածր չափայնությամբ էլեկտրոնային համակարգերի ֆիզիկայի հիմունքների, այդպիսի համակարգերում ընթացող ֆիզիկական պրոցեսների առանձնահատկությունների, ուսումնասիրության տեսական մոդելների եւ փորձարարական մեթոդների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ծանոթացնել ցածր չափայնությամբ համակարգերի հնարավոր կիրառություններին: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. սեմինար պարապմունք, 3. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 5. խմբային աշխատանք, 6. մասնակցություն քննարկումներին, 7. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. John H. Davies. The Physics of Low-dimensional Semiconductors: An Introduction, 2009 Cambridge University Press. H. Haug, S.W. Koch. Quantum theory of the optical and electronic properties of semiconductors. World Sci., 2005. Է.Մ. Ղազարյան, Ս.Գ. Պետրոսյան, Կիսահաղորդչային նանոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմունքները, ՌՀՀ հրատ., Երեւան, 2005թ. G. Bastard. Wave mechanics applied to semiconductor heterostructures. Halsted, N.Y., 1988. Л. Е. Воробьев и др. Оптические явления в полупроводниковых квантово-размерных структурах. Санкт-Петербург, Изд. СПбГТУ, 2000. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Ցածր չափայնությամբ՝ երկչափ (2D), միաչափ (1D) եւ զրոչափ (0D) էլեկտրոնային համակարգեր: 2. 1D-, 2D-, 3D-քվանտային փոսեր: Վիճակների խտության ֆունկցիա: 3. Երկչափ էլեկտրոնային գազի ստատիկ հաղորդականություն: Ռելաքսացիայի ժամանակի հաշվարկ: Էկրանավորումը 2D եւ 1D էլեկտրոնային գազում: 4. Կուլոնյան ցրում: Ցրում համաձուլվածքներում: Ցրում մակերեւութային անհարթությունների վրա: Ուղղահայաց տեղափոխություն: Ռեզոնանսային թունելավորում: 5. Նանոհամակարգերի օպտիկական հատկությունները: Ներգոտիական եւ միջենթագոտիական անցումներ: Լույսի կլանումը I եւ II տիպի համակարգերում: 6. Շտարկի երեւույթը քվանտային փոսում: Լանդաուի քվանտացում: Մագնիսադիմադրություն: Շուբնիկով-դե-Հաազի երեւույթը: Ցիկլոտրոնային ռեզոնանսի երեւույթը:
0414	Պինդմարմնային նանոհամակարգերի մագնիսական հատկություններ	3
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ11 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին տալ խորացված գիտելիք նանոչափային համակարգերում նոր մագնիսական երեւույթների առաջացման մեխանիզմների, մագնիսականության քվանտային տեսության հիմնական սկզբունքների, տեսական եւ փորձարարական ուսումնասիրությունների ժամանակակից մեթոդների եւ նանոչափային մագնիսական երեւույթների հնարավոր կիրառությունների վերաբերյալ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել նանոչափային նոր մագնիսական երեւույթները, նանոհամակարգերի մագնիսացման դինամիկան, ինչպես նաեւ նանոմագնիսականության խնդիրների լուծման ընդհանուր սկզբունքները, 2. ներկայացնել մագնիսականության քվանտային տեսության հիմնական մեթոդները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. մեկնաբանել պինդմարմնային ծավալային եւ ցածրչափային նմուշների կարեւորագույն մագնիսական բնութագրի`ընդհանրացված մագնիսական ընկալունակության կախումները համակարգի տարբեր պարամետրերից, 4. տեսական ֆիզիկայի տարբեր մեթոդների կիրառմամբ, գծային արձագանքի տեսության շրջանակներում նանոհամակարգերի համար հաշվարկել դրանց մագնիսականությանն առնչվող կրիտիկական, ռելաքսային եւ կոլեկտիվային երեւույթներ, 5. մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) կիրառել վիճակագրական ֆիզիկայի մեթոդներ՝ այլ ոլորտներում ուսումնասիրությունների համար: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին տալ խորացված գիտելիք նանոչափային համակարգերում նոր մագնիսական երեւույթների առաջացման մեխանիզմների, մագնիսականության քվանտային տեսության հիմնական սկզբունքների, տեսական եւ փորձարարական ուսումնասիրությունների ժամանակակից մեթոդների եւ նանոչափային մագնիսական երեւույթների հնարավոր կիրառությունների վերաբերյալ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 4. մասնակցություն քննարկումներին, 5. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. C. Dupas, P. Houdy, M. Lahmani, Nanoscience: Nanotechnologies and Nanophysics, Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2007. W. Nolting, A. Ramakanth, Quantum Theory of Magnetism, Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2009. R.M. White, Quantum Theory of Magnetism: Magnetic Properties of Materials, Springer, 2007. Е.С. Боровик, В.В. Еременко, А.С. Мильнер. Лекции по магнетизму. Физматлит, 2005. J.M.D. Coey. Magnetism and magnetic materials. Cambridge University Press, 2005. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Ընդհանրացված մագնիսական ընկալունակություն: Իոնի մագնիսական մոմենտ: Կրամերս-Կրոնիգի առնչությունները: Ֆլուկտուացիոն-դիսիպատիվային թեորեմ: Օնզագերի առնչություն: 2. Երկրորդային քվանտացում: 3. Մագնիսական համիլտոնիան: Դիրակի հավասարումը: 4. Ցածր չափայնությամբ ֆերմիոնները արտաքին մագնիսական դաշտում: Դիրակյան երկչափ ֆերմիոնները մագնիսական դաշտում: 5. Հոլի քվանտային երեւույթ: Հոլի քվանտային երեւույթը գրաֆենում: 6. Ահարոնով-Բոմի երեւույթ: Միջմակերեւութային մագնիսական անիզոտրոպություն: Մագնիսացման դինամիկան մագնիսական նանոկառուցվածքներում: 7. Փոխանակային փոխազդեցություն: Հայզենբերգի եւ Իզինգի մոդելներ: 8. Սպինային համիլտոնիան: Սպինային ալիքներ, Հոլստեյն-Պրիմակովի ձեւափոխությունները: Ֆեռոմագնիսական եւ հակաֆեռոմագնիսական մագնոններ: 9. Հաբարդի համիլտոնիանը:

Ամբիոնի կոդը	Կամընտրական դասընթացի անվանումը	Կրեդիտներ
0414	Կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքային հենքով արևային տարրերի ֆիզիկա	3
