Դրոններով՝ ջերմոցային գազերի հետքերով. ԵՊՀ-ն ու Պրահայի քիմիայի և տեխնոլոգիաների համալսարանը համատեղ նախագծեր են իրականացնում

ԵՊՀ նյութագիտության և նանոտեխնոլոգիաների ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Միքայել Ալեքսանյանը ներկայում իրականացնում է երկու հիմնական գիտական նախագիծ Պրահայի քիմիայի և տեխնոլոգիայի համալսարանի դոցենտ Դուշան Կոպեսկիի հետ՝ 

• «Սենսորային համակարգերի նախագծում և պատրաստում նանոկառուցվածքային նյութերի հիման վրա»՝ ֆինանսավորված «Գիտական ստորաբաժանումների ամրապնդման ծրագիր-2024» մրցույթի արդյունքում, 

• «Միաչափ և երկչափ նանոկառուցվածքների սինթեզումը և կիրառումը մթնոլորտում ջերմոցային գազեր հայտնաբերող թռչող դետեկտորներում»՝ ֆինանսավորված «Հեռանկարային ուղղություններով հետազոտական նախագծեր-2024» մրցույթի արդյունքում։

Գիտնականները փոխադարձ այցերի շրջանակում օգտագործում են թե՛ ԵՊՀ-ում առկա գերթանկարժեք, թե՛ Պրահայի համալսարանի ժամանակակից սարքավորումները (SEM, TEM, XRD և այլն)՝ նյութերի կառուցվածքն ու հատկությունները հետազոտելու համար։

«Նյութագիտության և նանոտեխնոլոգիաների գիտական կենտրոնում սինթեզում ենք մեր նանոկառուցվածքները, այնուհետև ուղարկում ենք Պրահայի քիմիայի և տեխնոլոգիայի համալսարան, կամ մենք ենք տանում նմուշները և ուսումնասիրում դրանց հատկությունները թանկարժեք սարքավորումներով՝ SEM, TEM և այլն։ Տարբեր չափումներ ենք կատարում, իսկ արդյունքները հրապարակում ենք գիտական հոդվածների տեսքով»,- նշեց Միքայել Ալեքսանյանը:

Պրոֆեսոր Ալեքսանյանի և դոցենտ Կոպեսկիի արդյունավետ աշխատանքի մասին են վկայում ավելի քան 20 համատեղ գիտական հոդվածները, որոնք տպագրվել են միջազգային հեղինակավոր հանդեսներում:

Հետազոտությունների առանցքում են ջերմոցային գազերի (ածխածնի երկօքսիդ, մեթան, ջրային գոլորշիներ) հայտնաբերումն ու դրանց կոնցենտրացիայի չափումը։ Գիտնականները կիրառում են հատուկ դրոններ, որոնց միջոցով մթնոլորտի տարբեր շերտերում չափումներ են կատարվում՝ հասկանալու համար Հայաստանի տարբեր հատվածներում օդի աղտոտվածության և վտանգավորության աստիճանը։

«Դրամաշնորհային առաջին ծրագրի շրջանակում շեշտը դրվել է նանոկառուցվածքների սինթեզման և դրա հիման վրա տարբեր տեսակի սենսորների պատրաստման վրա, իսկ երկրորդ ծրագրի շրջանակում՝ ջերմոցային գազերի հայտնաբերման վրա, քանի որ գլոբալ տաքացման վրա էականորեն ազդում է ջերմոցային գազերի առկայությունը մթնոլորոտում»,- ասաց Միքայել Ալեքսանյանն ու ընդգծեց, որ արդեն իսկ պատրաստել են այնպիսի սենսորներ, որոնց օգնությամբ հնարավոր է պարզել մթնոլորտում առկա այս կամ այն տեսակի գազի առկայությունը՝ չափելով դրանց կոնցենտրացիան։ 

«Ներկայում թանկարժեք դրոնով մթնոլորտի տարբեր շերտերում՝ տարբեր բարձրություններում, փորձում ենք չափել ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիաները»,- մատնանշեց նա։

Պրահայի քիմիայի և տեխնոլոգիայի համալսարանի դոցենտ Դուշան Կոպեսկին ընդգծեց, որ ԵՊՀ-ում ընթացող հետազոտութունների շրջանակում պրոֆեսոր Ալեքսանյանի գիտական խմբի հետ փորձում է նաև կառուցել մի համակարգ, որը կստուգի սենսորի ճկունությունը։ 

«Դա նշանակում է, որ մենք կիմանանք, թե ինչպես է սենսորն իրեն դրսևորում բազմաթիվ ճկումներից հետո»,- շեշտեց նա։

Կոպեսկիի գիտական խումբը Պրահայում մշակում է սենսորներ՝ հիմնված օրգանական նյութերի, ինչպես նաև անօրգանական և օրգանական համակարգերի համակցության վրա, հատկապես ճնշման և լարվածության փորձարկման համար։ 

«Սա կարևոր է, օրինակ, բժշկական ոլորտում։ Մենք պատրաստում ենք հատուկ սենսորներ, որոնք կարող են ներկառուցվել «խելացի» ներքնակներում: Սա հնարավորություն կտա հետևելու անկողնուն գամված մարդկանց, թե ինչպես է ներքնակը սեղմում նրանց մարմինը, որպեսզի կանխվի երկար ժամանակ անկողնում պառկած մնալու հետևանքով առաջացող խնդիրը՝ պառկելախոցը»,- ընդգծեց նա։ 

Նշենք, որ դոցենտ Կոպեսկին ԵՊՀ-ում հետազոտություններ կկատարի մոտ մեկ ամիս: Ավելի վաղ՝ 2025 թ. աշնանը, Միքայել Ալեքսանյանն էր 15 օրով մեկնել Պրահայի քիմիայի և տեխնոլոգիայի համալսարան՝ համատեղ ուսումնասիրություններ կատարելու և փորձի փոխանակման նպատակով: