Կենդանաբանություն և մակաբուծաբանություն

Կրթական ծրագրի ուսուցման ձևը առկա է, ուսումնառության տևողությունը՝ 2 տարի, ուսման վարձի չափը՝ 550.000 ՀՀ դրամ, շնորհվող որակավորումը՝ կենսաբանության մագիստրոս։

«Կենդանաբանություն և մակաբուծաբանություն» մագիստրոսական ծրագիրը բաղկացած է 2 հիմնական կառուցամասերից` ուսումնական և հետազոտական, որոնցից յուրաքանչյուրով նախատեսված աշխատանքները կատարվում են ուսումնական և հետազոտական կառուցամասերի համամասնությամբ։

Ընդունելության պահանջները

Ընդունելության քննության անցկացման ձևաչափը՝ բանավոր։

Ծրագրի նպատակը

«Կենդանաբանություն և մակաբուծաբանություն» մագիստրոսական ծրագրի նպատակն է պատրաստել կենդանաբանության, մակաբուծաբանության, կենսաբազմազանության պահպանության ոլորտների՝ տեսական և գործնական խոր գիտելիքներով, կարողություններով և հմտություններով օժտված մասնագետներ, որոնք ունակ կլինեն կիրառելու ժամանակակից կենդանաբանության մեթոդներն ու մոտեցումները կենդանիների բազմազանության, տարածվածության, վարքագծի և էկոհամակարգերում նրանց դերի ուսումնասիրման, ինչպես նաև կենսաբազմազանության պահպանման և բնական ռեսուրսների կայուն կառավարման համար, կիրառելու ժամանակակից մակաբուծաբանության մեթոդներն ու մոտեցումները մակաբույծների բազմազանության, տեր–մակաբույծ փոխհարաբերությունների, զոոնոզ հիվանդությունների, ինչպես նաև վերլուծելու մակաբույծների դերը էկոհամակարգերի կայունության և կլիմայի փոփոխության համատեքստում, կազմակերպելու և իրականացնելու կենդանաբանության և մակաբուծաբանության ոլորտների գիտահետազոտական ծրագրեր՝ կիրառելով ժամանակակից լաբորատոր և դաշտային մեթոդներ, ինչպես նաև առաջադեմ ախտորոշիչ և վերլուծական գործիքներ, կիրառելու ձեռք բերված գիտելիքներն ու հմտությունները կենսաբազմազանության մշտադիտարկման, հիվանդությունների կանխարգելման, էկոհամակարգերի առողջության գնահատման և բնական ռեսուրսների կայուն կառավարման ծրագրերի մշակման և իրականացման գործում։

Առավելությունները

«Կենդանաբանություն և մակաբուծաբանություն» մագիստրոսական ծրագրի հիմնական առավելություններից է մասնագիտական խոր գիտելիքների ապահովումը կենդանաբանության և մակաբուծաբանության ոլորտներում: Ծրագիրը հիմնված է բազմամասնագիտական մոտեցման վրա, որը համադրում է մոլեկուլային, կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և մանրէաբանական գիտելիքներ։ Ուսանողները ներգրավվում են ժամանակակից հետազոտական և ախտորոշիչ մեթոդների կիրառման մեջ՝ ներառյալ ՊՇՌ տեխնիկան, գենոմային մոտեցումները և կենսավիճակագրական տվյալների վերլուծությունը։ Ծրագիրը նախատեսում է նաև համագործակցություն միջազգային առաջատար գիտահետազոտական և կրթական հաստատությունների հետ, ինչպես նաև ուսանողների մասնակցություն կարճաժամկետ ուսումնական այցերի և պրակտիկաների արտասահմանում, ինչը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու միջազգային փորձին և կիրառելու ժամանակակից գիտական մեթոդներ տարբեր լաբորատոր և դաշտային պայմաններում։ 

Կարիերայի հնարավորությունները

Ծրագիրը ստեղծում է կարիերայի լայն հնարավորություններ՝ շրջանավարտներին պատրաստելով աշխատելու գիտահետազոտական հաստատություններում, հանրային առողջապահության և բնապահպանական ոլորտներում։

Ծրագրի շրջանավարտները կարող են հետագայում մասնագիտական գործունեություն ծավալել ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության տարբեր ստորաբաժանումներում և օժանդակ կառույցներում, բանկային համակարգում, միջազգային տարբեր ծրագրերում, մասնավորապես՝ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի պահպանության ծրագրերում, GIZ կենսաբազմազանության կայուն կառավարում ծրագրում, գիտահետազոտական ինստիտուտներում՝ ՀՀ ԳԱԱ էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնում, Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնում, Ա. Լ. Թախտաջյանի անվ. բուսաբանության ինստիտուտում, ինչպես նաև ՀՀ բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնում, հանքարդյունաբերական ընկերություններում, սննդի և այլ արտադրությունների էկոլոգիական անվտանգության և բնապահպանական բաժիններում: Այս ոլորտի մասնագետների անհրաժեշտություն կա ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետությունում, այլև արտերկրում: 