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ15 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ծանոթացնել նանոօբյեկտների հենքի վրա ստեղծված արեւային տարրերի առանձնահատկություններին, տալ խորացված գիտելիքներ այդ տարրերի աշխատանքի սկզբունքների, դրանցում ֆիզիկական պրոցեսների տեսության վերաբերյալ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել ֆոտոէլեկտրական երեւույթները կիսահաղորդիչներում եւ պինդմարմնային նանոկառուցվածքներում, 2. իրականացնել տարբեր արեւային տարրերի արդյունավետության համեմատական վերլուծություններ, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. հաշվարկել նանոկառուցվածքային հենքով արեւային տարրերի կարեւոր ֆիզիկական բնութագրեր, 4. ամենատարբեր կիրառությունների համար գործարկել արեւային տարրեր եւ իրականացնել դրանց անխափան աշխատանքի հսկողություն, 5. հաշվարկել արեւային տարրերի արդյունավետ աշխատանքի ռեժիմներ, 6. մեկնաբանել դիտվող երեւույթներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) դիտարկել մարդկային գործունեության տարբեր ոլորտներում արեւային մարտկոցների կիրառման հնարավորությունները: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ծանոթացնել նանոօբյեկտների հենքի վրա ստեղծված արեւային տարրերի առանձնահատկություններին, տալ խորացված գիտելիքներ այդ տարրերի աշխատանքի սկզբունքների, դրանցում ֆիզիկական պրոցեսների տեսության վերաբերյալ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. ցուցադրություն, 3. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության յուրացում, 5. մասնակցություն քննարկումներին, 6. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց եզրափակիչ գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Klaus Jäger, Olindo Isabella, Arno H.M. Smets, René A.C.M.M. van Swaaij, Miro Zeman, Solar Energy: Fundamentals, Technology, and Systems, Delft University of Technology, 2014. К.Л. Чопра, С.Р. Дас, Тонкопленочные солнечные элементы. М., Мир, 1986. Н. Герасименко, Ю. Пархоменко, Кремний-материал наноэлектроники. М., Техносфера, 2007. Handbook of Photovoltaic Science and Engineering, Ed. by A. Luque & S. Hegedus, John Wiley & Sons, 2011. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Ֆոտոէլեկտրական երեւույթներ կիսահաղորդիչներում: 2. Դասական արեւային մարտկոցներ: 3. Նանոկառուցվածքային հենքով արեւային մարտկոցներ: 4. Ֆոտոէլեկտրական երեւույթների տեսությունը կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում: 5. Սիլիցիումային նանոմասնիկներով արեւային մարտկոցներ: 6. Ածխածնային խողովակներով արեւային մարտկոցներ: 7. Քվանտային լարերով արեւային մարտկոցներ: 8. Քվանտային կետերով արեւային մարտկոցներ: 9. Օրգանական պոլիմերային եւ մոլեկուլային հենքով արեւային մարտկոցներ: 10. Արեւային մարտկոցների կիրառությունները: Գլխավոր տեխնիկական մարտահրավերները: Կորուստները եւ արդյունավետության սահմանափակումները:
0414	Նանոկառուցվածքային հենքով լազերներ	3
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ15 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ուսուցանել պինդմարմնային նանոկառուցվածքներում քվազիմասնիկների եւ ֆոտոնների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ներկայացնել նանոկառուցվածքային հենքով կիսահաղորդչային լազերների աշխատանքի սկզբունքները, դրանց առավելությունները, ինչպես նաեւ հնարավոր կիրառություններն ու հեռանկարները: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. բացատրել լազերային ճառագայթման գեներացման եւ ուժեղացման ֆիզիկական հիմունքները, 2. նկարագրել նանոկառուցվածքային հենքով կիսահաղորդչային լազերների օպտիկական ուժեղացումը սահմանափակող գործոնները, 3. բացատրել վիճակների խտության ազդեցությունը օպտիկական ուժեղացման վրա, 4. ներկայացնել նանոկառուցվածքային հենքով կիսահաղորդչային լազերների կիրառության հնարավոր բնագավառները, ժամանակակից ձեռքբերումները եւ հեռանկարները, 5. նկարագրել նյութի հետ լազերային ճառագայթների փոխազդեցության բնույթը, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 6. մշակել կիսահաղորդչային լազերի օպտիկական ուժեղացման լավարկման մեթոդներ, 7. հաշվարկել լազերային ճառագայթման հիմնական բնութագրերը, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) ստեղծագործաբար կիրառել ունեցած գիտելիքները, դիտարկել նանոկառուցվածքային հենքով կիսահաղորդչային լազերների կիրառության նոր հնարավորություններ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ուսուցանել պինդմարմնային նանոկառուցվածքներում քվազիմասնիկների եւ ֆոտոնների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ներկայացնել նանոկառուցվածքային հենքով կիսահաղորդչային լազերների աշխատանքի սկզբունքները, դրանց առավելությունները, ինչպես նաեւ հնարավոր կիրառություններն ու հեռանկարները: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. գործնական պարապմունք, 3. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 5. մասնակցություն քննարկումներին, 6. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց եզրափակիչ գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Peter S. Zory Jr., Paul F. Liao, Paul Kelley (Editors), Quantum Well Lasers, Academic Press, 1993. E.U. Rafailov, M. Ana Cataluna, E.A. Avrutin, Ultrafast Lasers Based on Quantum Dot Structures, John Wiley & Sons, 2011. G. Ghione, Semiconductor Devices for High-Speed Optoelectronics , Cambridge University Press, 2009. О. Звелто, Принципы лазеров, 4-е изд., Издательство «Лань», 2008. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Կիսահաղորդչային լազերի աշխատանքի սկզբունքը: Ակտիվ միջավայր: Օպտիկական ռեզոնատոր: 2. Կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքային հենքով լազերներ, դրանց ընդհանուր բնութագրերը: 3. Նանոկառուցվածքային հենքով լազերներում լայնորեն օգտագործվող նյութերի համակցություններ: 4. Վիճակների խտության ազդեցությունը օպտիկական ուժեղացման վրա: Էլեկտրոն-ֆոտոն փոխազդեցությունը պինդմարմնային նանոկառուցվածքներում: 5. Էլեկտրոնների եւ խոռոչների ջերմադինամիկան քվանտային փոսերում եւ քվանտային լարերում: 6. Վերամիավորման մեխանիզմները կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում: 7. Ինքնակամ առաքումը նանոկառուցվածքներում: 8. Քվանտային կետերով գերարագ սարքերի առանձնահատկությունները: Ինքնակազմավորվող քվանտային կետերով լազերների օպտիկական ուժեղացումը եւ շեմային բնութագրերը: Ինքնակազմավորվող քվանտային կետերով ներարկային լազերներ: 9. Քվանտային կետերով գերարագ լազերների կիրառությունները:
0414	Սպինային երևույթները նանոհամակարգերում	3
