Մրցանակից անդին. դասախոսի իրական առաքելությունը

Դասախոսի դիմանկարը

Հասմիկ Շահինյանի համալսարանական ճանապարհը սկսվել է 2009 թվականին, երբ նրա գիտական ղեկավարը՝ Ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի (այժմ՝ Ֆիզիկայի ինստիտուտ) նախկին դեկան Յուրի Վարդանյանը, առաջարկել է շարունակել կրթությունն ասպիրանտուրայում և միաժամանակ աշխատել ամբիոնում։ Այդ որոշումը, ինչպես ինքն է նշում, դարձել է իր կյանքի կարևորագույն ընտրություններից մեկը։ Ֆիզիկայի հանդեպ սերը ձևավորվել է դեռ դպրոցում՝ սիրելի ուսուցչի օրինակով։ Իսկ 2018 թվականին նա առաջին անգամ լսարան է մտել որպես դասախոս։ Թեև առաջին դասի հուզմունքն ու լարվածությունը տարիների ընթացքում նվազել են, դրանք չեն անհետացել։ Այսօր դրանք վերածվել են պատասխանատվության՝ ուսանողներին բարդ գիտական թեմաները հնարավորինս հասկանալի և համակարգված ներկայացնելու ձգտման։ Ներկայում նա դասավանդում է «Միկրոաշխարհի քվանտային ֆիզիկա», «Էլեկտրադինամիկա», «Ծրագրավորման հիմունքներ» առարկաները։

- Տիկի՛ն Շահինյան, ի՞նչն է Ձեզ մինչ օրս պահում համալսարանում։

- Դեռ վաղ մանկությունից սիրել եմ սովորեցնել։ Առաջին «զոհերս» բակի ընկերներս էին։ Իսկ հիմա արդեն դասավանդելն իմ կյանքի մասն է։ Ուսանողներին ֆիզիկայի հետաքրքիր երևույթները բացատրելը, դրանց միջև կապեր ստեղծելը, նրանց ոգևորված աչքերը տեսնելն ու հարցերն ու մտքերը լսելը մեծ դրական էներգիայի աղբյուր են ինձ համար։ 

- Ի՞նչ է նշանակում Ձեզ համար լավ դասախոս լինել։

- Լավ դասախոսն ինձ համար նվիրյալ է, որն ունի առանցքային մի քանի հատկանիշ՝ բարձրակարգ մասնագետ է, հոգատար ուսուցիչ, պարտաճանաչ և պատասխանատու մարդ, արդար ու ազնիվ է ուսանողների հանդեպ։ 

- Ձեր կարծիքով՝ ո՞ր հատկանիշն է ամենից շատ անհրաժեշտ ժամանակակից դասախոսին։

- Կարծում եմ՝ ճկունությունն ու ժամանակակից տեխնոլոգիական աշխարհում արագ ինտեգրվելու կարողությունը։

- Նշեցիք, որ դասավանդելիս ձգտում եք բարդ նյութը հնարավորինս համակարգված և մատչելի ներկայացնել։ Ինչպե՞ս եք կարողանում ուսանողների համար հասկանալի և հետաքրքիր դարձնել այնպիսի բարդ թեմաներ, ինչպիսիք են քվանտային ֆիզիկան կամ էլեկտրադինամիկան։

- Գիտական բարդ թեման տրոհում եմ փոքր, ավելի հեշտ ընկալելի մասերի։ Դրանք մանրամասն բացատրում եմ՝ հիմնվելով ուսանողի արդեն ունեցած գիտելիքի վրա, բացահայտելով կապեր և օրինաչափություններ։ Հետո ընդհանրացնում եմ, և կարծես թե լավ է ստացվում։ Ստուգում եմ ամփոփիչ հարցերով։

- Ի՞նչ եք սովորել ուսանողներից տարիների ընթացքում։

- Ուսանողները իրենց հետ թեթևություն և ճկունություն են բերում։ Նրանցից միշտ կարելի է այդ հատկություններն ընդօրինակել։

- Երբ հետադարձ հայացք եք գցում անցած ճանապարհին, ո՞ր ձեռքբերումն եք ամենակարևորը համարում։

- Իմ կարևորագույն ձեռքբերումը այս տարիներին փորձություններով անցած և միշտ կողք կողքի կանգնած հարազատ և սիրելի դարձած մարդիկ են՝ իմ համալսարանական գործընկերներն ու ընկերները, իմ դասախոսները։ Դա բարձր արժեքներով առանձնացող մարդկանց միջավայրն է, որտեղ հիմա աշխատում, դասավանդում և ստեղծագործում եմ։