Ծրագրի շրջանավարտները կարող են իրենց ուսումը շարունակել ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի կամ ՀՀ ԳԱԱ հետազոտական ինստիտուտների ասպիրանտուրայում: 

Ընդունելության քննության հարցաշար

Ընդհանուր հարցեր

1. Սինապսների կառուցվածքը, դրդման հաղորդման առանձնահատկությունները
2. Սրտի կառուցվածքը և հաղորդչական համակարգը
3. Նյարդի կառուցվածքը, դրդման հաղորդման առանձնահատկությունները
4. Նոսր թելակազմաշարակցական հյուսվածքի միջբջջային նյութը
5. Արտաքին շնչառություն. ներշնչման և արտաշնչման մեխանիզմը
6. Օոգենեզ
7. Հակամարմինների կառուցվածքը
8. Ֆիզիոլոգիական գործընթացների նյարդահումորալ կարգավորման սկզբունքները
9. Կենդանիների էվոլյուցիայի հիմնական փուլերը
10. Հոդվածոտանիների առանձնահատկությունները և նրանց դասակարգումը
11. Անողնաշարավորների հիմնական տիպերը
12. Ցամաք դուրս գալու համար ողնաշարավոր կենդանիների փոփոխությունները
13. Ժամանակակից ողնաշարավորների դասակարգումը
14. Ինչպե՞ս են թռչունները հարմարեցված թռիչքին
15. Անամնիաների և ամնիոտների տարբերությունները
16. Հայաստանի ողնաշարավոր կենդանիների բազմազանությունը
17. Էկոլոգիական գործոններ. օրգանիզմների վրա դրանց ազդեցության ընդհանուր օրինաչափությունները Հասկացողություն սահմանափակող գործոնի մասին
18. Հասկացողություն պոպուլյացիայի մասին. պոպուլյացիայի բնութագիրը
19. Կենսացենոզներ և էկոհամակարգեր
20. Էներգիայի հոսքը էկոհամակարգերում․ սննդային շղթաներ
21. Կենսոլորտ. կենսոլորտի կառուցվածքը
22. Բնակչության թվաքանակի աճը և բնական պաշարները
23. Կենսաբազմազանություն և ագրոկենսաբազմազանություն: Կենսաբազմազանության երեք մակարդակները
24. Կենսաբազմազանությունը գենետիկական մակարդակում: Գենետիկական բազմազանության առաջացման մեխանիզմները և ԴՆԹ մարկեր
25. Պրոկարիոտային բջջի բնութագիրը. կառուցվածքի առանձնահատկությունները
26. Մանրէների բազմացման ձևերը․ գենետիկական տեղեկատվության փոխանակում՝ ռեկոմբինացում
27. Միջավայրի գործոնների ազդեցությունը բակտերիաների վրա
28. Բակտերիաների կուլտուրաներ
29. Բակտերիաների ախտածնությունը․ ախտածին բակտերիաների առանձնահատկությունները
30. Վիրուսների կառուցվածքը, պարզ և բարդ վիրուսներ
31. Ֆոտոսինթեզի լուսային փուլը բույսերում
32. Բույսերի կողմից ջրի կլանման վերին և ստորին շարժիչ ուժերը
33. Հերձանցքային և կուտիկուլային գոլորշիացում
34. Ջրիմուռների հիմնական բաժինները և դրանց համառոտ բնութագիրը
35. Բարձրակարգ սպորավոր բույսերի բնորոշ առանձնահատկությունները
36. Սնկերի առանձնահատկությունները և դրանց դասակարգման սկզբունքները
37. Քարաքոսերի ընդհանուր բնութագիրը և նշանակությունը
38. Սնկերի էկոլոգիական և տրոֆիկական խմբերը
39. Բարձրակարգ բույսերի մոտ հյուսվածքային համակարգի ձևավորման պատճառները: Ստելի էվոլյուցիա
40. Սերմնավոր բույսերի բնորոշ առանձնահատկությունները
41. Բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիայի շարժիչ ուժերը․ բույսերի կենսական ձևերը՝ ըստ Ռաունկիերի
42. ԴՆԹ-ի հիմնական կենսաբանական հատկությունները
43. ՌՆԹ-ի հիմնական կենսաբանական հատկությունները
44. Մուտացիաներ և ռեպառացիա
45. Գենետիկական տեղեկատվության էքսպրեսիա
46. «Մարդու գենոմ» ծրագրի հիմնական արդյունքները
47. Համեմատական գենոմիկա
48. Հետգենոմային ծրագրեր
49. Մարդու քրոմոսոմները և դրանց ուսումնասիրության ժամանակակից մեթոդները
50. Բջջի բաժանման և մահվան մեխանիզմներ
51. Օրգանիզմների կլոնավորում, բնային բջիջներ և դրանց կիրառումը
52. Ժամանակակից էվոլյուցիոն տեսություն
53. Ամոնիակի առաջացման և չեզոքացման ուղիները
54. Գլյուկոզի անթթվածնային ճեղքումը (գլիկոլիզ)
55. Միզանյութի կենսասինթեզի օրնիթինային ցիկլը
56. Գլիցերոֆոսֆոլիպիդներ
57. Թերմոդինամիկայի 1-ին օրենքի կիրառելիությունը կենսաբանական համակարգերում
58. Թերմոդինամիկայի 2-րդ օրենքի կիրառելիությունը կենսաբանական համակարգերում
59. Կենսամակրոմոլեկուլների կառուցվածքը կայունացնող ուժերը
60. Ֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկան