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ15 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ներկայացնել պինդմարմնային կառուցվածքներում սպինային փոխազդեցություններին, դրանց ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդներին, ինչպես նաեւ ծանոթացնել սպինային երեւույթների հնարավոր կիրառություններին: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել սպինային փոխազդեցությունների դրսեւորումներն ատոմներում եւ պինդ մարմիններում, 2. բացատրել Ռաշբայի եւ Դրեսելհաուսի սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունների առաջացման մեխանիզմները եւ ներկայացնել դրանց տարբերությունները, 3. բացատրել s, p-d սպինային փոխազդեցության առաջացման մեխանիզմը կիսամագնիսական կիսահաղորդիչներում, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. կիրառել քվանտային մեխանիկայի ապարատը սպինային փոխազդեցությունները նկարագրելու եւ բացատրելու համար, 5. քննարկել եւ մեկնաբանել ժամանակակից սպինտրոնային սարքերի աշխատանքի սկզբունքները, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 6. գործնականում կիրառել ձեռք բերված տեսական գիտելիքները, վերլուծել մասնագիտական նոր գաղափարներ եւ աջակցել դրանց տարածմանը: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ներկայացնել պինդմարմնային կառուցվածքներում սպինային փոխազդեցություններին, դրանց ուսումնասիրման ժամանակակից մեթոդներին, ինչպես նաեւ ծանոթացնել սպինային երեւույթների հնարավոր կիրառություններին: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 4. մասնակցություն քննարկումներին: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց եզրափակիչ գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. M.I. Dyakonov (Ed.), Spin Physics in Semiconductors, Springer, 2008. T. Dietl, D.D. Awschalom, M. Kaminska, and H. Ohno, (Eds.) Spintronics, Elsevier, Amsterdam 2008. R. Winkler, Spin-orbit coupling effects in two-dimensional electron and hole systems, Springer-Verlag, Berlin, 2003. J.K. Furdyna, Diluted magnetic semiconductors. J. Appl. Phys. 64, R30-R64, 1988. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Սպին-ուղեծրային (ՍՈւ) փոխազդեցություններ: ՍՈւ փոխազդեցությունը պինդ մարմիններում: ՍՈւ փոխազդեցությունը նանոկառուցվածքներում: 2. Ռաշբայի եւ Դրեսելհաուսի ՍՈւ փոխազդեցություններ: Ռաշբայի երեւույթը էլեկտրոնների եւ խոռոչների համար: Ռաշբայի երեւույթը ցածր չափայնությամբ կառուցվածքներում: 3. Մագնիսական եւ կիսամագնիսական կիսահաղորդիչներ: Փոխանակային s, p-d փոխազդեցություն: 4. Կիսամագնիսական կիսահաղորդիչների մագնիսական եւ օպտիկական հատկություններ: Մագնիսական քվանտային կետեր:
0414	Նանոհամակարգերի հետազոտումը ռենտգենյան օպտիկայի կիրառմամբ	3
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ15 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին տալ խորացված գիտելիք նանոբյուրեղների կառուցվածքի ռենտգենադիֆրակտաչափական ուսումնասիրությունների փորձարարական եղանակների եւ տեսական մոդելների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ներկայացնել դրանց հնարավոր կիրառությունները: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել նանոբյուրեղների ֆիզիկական առանձնահատկությունները եւ նրանց ստացման հիմնական եղանակները, 2. նկարագրել նանոբյուրեղի ֆիզիկական հատկությունների վրա տարբեր տեսակի արատների ազդեցությունը, 3. բացատրել նանոմասնիկների վրա ռենտգենյան ճառագայթման ցրման կինեմատիկական տեսության հնարավոր մեխանիզմները եւ նանոբյուրեղների դիֆրակտաչափական կորի բնութագրիչների կախվածությունը կառուցվածքային արատներից, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. կիրառել նանոմասնիկային տարբեր կառուցվածքների ուսումնասիրության ռենտգենյան եղանակը, 5. մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքները, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 6. համակարգել գիտական տեղեկատվություն, վերլուծել ստացված արդյունքներ եւ փաստեր, կատարել եզրահանգումներ եւ անել հետեւություններ, ինքնուրույն ուսումնասիրել գիտական աշխատանքներ եւ հոդվածներ: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին տալ խորացված գիտելիք նանոբյուրեղների կառուցվածքի ռենտգենադիֆրակտաչափական ուսումնասիրությունների փորձարարական եղանակների եւ տեսական մոդելների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ներկայացնել դրանց հնարավոր կիրառությունները: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 3. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 4. փորձերի կատարում հատուկ սարքավորումներով, 5. մասնակցություն քննարկումներին, 6. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց եզրափակիչ գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. М.Г. Исаенкова, Ю.А. Перлович, В.И. Скрытный, Н.А. Соколов, В.Н. Яльцев, Рентгеновская дифрактометрия. М., МИФИ, 2007. В.А.Лиопо, В.В.Война , Рентгеновская дифрактометрия. Гродно, ГрГУ, 2003. Э. Л. Дзидзигури , Е.Н. Сидорова, Ультрадисперсные среды: Методы рентгеновской дифрактометрии для исследования наноматериалов. М., МИСиС, 2007 Ullrich Pietsch, Vliclav Holy, Tilo Baumbach., High-resolution X-ray scattering: from thin films to lateral nanostructures I. Springer Science+Business Media, New York, 2004. B.E.Warren. X-ray diffraction. New York 1990. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Նանոմասնիկների ֆիզիկական հատկությունների առանձնահատկությունները, դրանց ստացման եղանակները: Նանոմասնիկների ուսումնասիրման ռենտգենյան, էլեկտրոնային, նեյտրոնային եւ օպտիկական եղանակներ: 2. Վերջավոր բյուրեղներում էլեկտրոնային խտության ներկայացման չորս ձեւեր: 3. Բազմաբյուրեղի ռենտգենյան դիֆրակտաչափություն կատարյալ եւ արատներ պարունակող բյուրեղների համար: Նանոմասնիկային բազմաբյուրեղի ռենտգենյան դիֆրակտաչափություն եւ նրա առանձնահատկությունները: 4. Նանոմասնիկային բազմաբյուրեղի կինեմատիկական տեսություն: Ցրված ալիքային դաշտի ուժգնության ներկայացումն ըստ հակադարձ ցանցի վեկտորների: 5. Էլեկտրոնային TEM, HRTEM, STEM դիֆրակտային եղանակներ: 6. Դեբայի ֆունկցիայի եղանակը: 7.Փոքր անկյունային ցրման ռենտգենյան SAX եւ հայելային անդրադարձման GISAX եղանակները: 8. Օպտիկական ռամանյան սպեկտրոսկոպիա:
0414	Տեղափոխական երեւույթները պինդմարմնային նանոհամակարգերում	6
