Պատմության ֆակուլտետում տեղի ունեցավ Մշակութաբանության ամբիոնի դոցենտ, պ.գ.թ. Արսեն Հակոբյանի և Մարչելլո Մոլլիկայի (Մեսսինայի համալսարան) հեղինակած «Կոնֆլիկտ, տարածք և անդրազգայնություն․ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ազգագրություն» գրքի քննարկումը: «Palgrave Macmillan» հեղինակավոր հրատարակչությունում լույս տեսած աշխատությունը ներկայացնում է արցախյան հակամարտության և 2020 թ. պատերազմի համապարփակ գիտական վերլուծությունը:
Հեղինակները պատմական լայն համատեքստի և հակամարտության զարգացման փուլերի վերլուծության միջոցով անդրադառնում են արցախահայերի 2020 թվականի պատերազմական փորձառությանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն տեղային, այլև անդրազգային գործընթացների շրջանակում։
Աշխատության առանցքային ուղղություններից է պատերազմի անդրազգային չափումների բացահայտումը։ Քննվում է արտաքին դերակատարների ներգրավվածությունը, քաղաքական և գաղափարական գործոնների ազդեցությունը հակամարտության ընթացքի և հետևանքների վրա։ Գրքում առանձին ուշադրություն է դարձվում մայրաքաղաք Ստեփանակերտի և Շուշիի պատերազմական ու հետպատերազմական կենսագրություններին։ Այդ վերլուծության միջոցով հեղինակները ցույց են տալիս տարածքի, ինքնության և պատկանելության միջև առկա փոխկապակցվածությունը։
Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նաև հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման և բռնայուրացման գործնական, քաղաքական և գաղափարական պրակտիկաների ուսումնասիրությունը, որը ներկայացվում է փաստագրական և տեսական հենքով։
Պատմության ֆակուլտետի դեկան, պ.գ.թ., դոցենտ Մխիթար Գաբրիելյանն ընդգծեց գրքի արդիականությունը և նրա կարևորությունը կրթական գործընթացում։ Ըստ դեկանի՝ միջազգային գիտական նմանօրինակ հրատարակությունների քննարկումները ոչ միայն նպաստում են ուսանողների և երիտասարդ հետազոտողների վերլուծական հմտությունների զարգացմանը, այլև խթանում են նրանց հետաքրքրությունն ու մոտիվացիան՝ խորությամբ ուսումնասիրելու տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմական և արդի հարթությունները։
Հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի դասախոս Ռուզաննա Ծատուրյանն առանձնացրեց գրքի կառուցվածքային ու թեմատիկ բաժինները՝ ընդգծելով դրանց համապարփակ դրսևորումը։ Նա շեշտեց, որ աշխատության առաջին մասը ներկայացնում է արցախյան հակամարտության պատմական նախապատմությունը՝ սկիզբից մինչև 44-օրյա պատերազմը, ինչը կարևոր է համատեքստը հասկանալու համար։ Երկրորդ մասը ներկայացնում է դեպքերի ուսումնասիրություններ՝ Ստեփանակերտ և Շուշի քաղաքների օրինակներով՝ լուսաբանելով հակամարտության քաղաքական, կրոնական և մշակութային կողմերը։
Ըստ բանախոսի՝ միջազգային գիտական հանրությանը հասանելի տերմինաբանական համակարգը և խորհրդանիշերի վերլուծությունը հնարավորություն են տալիս ճշգրիտ ներկայացնելու տեղական իրողությունները։ Ռ. Ծատուրյանը արձանագրեց հետպատերազմյան կյանքի վերականգնման փորձերի, մասնավորապես համալսարանի վերաբացման նախաձեռնության կարևորությունը քաղաքային և սոցիալական միջավայրի վերականգնման գործընթացում։
Ռ. Ծատուրյանը նշեց, որ այս աշխատությունը անհրաժեշտ է ներառել Պատմության ֆակուլտետի ուսումնական ծրագրերում՝ որպես արդի իրողությունները ներկայացնող միջազգային նշանակության նյութ։
Արսեն Հակոբյանը նշեց, որ աշխատանքը հիմնված է ոչ միայն իրենց հետազոտությունների, այլև գործընկերների ուսումնասիրությունների վրա։ Գրքի հեղինակն ընդգծեց նաև աշխատության նորությունը․ այն միավորում է տեղական փորձը և միջազգային համատեքստը և հնարավորություն է տալիս ավելի լայն պատկերացում կազմելու հակամարտության սոցիալական, քաղաքական և մշակութային հարթությունների մասին։
Մարչելլո Մոլլիկան, անդրադառնալով աշխատության ստեղծման մոտիվացիային, նշեց, որ նպատակ են ունեցել նպաստելու հասարակության կողմից կոնֆլիկտների առավել խորքային ընկալմանը: Նա ընդգծեց մարդաբանության մեջ առկա այն «կարմիր գիծը», ըստ որի՝ հետազոտողը պետք է որոշակի մասնագիտական հեռավորություն պահպանի թեմայից։ Մոլլիկայի խոսքով՝ դա հեշտ չէ, երբ հակամարտությունը տեղի է ունենում քո իսկ տարածքում, ուստի այս նախագծում ինքը ստանձնել է «բալանսավորողի» դերը։ Բանախոսը հատուկ շեշտեց եզրույթների ընտրության հարցում ցուցաբերած զգուշավորությունը՝ մատնանշելով, որ միջազգային հեղինակավոր հրատարակչությունը ևս ուներ խիստ չափանիշներ ու պահանջներ։
Քննարկման ընթացքում ընդգծվեց աշխատության գիտական նորույթը և մեթոդաբանական հիմնավորվածությունը։ Գիրքը ներկայացնում է արցախյան հակամարտության և 44-օրյա պատերազմի բազմաշերտ վերլուծություն՝ միավորելով պատմական, մարդաբանական և մշակութային դիտարկումները։ Նշվեց, որ այն կարող է կարևոր ներդրում ունենալ թե՛ ակադեմիական ուսումնասիրությունների, թե՛ ուսումնական գործընթացի զարգացման գործում։