Լրացուցիչ հարցեր

1. Ցամաքային կենսակերպով պայմանավորված ողնաշարավորների արոմորֆոզները

2. Ողնաշարավորների գանգի էվոլյուցիան

3. Ցամաքային ողնաշարավոր կենդանիների ծագումը

4. Անամնիաների և ամնիոտների զարգացման առանձնահատկությունները և էկոլոգիական տարբերությունները

5. Կենդանիների արյունատար համակարգի էվոլյուցիան

6. Կենդանիների շնչառական համակարգի էվոլյուցիան

7. Կենդանիների միզասեռական համակարգի էվոլյուցիան

8. Կենդանիների նյարադային  համակարգի էվոլյուցիան

9. Կենդանիների ծածկույթների էվոլյուցիան

10. Կենդանիների մարսողական համակարգի էվոլյուցիան

11. Մակաբուծաբանական ախտորոշման ժամանակակից մեթոդներ

12. Զոոնոզ հիվանդություններ և հանրային առողջություն

13. Կաթնասունների դասի կարգաբանությունը

14. Հոդվածոտանիների առանձնահատկությունները

15. Ջրային էկոհամակարգ և դրա կենդանիների  էկոլգիան 

16. Տեր-մակաբույծ փոխհարաբերություններ

17. Լյարդի երկծծանի բազմացումն ու զարգացումը

18. Ժապավենաձև որդերի զարգացման  առանձնահատկությունները՝ եզան երիզորդի և էխինոկոկի օրինակով

19. Արյան մակաբույծների կենսական ցիկլը մալարիայի հարուցիչի օրինակով

20. Անողնաշարավորների հիմնական դասակարգումը

21. Ողնաշարավորների հիմնական դասակարգումը

22. Մակաբույծների տնտեսական նշանակությունը և կենսառեսուրսների կառավարումը

23. Կենսաբազմազանության պահպանության հիմնական սկզբունքները

24. Կենդանիների անհետացման հիմնական պատճառները

25. Հայաստանի կենադնիների Կարմիր գիրք

Գրականության ցանկ

• Зоология позвоночных: Дзержинский Ф. Я. Москва, 2013

• Biodiversity of Armenia (ed.) G. Fayvush. Springer, 2023, 283-321.

• Red Book of Armenia (animals) 2010

• Republic օf Armenia The Fifth National Report, The Convention օn Biological Diversity, 2014, Yerevan, 108 p.

• One Health: The Human-Animal-Environment Interfaces in Emerging Infectious Diseases: The Concept and Examples of a One Health Approach. 2012 Apr 25:1-3.

• Palmer et al. Zoonoses Oxford Textbook of Zoonoses: Biology, Clinical Practice, and Public Health Control, 2011

• Gillespie, Stephen H., and Peter M. Hawkey, eds. Medical parasitology: a practical approach. 1995.Gerald W. Esch, Ecological Parasitology, 2015, p.200

• Polley, L. and Thompson, R.A., 2009. Parasite zoonoses and climate change: molecular tools for tracking shifting boundaries. Trends in Parasitology, 25(6), pp.285-291.

• Robert Poulin, Evolutionary Ecology of Parasites: (Second Edition), 2007, p. 342

• Доровских Г.Н., Степанов В.Г., Экологическая паразитология, 2011 С. 200

Կրթական ծրագրի ղեկավար՝ Մարինե Սեմյոնի Առաքելյան

Հեռ.՝ (+374 94) 194 479

Էլհասցե՝ arakelyanmarine@ysu.am, biology@ysu.am