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2, գործնական-2 4 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ16 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին տալ խորացված գիտելիքներ պինդմարմնային նանոհամակարգերում տեղափոխական երեւույթների ուսումնասիրության տեսական մոդելների, հիմնական մոտավորությունների եւ ժամանակակից փորձարարական մեթոդների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ծանոթացնել այդ երեւույթների հնարավոր կիրառություններին։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. ներկայացնել պինդմարմնային նանոհամակարգերում տեղափոխական երեւույթների ինչպես երեւութաբանական, այնպես էլ քվանտային տեսությունների հիմնական հավասարումները, 2. նկարագրել պինդմարմնային նանոկառուցվածքների կարեւրագույն կինետիկական գործակիցների` տարբեր պարամետրերից կախվածության հիմնական առանձնահատկությունները, 3. բացատրել պինդմարմնային նանոհամակարգերում կինետիկական երեւութների առաջացման հիմնական մեխանիզմները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. քվազիդասական եւ քվանտային մեթոդների կիրառմամբ մեկնաբանել պինդմարմնային նանոհամակարգերում տարբեր քվազիմասնիկների ցրման հնարավոր մեխանիզմները, 5. հաշվարկել լիցքային եւ էներգիական հոսքերը ներկայացնող կինետիկական գործակիցներ, ինչպես նաեւ մեկնաբանել փորձերի արդյունքներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) գիտելիքները գործնականում կիրառել գիտական աշխատանքներ իրականացնելիս: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին տալ խորացված գիտելիքներ պինդմարմնային նանոհամակարգերում տեղափոխական երեւույթների ուսումնասիրության տեսական մոդելների, հիմնական մոտավորությունների եւ ժամանակակից փորձարարական մեթոդների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ծանոթացնել այդ երեւույթների հնարավոր կիրառություններին։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսություն, 2. սեմինար պարապմունք, 3. քննարկում, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 4. հանձնարարված գրականության ընթերցում, 5. խմբային աշխատանք, 6. մասնակցություն քննարկումներին, 7. նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. D. Weinmann, The Physics of Mesoscopic Systems, Institut de Physique et Chimie des Mat_eriaux de Strasbourg UMR 7504, CNRS-ULP, 2005 F. Triozon, P. Dollfus, Simulation of Transport in Nanodevices, John Wiley & Sons, Inc. 2016 H. H. B.Sørensen, P. C. Hansen, K. Stokbro, Computational aspects of electronic transport in nanoscale devices. IMM-PHD-2008-195 (2008). M. Lundstrom. Fundamentals of carrier transport. Cambridge University Press, Digitally printed version, 2009. H. Haug , A-P Jauho . Quantum kinetics in transport and optics of semiconductors. Springer, 2008. Ա.Ա.Կիրակոսյան, Պինդ մարմնի ֆիզիկայի ներածություն, ԵՊՀ հրատ., հ. I, h. II, 2015։ 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Քվազիմասնիկային անհավասարակշիռ համակարգերը նանոկառուցվածքներում: 2. Ցրման մեխանիզմները նանոկառուցվածքներում, ցրման մատրից: 3. Լանդաուերի մոտավորություն, երկհպակ մեկ ընթացուղային տեղափոխում, Լանդաուերի բանաձեւը: 4. Եզրային վիճակներ եւ Հոլի քվանտային երեւույթ: 5. Ժամանակային կախմամբ տեղափոխում, կիսադասական կոհերենտ տեղափոխում, քվանտային ինտերֆերենցը տեղափոխական երեւույթներում: 6. Մեկէլեկտրոնային տեղափոխում եւ մանիպուլում, կուլոնյան շրջափակում, մեկէլեկտրոնային տրանզիստոր: 7. Տեղափոխում քվանտային կետերի միջոցով: 8. Ջերմաէլեկտրական տեղափոխումը նանոկառուցվածքներում: 9. Սպինի հաշվառմամբ ցրումներ, անդրեեւյան ցրումներ: սպինային տեղափոխում, կուլոնյան շրջափակում: 10. Թունելային երեւույթներ, ռեզոնանսային թունելացում, հաջորդական թունելացում:
0414	Պինդմարմնային նանոէլեկտրոնիկա և սարքեր	6
3-րդ՝ աշնանային կիսամյակ դաս.-2, գործ.-2 4 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ16 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոէլեկտրոնային սարքերի հիմունքներին, որը ներառում է քվանտային մեխանիկայի եւ պինդ մարմնի ֆիզիկայի համառոտ ակնարկ՝ շեշտադրելով սարքերի եռաչափ կառուցվածքը։ Ծանոթացնել նաեւ հիմնական բաղադրիչ նյութերին, իրականացվող կառուցվածքներին և սարքերի գործառնական սկզբունքներին եւ կիրառության ոլորտներին։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. ներկայացնել նանոէլեկտրոնային սարքերի գործառնության հիմունքները, ինչպես նաեւ պինդմարմնային տեխնոլոգիաները, որոնք թույլ են տալիս ապահովել կառուցվածքների և, հետևաբար, սարքերի մանրաչափացումը, 2. նկարագրել տարբեր սարքերում ընթացող քվանտային երեւույթները՝ տալով այդ երեւույթների առաջացման հիմնավոր բացատրություն, 3. ներկայացնել եւ վերլուծել նոր քվանտային էլեկտրոնային սարքերի հետազոտության և զարգացման հեռանկարները, որոնք կարող են որոշել նանոէլեկտրոնիկայի հետագա զարգացման միտումները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. համակարգել և վերլուծել քվանտամեխանիկական տարբեր երեւույթների ազդեցությունը նանոէլեկտրոնային սարքերի վրա, 5. գործարկել ժամանակակից նանոէլեկտրոնային սարքեր տարբեր կիրառություններում, 6. մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 7. կիրառել նանոէլեկտրոնային սարքեր ֆիզիկային հարակից (եւ ոչ միայն) ոլորտներում ուսումնասիրությունների համար: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոէլեկտրոնային սարքերի հիմունքներին, որը ներառում է քվանտային մեխանիկայի եւ պինդ մարմնի ֆիզիկայի համառոտ ակնարկ՝ շեշտադրելով սարքերի եռաչափ կառուցվածքը։ Ծանոթացնել նաեւ հիմնական բաղադրիչ նյութերին, իրականացվող կառուցվածքներին և սարքերի գործառնական սկզբունքներին եւ կիրառության ոլորտներին։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսը լսարանում կարդում է դասախոսություն, վարում է գործնական պարապմունք, անց է կացնում քննարկում, ուսանողները լսարանում ունկնդրում են դասախոսություն, մասնակցում քննարկումներին, գործնական պարապմունքի ժամերին կիրառում դասախոսություններից ստացած գիտելիքները, լսարանից դուրս հանձնարարված գրականության ընթերցում, տեղեկատվության հայթայթում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Byung-Gook Park, Sung Woo Hwang, Young June Park, Nanoelectronic Devices. 2012 by Taylor & Francis Group, LLC. Anatoliy Evtukh et al.VACUUM NANOELECTRONIC DEVICES NOVEL ELECTRON SOURCES AND APPLICATIONS. 2015 John Wiley & Sons, Ltd. An Chen, James Hutchby, Victor Zhirnov, George Bourianoff, EMERGING NANOELECTRONIC DEVICES. 2015 John Wiley and Sons Ltd. Edited by Angsuman Sarkar, Arpan Deyasi, LOW-DIMENSIONAL NANOELECTRONIC DEVICES Theoretical Analysis and Cutting-Edge Research. 2023 by Apple Academic Press, Inc.. NanoelectronicDEVICE: Applications Handbook, Edited by James E. Morris and Krzysztof Iniewski, 2013by Taylor & Francis Group, LLC. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Նանոէլեկտրոնային սարքերի քվանտային մեխանիկա. հիմնարար հասկացություններ, քվազիմասնիկների էներգիական սպեկտրներ, էլեկտրոնային հատկություններ, քվանտային մեխանիկայի նանոկառուցվածքային կիրառություններ։ 2. Էլեկտրոնների տրանսպորտ և սարքերի ֆիզիկա. թունելացում պոտենցիալ արգելքների և փոսերի միջով, գոտիների ծռում եւ ելքի աշխատանք, լիցքակիրների գեներացիա դրեյֆ, դիֆուզիա, վերամիավորում 3. Նանոկառուցվածքային p-n անցումներ, թունելացում, մետաղ-կիսահաղորդիչ հպակներ, այլ հետերոանցումներ, 4. MOS կառուցվածքներ և CMOS սարքեր, 5. Քվազիերկչափ սարքեր, Սարքերի կառուցվածքային ճարտարագիտություն, դաշտաթունելացման երեւույթով քվազիերկչափ տրանզիստորներ, ռեզոնանսաթունելային դիոդներ, 6. Նանոլարային քվանտային սարքեր, քվազիմիաչափ տրանսպորտ, բալիստիկական տրանսպորտ, նանոլարային MOSFET-ներ, 7. Քվանտակետային սարքեր, կուլոնյան արգելափակում, միէլեկտրոնային տրանզիստորներ, 8. Գրաֆենային երկչափ բյուրեղային էլեկտրոնիկա, 9. Ածխածնային նանոխողովակային էլեկտրոնիկա, 10. Սպինտրոնիկա, սպինային տրանզիստորներ, 11. Քվանտային տրամաբանական սարքեր։
