ԵՊՀ ՔԻՄԻԱՅԻ ՖԱԿՈՒԼՏԵՏՈՒՄ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՎՈՒՄ ԵՆ ԿՈԼՈԻԴԱՅԻՆ ՏԻՐՈՒՅԹՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐՈՒՄ ՆԱՆՈՄԱՍՆԻԿՆԵՐԻ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդների քիմիայի ամբիոնում կատարվում է կենսաբժշկական համակարգերի և խնդիրների հետ առնչվող նանոմասնիկների հատկությունների ուսումնասիրություն կոլոիդային տիրույթում գտնվող համակարգերում, ինչպիսիք են մակերևութային ակտիվ նյութերի միցելային համակարգերը, կենսակտիվ նյութերի (սպիտակուցներ, վիտամիններ, լիպոսոմներ) կոլոիդային լուծույթները, դեղերի ցրման և յուրացման համակարգերը ինչպես մաքուր, այնպես էլ խառը լուծիչներում: Հետազոտվում է նաև նանոմասնիկների վարքի վրա խառը լուծիչների բնույթի և բաղադրության ազդեցությունը:

Ըստ Հ. Ղազոյանի՝ նանոտեխնոլոգիական հետազոտությունները մեծապես զարգացել են հատկապես վերջին տասնամյակների ընթացքում: Այժմ նանոմասնիկները մեծ կիրառություն ունեն կենսաբժշկական ոլորտում, մասնավորապես բջիջների թիրախավորման և թունավորման խնդիրները հաղթահարելու նպատակով:

Անդրադառնալով նանոմասնիկների կենսաբժշկական կիրառություններին՝ ԵՊՀ դոցենտը նշեց. «Բարձր կայունությունը և կենսահամատեղելիությունը, ինչպես նաև կատարելագործված նանոմասնիկների ցածր տոքսիկությունը հանգեցնում են դրանց՝ որպես դեղերի ցրման համակարգերի, ախտորոշիչ գործիքների և իմպլանտների կիրառմանը»:

Խոսելով ԵՊՀ ներքին դրամաշնորհի շրջանակում ուսումնասիրություն կատարելու համար կիրառվող մեթոդներից՝ Հեղինե Ղազոյանն ասաց. «Նանոչափերի մակարդակով հետազոտությունների ժամանակակից կարևորագույն մեթոդներից են լուսացրման մեթոդները. դրանք հաստատված մեթոդներ են՝ նախատեսված լուծույթներում մասնիկների հատկությունները և վարքը ուսումնասիրելու համար: Ուսումնասիրությունների ժամանակ կիրառվում են լուսացրման ստատիկ, դինամիկ և էլեկտրաֆորետիկ մեթոդները»։

«Լուսացրման հետազոտությունները կատարվում են ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդ քիմիայի ամբիոնի վերջերս ձեռք բերած ավստրիական «Anton Paar Litesizer™ 500» լուսացրման սարքով, որը դիսպերս համակարգերում և լուծույթներում 10նմ-ից մինչև 1մկմ տիրույթում գտնվող չափսերով նանո- և միկրոմասնիկների բնութագրման համար կիրառվող վերջին սերնդի բազմաֆունկցիոնալ սարքերից մեկն է»,- ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Հ. Ղազոյանը մանրամասնեց, որ այն հնարավորություն է ընձեռում որոշելու մասնիկների չափսը, մոլեկուլային զանգվածը, ձետա-պոտենցիալը, միջավայրի բեկման ցուցիչը, բաշխման ու դիֆուզիայի գործակիցները և միջավայրի թափանցելիությունը:

Նախագիծը ներառում է նաև տեսական հետազոտական բաղադրիչ՝ կապված ուսումնասիրվող համակարգերում խառը լուծիչների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բազմամոլեկուլային կոնֆիգուրացիաների և միջմոլեկուլային էլեկտրաստատիկ ձգողության ազդեցության և դրանց նշանակության հետ:

Գիտական խմբի ղեկավարը փաստում է, որ սպիտակուցի կայունությունը դեղագործական ոլորտում արդիական խնդիր է:

Սպիտակուցների անկայունության հիմնական ասպեկտներից մեկը ինքնասոցումն է, որը հանգեցնում է ագրեգացման: Այն կարող է նվազեցնել սպիտակուցային դեղամիջոցների արդյունավետությունը և հանգեցնել նույնիսկ իմունոլոգիական ռեակցիաների և թունավորման:

«Հետազոտական ծրագրի շրջանակում հնարավոր է ԴԼՑ մեթոդով որոշել սպիտակուցային ագրեգատների չափսերը, իսկ ջերմաստիճանային կայունությունը հնարավոր է գնահատել՝ որոշելով լույսի ցրման չափը և ինտենսիվությունը՝ կախված ջերմաստիճանի փոփոխությունից: Ջերմության ազդեցության տակ սպիտակուցի մոլեկուլները բնափոխվում են՝ «հալվում» են, ինչը բերում է զանգվածային ագրեգացման: Այդ իսկ պատճառով շատ կարևոր է չափերի փոփոխության որոշումը»,- նշեց Հ.Ղազոյանը:

Հետազոտվող մյուս համակարգերը մակերևութային ակտիվ նյութերի կազմակերպված միցելային համակարգերն են, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն կենսաբժշկական, այլև տեխնոլոգիական ոլորտներում: Ըստ գիտական խմբի ղեկավարի՝ շատ կարևոր է այսպիսի կազմակերպված համակարգերի ուսումնասիրությունը նանոչափերի մակարդակով։

«Հայտնի է, որ լիպոսոմներն ուսումնասիրվում են կենսաբժշկական ոլորտում որպես դեղամիջոցների կրիչներ: Դրանք առանձնահատուկ կարևոր են քաղցկեղի բուժման համար՝ պայմանավորված քաղցկեղածին բջիջների թիրախավորելու իրենց բնական ունակությամբ: Մասնավորապես, լիպոսոմների նանոչափսերը հնարավորություն են տալիս արյունատար անոթներից անարգել մտնել քաղցկեղային գոյացությունների մեջ՝ իրենց հետ տեղափոխելով համապատասխան դեղանյութը»,- կարևորեց Հ. Ղազոյանը:

Կոլոիդ լուծույթներում նանոմասնիկների վերոհիշյալ վարքագիծը զգալիորեն կախված է խառը լուծիչների բնույթից և բաղադրությունից: Այդ առումով կարևորվում են այն հետազոտությունները, որոնք հնարավորություն կտան բացահայտել օրգանական բևեռային լուծիչների ազդեցությունը նանոչափերի մասնիկների կառուցվածքային և մակերևութային հատկությունների վրա:

Ծրագրի արտասահմանյան խորհրդատուն է պրոֆեսոր Վիտալի Չաբանը, ում հետ համագործակցությունն ընդգրկում է ինչպես գիտական, այնպես էլ ուսումնական գործունեություն: Պրոֆեսորն ունի հաշվողական առանձնահատուկ գործիքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու առաջարկվող համակարգերը: Վ. Չաբանի գիտահետազոտական գործունեությունը կառնչվի ծրագրի հետևյալ բաժիններին՝ դեղերի ցրման և յուրացման համակարգերում կիրառվող նանոմասնիկների նախագծման հետ կապված խնդիրների հետազոտություն, խառը լուծիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրություն:

Ուսումնական գործունեության ընթացքում հրավիրյալ պրոֆեսորը ԵՊՀ-ում կդասախոսի տեսական և համակարգչային քիմիայի հետ առնչվող ժամանակակից դասընթացների շրջանակում:

Կարինե Հովհաննիսյան