Մրցանակի հետևում կանգնած դասախոսը

Հասմիկ Շահինյանի համոզմամբ՝ դասավանդման գերազանցությունը չափվում է ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքներով, այլև դասախոսական գործին նվիրվածությամբ, մարդկային բարձր արժեքներով և ուսանողների վստահությամբ։ Նրա խոսքով՝ այն դասախոսները, որոնք արժանացել են այս մրցանակին, առանձնացել են հենց այս հատկանիշներով։ Լսարանում նա երբեք չի շեղվում մեկ կարևոր սկզբունքից՝ յուրաքանչյուր ուսանող ունի սովորելու իրավունք։ Այդ պատճառով դասավանդման գործընթացը պետք է կազմակերպվի այնպես, որ ուսանողները, անկախ իրենց նախնական պատրաստվածությունից, հնարավորություն ունենան հասկանալու, յուրացնելու և կիրառելու ստացած գիտելիքը։ Դասախոսի համար սա ոչ միայն մասնագիտական, այլև բարոյական պատասխանատվություն է։

«Ամենամեծ ձեռքբերումը համարում եմ ուսանողներիս աշխատանքային հաջողությունները մասնագիտական ոլորտներում։ Հաճախ է պատահում, երբ ուսանողները մոտենում և ասում են, որ այսինչ ՏՏ ընկերությունում իրենց ընդունել են աշխատանքի և հարցազրույցին եղել են հարցեր մեր անցած դասերից, որոնց իրենք պատասխանել են։ Նրանց գրանցած այդ հաջողությունն ինձ համար իրոք ձեռքբերում է։ Ստացվում է, որ լսարանային և լաբորատոր դասընթացները հաջողված են, կիրառելի և արդյունավետ»,- շեշտում է նա։

- Տիկի՛ն Շահինյան, այս տարի արժանացել եք ԵՊՀ-ում դասավանդման գերազանցության մրցանակին։ Ի՞նչ պատասխանատվություն է Ձեզ համար այս մրցանակը։

- Դա իրոք պատասխանատվություն է, միևնույն ժամանակ, գնահատված լինելու զգացողություն։ Միայն դասախոսը չէ, որ գնահատում է. նա նույնպես կարող է գնահատվել այսպիսի բարձր մրցանակով։ Համալսարանական դասախոսի ամենակարևոր առաքելություններից է ժամանակակից տեխնոկրատ աշխարհում գտնել այնպիսի հավասարակշռություն, որում համադրված են ակադեմիականությունն ու տեխնոլոգիական նորարարությունները։ Կրթության ընկալումն ու մատուցումը նույնպես փոփոխվում են, բայց այն պետք է լինի պրոֆեսիոնալ, միևնույն ժամանակ, այնքան պարզ, որ կարողանա արագ ինտեգրվել տեխնոլոգիական զարգացման ներկայիս ընթացքին։ Համալսարանական դասախոսը կրթության և գիտության առաջընթացի առանցքային կրողն է, նա պետք է անընդհատ կատարելագործվի, աշխատի իր վրա, հարստացնի իր գիտելիքները և փոխանցի նոր սերնդին՝ ապահովելով գործընթացի շարունակականությունը։

- Ի՞նչն է Ձեզ համար ավելի կարևոր՝ գիտելիքի փոխանցո՞ւմը, թե՞ մտածողության ձևավորումը։

- Դրանք կապված են միմյանց հետ։ Մտածողություն ձևավորել ուսանողի մոտ դեռ դպրոցից է սկսվում, բայց այն արագ զարգանում է համակարգված, խորություն ունեցող, հարուստ և բազմաբովանդակ գիտելիքի համադրության դեպքում։ Գիտելիքի փոխանցումն այս դեպքում դառնում է ոչ թե ինքնանպատակ, այլ խորքային։ Ձևավորված մտածողությունը կապեր է ստեղծում ձեռք բերված գիտելիքի միջոցով՝ դրանով ապահովելով գիտելիքի հետագա կիրառությունը։

- Ինչպե՞ս եք պահպանում հետաքրքրությունը դասավանդման նկատմամբ։

- Ֆիզիկայի ոլորտը չափազանց հետաքրքիր է և բազմազան։ Ֆիզիկայի ոլորտում դասավանդող և գիտնական լինելը մեծագույն երջանկություններից է։ Բերեմ մի օրինակ․ քվանտային մեխանիկայից լուծում ենք պոտենցիալ հորի խնդիր կամ թունելային անցում, անմիջապես այն սիմուլացնում ենք, կոդավորում և վիզուալիզացնում տարբեր չափայնություններում որևէ թվային միջավայրում (օրինակ՝ «Python» լեզվով)։ Այս ամբողջ ընթացքն ուղեկցվում է մեծ ծավալի հետաքրքիր, ժամանակակից գիտելիքի ձեռքբերմամբ և հետազոտական աշխատանքով, ինչը մեծացնում է դասավանդման հետաքրքրությունը։ 

- Ինչպե՞ս են ժամանակակից տեխնոլոգիաները փոխել դասավանդման գործընթացը։

- Այս փոփոխությունը կարելի է դրական համարել՝ հաշվի առնելով թվային գործիքների հասանելիությունը, դրանց կիրառականությունը և հետազոտական ոլորտների փոխկապակցումը։ 