0414	Նանոհամակարգերի հետազոտման ժամանակակից փորձարարական մեթոդներ	6
III աշնանային կիսամյակ դասախոսություն-2, լաբորատոր-2 4 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ16 1. Դասընթացի նպատակ ուսանողին ուսուցանել նանոհամակարգերի հետազոտման ժամանակակից փորձարարական մեթոդները, ներկայացնել փորձերում օգտագործվող օպտոէլեկտրոնային սարքերի աշխատանքի սկզբունքները, ինչպես նաեւ ծանոթացնել այդ սարքերի այլ կիրառությունների հնարավորություններին: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք եւ իմացություն 1. նկարագրել պինդ մարմինների եւ պինդմարմնային նանոօբյեկտների այն կարեւորագույն հատկությունները, որոնց օգտագործմամբ նախագծվում եւ իրականացվում են ժամանակակից օպտոէլեկտրոնային սարքեր, 2. ներկայացնել օպտոէլեկտրոնային սարքերի կառուցվածքային տարրերի կարեւորագույն ֆիզիկական բնութագրերի եւ հատկությունների կառավարման օրինաչափությունները, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. շահագործել ժամանակակից փորձարարական սարքեր՝ պինդ մարմինների եւ պինդմարմնային նանոհամակարգերի ֆիզիկական հատկությունների փորձարարական հետազոտություններում, 4. մշակել, համադրել, վերլուծել եւ մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, 5. շահագործել փորձարարական սարքեր՝ դրանց տեխնիկական սպասարկման եւ անվտանգության կանոնների պահպանությամբ, 6. պարզաբանել բնագիտության այլ բնագավառներում փորձարարական մեթոդների եւ սարքերի կիրառման հնարավորություններն ու նպատակահարմարությունը, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) 7. կիրառել փորձարարական ֆիզիկայի մեթոդներ՝ այլ ոլորտներում ուսումնասիրությունների համար, կիրառել ձեռք բերված գիտելիքները գիտա-արտադրական եւ ռազմարդյունաբերական ոլորտներում: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ուսանողին ուսուցանել նանոհամակարգերի հետազոտման ժամանակակից փորձարարական մեթոդները, ներկայացնել փորձերում օգտագործվող օպտոէլեկտրոնային սարքերի աշխատանքի սկզբունքները, ինչպես նաեւ ծանոթացնել այդ սարքերի այլ կիրառությունների հնարավորություններին: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. գործնական պարապմունք, 2. ցուցադրություն 3. քննարկում, 4. լաբորատոր աշխատանք, ուսումնառության ձեւեր եւ մեթոդներ՝ 5. հանձնարարված գրականության յուրացում, 6. մասնակցություն քննարկումներին նախագծերի եւ ինքնուրույն աշխատանքների կատարում : 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. P. Torok, F.-J. Kao, Optical Imaging and Microscopy: Techniques and Advanced Systems , Springer Series in Optical Sciences, 2007. I.J. Goldstein et al., Handbook of Sample Preparation for Scanning Electron Microscopy and X-Ray Microanalysis . Springer, 2017. Scanning Transmission Electron Microscopy: Imaging and Analysis . Springer-Verlag New York, 2011. В. Миронов, Основы сканирующей зондовой микроскопии. -М,Техносфера, 2004. R. Reifenberger, Fundamentals of Atomic Force Microscopy: Part I: Foundations , World Scientific Publishing Co, 2016. Վ.Վ. Բունիաթյան, Մ.Գ. Տրավաջյան, Նանոէլեկտրոնիկայի ճարտարագիտական հիմունքներ, I,II մասեր, Երեւան, Ճարտարագետ, 2010. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Էլեկտրոնային մանրադիտում: 2. Ռենտգենյան սպեկտրադիտում եւ դիֆրակցիա: 3. Օժե-սպեկտրադիտում: 4. Էլեկտրոնագրություն: 5. Ռամանյան սպեկտրադիտում: 6. Նեյտրոնագրություն: 7. Տեսածրող թունելային մանրադիտում, ատոմաուժային մանրադիտում, օպտիկական սպեկտրադիտում:
0414	Խմբերի տեսության կիրառությունը պինդ մարմնի ֆիզիկայում	6
3-րդ՝ աշնանային կիսամյակ դաս.-2, գործ.-2 4 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ16 1. Դասընթացի նպատակ ելնելով ֆիզիկական համակարգի համաչափության հատկություններից, ուսանողին ծանոթացնել բյուրեղում քվազիմասնիկների վիճակի որոշման մի շարք խնդիրների հետ, որոնք կարելի է լուծել խմբերի տեսության մեթոդի կիրառմամբ: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. ներկայացնել վերացական խմբերի տեսության հիմնական թեորեմները, ինչպես նաեւ բյուրեղներում կետային տեղափոխական եւ տարածական խմբերի ձեւավորման առանձնահատկությունները. 2. նկարագրել քվազիմասնիկային (էլեկտրոններ, ֆոնոններ եւ այլն) վիճակների համաչափության հետ կապված առանձնահատկությունները, 3. ներկայացնել համաչափության փոփոխության հետեւանքով համակարգի վիճակի հնարավոր փոփոխությունները բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 4. համակարգել բյուրեղներն ըստ համաչափության, դասակարգել բյուրեղում տատանողական մոդերն ու էլեկտրոնի քվանտամեխանիկական վիճակները, 5. հաշվարկել տարբեր քվազիմասնիկային անցումների համար գործող ջոկման կանոններ, 6. մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) կիրառել խմբերի տեսության մոտեցումները եւ մեթոդները այլ ոլորտներում ուսումնա-սիրությունների համար: 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր ելնելով ֆիզիկական համակարգի համաչափության հատկություններից, ուսանողին ծանոթացնել բյուրեղում քվազիմասնիկների վիճակի որոշման մի շարք խնդիրների հետ, որոնք կարելի է լուծել խմբերի տեսության մեթոդի կիրառմամբ: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսը լսարանում կարդում է դասախոսություն, վարում է գործնական պարապմունք, անց է կացնում քննարկում, ուսանողները լսարանում ունկնդրում են դասախոսություն, մասնակցում քննարկումներին, գործնական պարապմունքի ժամերին կիրառում դասախոսություններից ստացած գիտելիքները, լսարանից դուրս հանձնարարված գրականության ընթերցում, տեղեկատվության հայթայթում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Եզրափակիչ գնահատումով դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչներն են 2 ընթացիկ (6-8 միավոր) և եզրափակիչ քննությունները (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-6 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-6 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն մեկն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. M.S. Dresselhaus, G. Dresselhaus, A. Jorio. Group theory: application to the physics of condensed matter. Springer-Verlag, 2008. A.W. Joshi. Elements of group theory for physicists. New Age International Limited Publishers, New Delhy, 2007. P.H.E. Meijer, E. Bauer. Group theory: the application to quantum mechanics. Dover Publications, 2004. M.J. Lax. Symmetry Principles in Solid State and Molecular Physics. Dover Publications, 2001. А.И.Ансельм. Введение в теорию полупроводников. М., 1978. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Վերացական խմբերի տեսություն: Խմբի սահմանումը, հիմնական գաղափարներ: 2. Կետա-յին խմբեր, տեղափոխական խումբ, բյուրեղային համակարգեր: Բյուրեղային դասեր, տարածային խմբեր: 3. Վերջավոր խմբի մատրիցական ներկայացման տեսություն: Ճշգրիտ եւ ոչ ճշգրիտ ներկայացում, նմանության ձեւափոխություն, համարժեք ներկայացումներ: Բերվող եւ չբերվող ներկայացումներ, բլոկային մատրիցներ: Թեորեմներ չբերվող ներկայացումների վերաբերյալ: Տարածական խմբերի չբերվող ներկայացումներ: 4. Բնույթների տեսություն: Թեորեմներ բնույթների վերաբերյալ: Բնույթների աղյուսակի կազմում: 5. Խմբերի կիրառումը քվանտային մեխանիկայում: 6. Խմբերի կիրառումը բյուրեղի էլեկտրոնային եւ տատանողական վիճակների դասակարգման եւ ջոկման կանոնների որոշման համար: 7. Սպին-ուղեծրային փոխազդեցություն եւ կրկնակի խմբեր:
0414	Մետանյութեր և նոր նյութերի ստեղծման տեխնոլոգիաներ	3
4-րդ՝ գարնանային կիսամյակ գործ.-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ17 1. Դասընթացի նպատակ · ուսանողներին ծանոթացնել մետանյութերի հիմանկան հատկություններին և դասակարգման առանձնահատություններին։ · ծանոթացնել ֆիզիկաքիմիական և վիմագրման եղանակներով մետանյութերի ստացման տեխնոլոգիաներին, ներկայացնել մետանյութերի բնութագրման և կիրառման առանձնահատկությունները։ 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն · ներկայացնել մետանյութերի հիմանկան հատկությունները և տեսակները, · ներկայացնել նախընտրելի հատկություններով մետանյութերի ստացման, բնութագրման և կիրառությունները։ բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ · շահագործել ժամանակակից փորձարարական սարքավորումներ, ներկայացնել դրանց տեխնիկական սպասարկման և անվտանգության կանոնները և «մաքուր սենյակին» ներկայացվող պահանջները, · մշակել, վերլուծել և մեկնաբանել ստացված փորձարարական արդյունքներ, անել եզրակացություններ։ գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) օգտվել տարբեր աղբյուրներից, տեղեկատվություն հայթայթել և վերլուծել 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · ուսանողներին ծանոթացնել մետանյութերի հիմանկան հատկություններին և դասակարգման առանձնահատություններին։ · ծանոթացնել ֆիզիկաքիմիական և վիմագրման եղանակներով մետանյութերի ստացման տեխնոլոգիաներին, ներկայացնել մետանյութերի բնութագրման և կիրառման առանձնահատկությունները։ 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսը լսարանում կարդում է դասախոսություն, վարում է գործնական/լաբորատոր պարապմունք, անց է կացնում քննարկում, ուսանողները լսարանում ունկնդրում են դասախոսություն, մասնակցում քննարկումներին, գործնական պարապմունքի ժամերին կիրառում դասախոսություններից ստացած գիտելիքները, լսարանից դուրս հանձնարարված գրականության ընթերցում, տեղեկատվության հայթայթում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. "Metamaterials: Theory, Design, and Applications" Filippo Capolino, CRC Press (2009). "Metamaterials: Physics and Engineering Explorations" Nader Engheta, Richard W. Ziolkowski. Wiley-IEEE Press (2006). "Foundations of Metamaterials and Photonic Crystals" Douglas H. Werner, Do-Hoon Kwon. Springer (2014). "Principles of Metamaterial Physics" Pavel A. Belov, Sergey I. Bozhevolnyi, Yuri S. Kivshar. Cambridge University Press (2012). "Transformation Optics and Metamaterials" David R. Smith, John B. Pendry, Springer (2011). "Plasmonics: Theory and Applications" Mark I. Stockman, Springer (2018) "Advanced Metamaterials for Photonics and Electronics"Emiliano Locatelli, Andrea Alù, Springer (2021). "Metamaterials for Antenna Applications" Ricardo Marqués, Ferran Martín, Mario Sorolla, CRC Press (2007). "Hyperbolic Metamaterials: Physics and Applications" Igor I. Smolyaninov Morgan & Claypool Publishers (2016). 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Մետանյութերի սահմանումը։ 2. Մետանյութերի հիմնական հատկությունները։ 3. Մետանյութերի դասակարգումը։ 3. Էլեկտրամագնիսական մետանյութներ և ֆոտոնային բյուրեղներ։ 4. Ակուստիկական մետանյութներ։ 5. Ջեմային մետանյութներ։ 6. Մեխանիկական մետանյութներ։ 7. Ղեկավարելի մետանյութներ։ 8. Դիէլեկտրական մետանյութներ։ 9. Պլազմոնային մետանյութներ։ 10. Հեղուկ բյուրեղային մետանյութեր։ 11. Բարակ թաղանթային մետանյութերի ստացման տեխնոլոգիաներ (PVD, CVD, ALD)։ 12. Մետանյութերի ստացման լազերային վիմագրման եղանակ։ 13 Մետանյութերի ստացման էլեկտրանաճառագայթային վիմագրման եղանակ։ 14. Մետանյութերի ստացման ֆոտոքիմիական վիմագրման եղանակ։ 15. Մետանյութերի բնութագրման եղանակներ (AFM, SEM, Raman, Impedanc Spectroscopy)։ 16. Մետանյութերի նորարարական կիրառությունները օպտոէլեկտրոնիկայում, տիեզերական տեխնոլոգիաներում և կենսաբժշկության մեջ։
0414	Պինդմարմնային նանոֆիզիկայի խնդիրների մոդելավորում	3
4-րդ՝ գարնանային կիսամյակ դաս.-2 2 ժամ/շաբ. ԿԱՄԸՆՏՐԱԿԱՆ 0414/Մ17 1. Դասընթացի նպատակ · ուսանողներին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոֆիզիկայի ոլորտին բնորոշ ֆիզիկական երևույթների նկարագրման/մոդելավորման համակարգչային մեթոդներին · ծանոթացնել համակարգչային մոդելավորմնան ժամանակակից փաթեթներին, դրանց հիմքում ընկած մոտեցումներին և մոտարկումներին ներկայացնել պինդմարմնային նանոֆիզիկայում տեղի ունեցող քվանտային պրոցեսների համակարգչային նկարագրման վերջավոր տարրերի մեթոդի (FEM) և խտության ֆուննկցիոնալի տեսության (DFT) եղանակներին 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. ներկայացնել ֆիզիկական պրոցեսների համակարգչային մոդելավորման եղանակները. 2. Ներկայացնել և կիրառել պինդմարմնային նանոֆիզիկայում ուսումնասիրվող քվանտային պրոցեսների նկարագրման վերջավոր տարրերի (FEM) և և խտության ֆուննկցիոնալի տեսության (DFT) եղանակները բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. Ստեղծել իրական քվանտային երևույթները նկարագրող համակարգչային մոդելներ 2. կառուցել տարատեսակ քվանտային կառուցվածքների մոդելներ տալով համապատասխան երկրաչափական կառուցվածքը և նախնական պայմանները, հետագայում պրոցեսի նկարագրության ստացումով. 