- Եթե ուսանողներին պետք է փոխանցեք միայն մեկ արժեք, ո՞րը կլինի դա։

- Ազնվություն։ Ամենուրեք թող լինեն ազնիվ։

 Մեկ օր Հասմիկ Շահինյանի հետ

Դասախոս Հասմիկ Շահինյանի աշխատանքային օրը սկսվում է նախորդ օրվա կիսատ մնացած գործերը վերանայելով և օրվա անելիքները պլանավորելով։ Դասախոսական աշխատանքում նա ամենամեծ մարտահրավերը համարում է ժամանակի և ուշադրության ճիշտ բաշխումը։ Մի կողմից՝ անհրաժեշտ է սահմանափակ ժամանակում լիարժեք ներկայացնել դասանյութը, մյուս կողմից՝ ուսանողներին մշտապես ներգրավել ուսումնական գործընթացում։ Նրա խոսքով՝ ժամանակակից աշխարհում ուշադրության կենտրոնացումը գնալով ավելի բարդ է դառնում, ուստի դասախոսը պետք է շարունակաբար նոր մոտեցումներ գտնի ուսանողների հետաքրքրությունը պահպանելու համար։ Միաժամանակ, մասնագիտությունն ունի իր հաճելի կողմերը․ նոր գիտելիք ձեռք բերելը, հետազոտելը, կարդալը և պատրաստված ու բազմակողմանի զարգացած ուսանողների հետ աշխատելը նրա համար շարունակում են մնալ ամենամեծ մոտիվացիան։

- Տիկի՛ն Շահինյան, երբ եք զգում, որ օրը հաջողված է եղել։

- Երբ համակարգիչս անջատելիս տեսնում եմ, որ տվյալ օրվա համար պլանավորված գործերը ավարտին են հասցվել։

- Օրվա ընթացքում ո՞ր պահերն եք ամենաշատը սիրում համալսարանում։

- Համալսարան գալիս եմ շատ շուտ, սիրում եմ սառը օդով հագեցած առավոտը դիմավորել այստեղ։ Սիրում եմ առավոտյան գործընկերներիս և ուսանողներիս հետ հանդիպման պահը։ Այդպիսի առավոտը ստեղծագործ և արդյունավետ աշխատանքային օրվա երաշխավորն է ինձ համար։

- Աշխատանքային օրվանից հետո ինչպե՞ս եք հանգստանում կամ վերականգնում ուժերը։

- Կարծում եմ՝ շատերի նման մեկ բաժակ սուրճով և սիրելի գրքի ընթերցանությամբ։

- Եթե Ձեր մեկ օրը նկարագրեիք երեք բառով, որո՞նք կլինեին դրանք։

- Մեծ արագություն, զբաղվածություն, համակարգվածություն։

- Ի՞նչը երբեք չի փոխվել Ձեր աշխատանքային առօրյայում։

- Հերթական դասին նախորդ օրը պատրաստվելու սովորությունը։

Կարճ հարցեր Հասմիկ Շահինյանին

- Ամենասիրելի թեման դասավանդման մեջ։

- Մաքսվելի հավասարումների դիֆերենցիալ և ինտեգրալ տեսքը և դրանց ֆիզիկական մեկնաբանությունները (դասական էլեկտրադինամիկան)։

- Երեք բառ, որոնք բնութագրում են Ձեզ՝ որպես դասախոսի։

- Պարտաճանաչ, խիստ, պատրաստակամ։

- Ամենակարևոր խորհուրդը ուսանողներին։

- Միշտ ձգտել սովորել, շատ կարդալ և կատարելագործվել սովորելով։

- Ո՞րն է լավ դասախոսի գլխավոր հատկանիշը։

- Պրոֆեսիոնալիզմը և մանկավարժական ունակությունները։

- Ուսանողական ո՞ր հարցն է Ձեզ ամենից շատ ուրախացնում։

- «Դուք մեզ էլի դաս կտա՞ք»․ այս հարցը հնչում է կիսամյակի վերջում։

- Ո՞ր բառը կամ արտահայտությունն եք ամենահաճախը կիրառում դասի ընթացքում։

- Դա կարևոր է։

- Ի՞նչ է Ձեզ համար գիտությունը։

- Մարդկային ուղեղի կատարելագործման հարթակ։

- Ի՞նչ է Ձեզ համար ԵՊՀ-ն։

- ԵՊՀ-ն այն գլխավոր վայրն է, որտեղ հանդիպել եմ իմ երկրորդ կեսին, որը նույնպես ռադիոֆիզիկոս է։

- Սիրելի վայրը ԵՊՀ-ում։

- Ֆիզիկայի ինստիտուտի 4-րդ հարկը։

- Ո՞ր բառն է լավագույնս նկարագրում ուսանողին։

- Շարժիչ ուժ։

- Լսարա՞ն, թե՞ լաբորատորիա։

- Լսարան։

- Գիտելի՞ք, թե՞ փորձ։

- Փորձ։

- Գիրք, որ խորհուրդ կտաք կարդալ ուսանողներին։

- «Մտածել ինչպես Մանդելան», հեղինակ՝ Դանիել Սմիթ։