3. Կիրառել COMSOL Multiphysics, Wolfram Mathematica, Quantum Espresso ծարագրային փաթեթները ֆիզիկական պրոցեսների մոդելավորման նպատակով գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) օգտվել տարբեր աղբյուրներից, տեղեկատվություն հայթայթել և վերլուծել 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · ուսանողներին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոֆիզիկայի ոլորտին բնորոշ ֆիզիկական երևույթների նկարագրման/մոդելավորման համակարգչային մեթոդներին · ծանոթացնել համակարգչային մոդելավորմնան ժամանակակից փաթեթներին, դրանց հիմքում ընկած մոտեցումներին և մոտարկումներին ներկայացնել պինդմարմնային նանոֆիզիկայում տեղի ունեցող քվանտային պրոցեսների համակարգչային նկարագրման վերջավոր տարրերի մեթոդի (FEM) և խտության ֆուննկցիոնալի տեսության (DFT) եղանակներին 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները · դասախոսը լսարանում կարդում է դասախոսություն, վարում է գործնական/լաբորատոր պարապմունք, անց է կացնում քննարկում, ուսանողները լսարանում ունկնդրում են դասախոսություն, մասնակցում քննարկումներին, գործնական պարապմունքի ժամերին կիրառում դասախոսություններից ստացած գիտելիքները, լսարանից դուրս հանձնարարված գրականության ընթերցում, տեղեկատվության հայթայթում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Առանց ընթացիկ քննությունների գնահատման դասընթացի գնահատման պարտադիր բաղադրիչ է եզրափակիչ քննությունը (7-9 միավոր), իսկ մյուս բաղադրիչներից (ընթացիկ ստուգումներ (0-8 միավոր), ինքնուրույն աշխատանք (0-8 միավոր), մասնակցություն (0-3 միավոր)) առնվազն երկուսն ընտրում է դասավանդող դասախոսը և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում: Ընթացիկ ստուգումների և ինքնուրույն աշխատանքի ձևաչափը որոշում է դասախոսը՝ դասընթացի պլանում զետեղելով և տեղեկացնում է ուսանողներին կիսամյակի սկզբում։ Մասնակցությունը գնահատվում է ըստ սանդղակի։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. David B. Davidson, Computational Electromagnetics for RF and Microwave Engineering, Second Edition, Cambridge University Press, 2010. D. Braess, “FINITE ELEMENTS: Theory, Fast Solvers, and Applications in Elasticity Theory,” Cambridge University Press 2007. Anastasis C. Polycarpou, “Introduction to the Finite Element Method in Electromagnetics,” Morgan & Claypool 2006. P. Boeraeve, “Introduction To The Finite Element Method (FEM),” Institut Gramme - LIEGE, 2010. A. Taflove, “Computational Electrodynamics: The Finite Difference Time Domain Method,” Artech House, 1995. 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ 1. Ծանոթացում ֆիզիկական պրոցեսի մոդելավորման հիմնական քայլերին և առանձնահատկություններին: 2. Ճշգրիտ անկյունագծայնացման մեթոդի կիրառումը Շրյոդինեգրի հավասարման լուծման թվային եղանակներում Wolfram Mathematica ծրագրային փաթեթում։ 3. Վերջավոր տարրերի մեթոդի կիրառումը Շրյոդինգերի հավասարման լուծման թվային եղանակներում: 4. Ծանոթացում COMSOL ծրագրային փաթեթի տարրերի հետ: 5. Ցածր չափայնությամբ քվանտային կառուցվածքների մոդելավորումը COMSOL Multiphysics ծրագրի Semiconductors փաթեթում: 6. Հաշվման տարատեսակ մոտեցումների իրականցում, ստացված արդյունքների վերլուծություն, արտահանում: 7. Ծանոթացում Quantum Espresso ծրագրային փաթեթի տարրերին։ Սիլիցիումի և գալիումի արսենիդի գոտիական կառուցվածքի հաշվարկ Quantum Espresso ծրագրային փաթեթի օգնությամբ։

Կրթական այլ մոդուլներ

Ամբիոնի կոդը	Պարտադիր դասընթացի անվանումը	Կրեդիտներ
0414	Գիտական սեմինար	12
I- IV կիսամյակներ գործ. -8 8 ժամ/շաբ. ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ18-21 1. Դասընթացի նպատակ · ուսանողներին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման «վերեւից-ներքեւ» եւ «ներքեւից-վերեւ» տեխնոլոգիաների հիմքում ընկած սկզբունքներին, կոմբինացված տեխնոլոգիաների առանձնահատկություններին, բնապահպանական մարտահրավերների գնահատել չափանիշներին, · քվանտադաշտային դիտարկմամբ ուսուցանել ցածր չափայնությամբ պինդմարմնային համակարգերում ճառագայթային դաշտերի եւ նյութի փոխազդեցությունը, · ուսուցանել ռենտգենյան ճառագայթների սպեկտրի վերլուծման տարբեր եղանակներ, բյուրեղներում եւ նանոհամակարգերում ռենտգենյան ճառագայթների ցրման առանձնահատկությունները, նյութի տարրային կազմի որակական եւ քանակական վերլուծություններ։ ուսուցանել օպտոէլեկտրոնային սարքերի կառուցվածքային տարրերի ֆիզիկական բնութագրերի հաշվարկման պինդմարմնային ֆիզիկայի մեթոդներ, ինչպես նաեւ գնահատել դրանց վրա արտաքին դաշտերի եւ այլ գործոնների ազդեցության հետեւանքները 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. դրսևորել մասնագիտության զարգացման ժամանակակից միտումների և կիրառությունների իմացություն եւ գիտելիք՝ տվյալների ներկայացման ձևերի և առանձնահատկությունների վերաբերյալ, 2. կողմնորոշվել պինդմարմնային նանոֆիզիկայի եւ նանոնյութերի կիրառական հնարավորությունների հարցերում, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 1. հետազոտական աշխատանքներ կատարելիս ընտրել և արդյունավետորեն կիրառել պինդմարմնային նանոֆիզիկայի տեսական եւ փորձարարական մեթոդները, 2. նախագծել նանոկառուցվածքային հենքով սարքեր, 3. բացահայտել ոլորտի նոր կիրառությունների հնարավորություններ, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ 4. բացահայտել, հասկանալ և կիրառել նանոնյութերի ստացման նոր մեթոդներ և տեխնոլոգիաներ: 5. ձևակերպել նոր գիտական խնդիրներ և մասնակցել քննարկումներին 6. ինքնուրույն զբաղվելու գիտական աշխատանքով դասավանդել մասնագիտացման որոշ դասընթացներ և կատարել լաբորատոր աշխատանքներ 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · ուսանողներին ծանոթացնել պինդմարմնային նանոնյութերի ստացման «վերեւից-ներքեւ» եւ «ներքեւից-վերեւ» տեխնոլոգիաների հիմքում ընկած սկզբունքներին, կոմբինացված տեխնոլոգիաների առանձնահատկություններին, բնապահպանական մարտահրավերների գնահատել չափանիշներին, · քվանտադաշտային դիտարկմամբ ուսուցանել ցածր չափայնությամբ պինդմարմնային համակարգերում ճառագայթային դաշտերի եւ նյութի փոխազդեցությունը, · ուսուցանել ռենտգենյան ճառագայթների սպեկտրի վերլուծման տարբեր եղանակներ, բյուրեղներում եւ նանոհամակարգերում ռենտգենյան ճառագայթների ցրման առանձնահատկությունները, նյութի տարրային կազմի որակական եւ քանակական վերլուծություններ։ ուսուցանել օպտոէլեկտրոնային սարքերի կառուցվածքային տարրերի ֆիզիկական բնութագրերի հաշվարկման պինդմարմնային ֆիզիկայի մեթոդներ, ինչպես նաեւ գնահատել դրանց վրա արտաքին դաշտերի եւ այլ գործոնների ազդեցության հետեւանքները 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. դասախոսը լսարանում անցկացնում է սեմինարներ և քննարկումներ, 2. ուսանողները լսարանում մասնակցում է սեմինարներին և քննարկումներին, ինքնուրույն պարապմունքի ժամերին կիրառում ստացած գիտելիքները, դասախոսի հետ մշակում և ներկայացնում անհատական նախագծեր, 3. լսարանից դուրս հանձնարարված գրականության ընթերցում, տեղեկատվության հայթայթում: 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Նախատեսված է 4 ընթացիկ ստուգարքներ յորաքանչյուր կիսամյակում: Կարճ պատասխաններ պահանջող հարցումներ, ճիշտ/սխալ կամ բազմակի ընտրության թեստեր (թղթի վրա կամ համակարգչային): 6. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Տիտղոսաթերթ Ստորագրությունների էջ Համառոտագիր Բովանդակություն Ներածություն Հիմնական մաս Եզրակացություններ (և առաջարկություններ) Օգտագործված գրականության ցանկ Հավելվածներ
0414	Մասնագիտական պրակտիկա	6
3-րդ աշնանային կիսամյակ Ինքհուրույն աշխատանք Ինքհուրույն աշխատանք ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ22 1. Դասընթացի նպատակ · Գործնական աշխատանքների միջոցով զարգացնել ուսանողի մասնագիտական հմտությունները և փորձառությունը, մասնագիտական ոլորտում ինքնուրույն աշխատելու կարողությունները, · կիրառությունների տեսանկյունից դիտարկել կիսահաղորդիչներում, կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում, մետաղներում, մետաղական համաձուլվածքներում եւ մետաղական նանոմասնիկներում ընթացող ֆýիզիկական պրոցեսների առանձնահատկությունները: 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն 1. լուսաբանել տարբեր չափայնությամբ պինդմարմնային համակարգերի ցանցային եւ էլեկտրոնային դինամիկայի դիտարկման հիմնական տեսական եւ փորձարարական մեթոդները, 2. Մասնագիտական գրականության յուրացում եւ մշակում, բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ 3. Մագիստրոսական թեզի թեման ներառող հիմնական գիտական մեթոդների իմացություն և դրանց կիրառման կարողություն, 4. Վերլուծական եւ թվային հաշվողական, ինչպես նաեւ համակարգչային մոդելավորման մեթոդների իմացության խորացում և դրանց կիրառում մագիստրոսական թեզի վրա կատարվող աշխատանքում։ գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ 5. Փորձարարական սարքերի հիմնական հանգույցների ու չափման ավտոմատացված համակարգերի հետ աշխատելու, ինչպես նաև համակարգչային մոդելավորման հմտություններ։ 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր · Գործնական աշխատանքների միջոցով զարգացնել ուսանողի մասնագիտական հմտությունները և փորձառությունը, մասնագիտական ոլորտում ինքնուրույն աշխատելու կարողությունները, · կիրառությունների տեսանկյունից դիտարկել կիսահաղորդիչներում, կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում, մետաղներում, մետաղական համաձուլվածքներում եւ մետաղական նանոմասնիկներում ընթացող ֆýիզիկական պրոցեսների առանձնահատկությունները: 4. Դասավանդման և ուսումնառության ձևերն ու մեթոդները 1. Փորձարարական գիտահետազոտական աշխատանք՝ մագիստրոսական թեզի թեմայով, 2. Պրակտիկան իրականացնող կազմակերպության հետազոտական աշխատանքներին ծանոթացում և մասնակցություն, 3. Ֆիզիկական պրոցեսների մոդելավորում՝ պրակտիկայի իրականացման կազմակերպության հաշվողական ռեսուրսների օգտագործմամբ։ 5. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Պրակտիկան իրականցվում է գիտական ղեկավարի և պրակտիկայի կազմակերպությունում աշխատանքը համակարգող ղեկավարի հետ համագործակցությամբ՝ նախապես մշակված ծրագրի համաձայն։ Մագիստրոսական թեզի վրա հետազոտական աշխատանքը համակցվում է կազմակերպությունում իրականացվող հետազոտական աշխատանքների հետ ծանոթացմանը զուգընթաց։ 6. Հիմնական գրականության ցանկ. Կազմակերպությունների ցանկ. Երևանի պետական համալսարան ՀՀ ԳԱԱ Ա. Նալբանդյանի անվան Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտ Ա.Ի. Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիա ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկայի կիրառական պրոբլեմների ինստիտուտ ՀՀ ԳԱԱ Մ. Տեր-Միքայելյանի անվան ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտ 7. Դասընթացի հիմնական բաժիններ ծավալային բյուրեղների եւ նանոհամակարգերի ֆիզիկական հատկությունների,, ինչպես նաեւ արտաքին ազդեցությունների առկայությամբ դրանցում ընթացող երեւույթների ուսումնասիրություն: էլեկտրամագնիսական դաշտի եւ նանոհամակարգերի փոխազդեցություն: Նանոհամակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի փորձարարական ուսումնասիրություն: Նանոնյութերի ֆիզիկական հատկությունների եւ բնութագրական պարամետրերի ժամանակակից մեթոդների ուսուցանում:
0414	Մագիստրոսական թեզ	24
4-րդ՝ գարնանային կիսամյակ Ինքնուրույն աշխատանքի ժամաքանակը՝ ? ժամ ՊԱՐՏԱԴԻՐ 0414/Մ23 1. Դասընթացի նպատակ Գործնական և տեսական աշխատանքների միջոցով զարգացնել ուսանողի մասնագիտական հմտությունները և փորձառությունը, մասնագիտական որոշակի ոլորտում ինքնուրույն աշխատելու կարողությունները 2. Կրթական վերջնարդյունքներ ա. մասնագիտական գիտելիք և իմացություն նկարագրել պինդմարմնային նանոֆիզիկայի եւ նանոնյութերի ոլորտի արդի որոշակի խնդիրներ և դրանց լուծման մեթոդները։ բ. գործնական մասնագիտական կարողություններ իրականացնել փորձարարական աշխատանքներ բացահայտելու պինդմարմնային նանոնյութերի ֆիզիկական հատկությունները, գ. ընդհանրական/փոխանցելի կարողություններ (եթե այդպիսիք կան) ամփոփել աշխաըանքի ընթացքում ձեռք բերված գիտելիքները և այն ներկայացնել գիտական հանրությանը. 3. Դասընթացի ընդհանուր նկարագիր Գործնական և տեսական աշխատանքների միջոցով զարգացնել ուսանողի մասնագիտական հմտությունները և փորձառությունը, մասնագիտական որոշակի ոլորտում ինքնուրույն աշխատելու կարողությունները 4. Գնահատման մեթոդները ու չափանիշները Մագիստրոսական թեզը գնահատվում է առավելագույնը 20 միավոր՝ ատեստավորման հանձնաժողովի կողմից 5. Դասընթացի հիմնական բաժիններ Տիտղոսաթերթ Ստորագրությունների էջ Համառոտագիր Բովանդակություն Ներածություն Հիմնական մաս Եզրակացություններ (և առաջարկություններ) Օգտագործված գրականության ցանկ Հավելվածներ

Պինդմարմնային նանոֆիզիկա և նանոնյութեր

Մագիստրոսական ծրագիր

Ուսումնական պլան

Ընդհանուր կրթական կառուցամաս

Մասնագիտական կառուցամաս

Կրթական այլ մոդուլներ