21-րդ դարի կրթությունը․ մարտահրավերներ, նորարարություններ, բարեփոխումներ

Օրվա բանախոսներն էին ՀՀ ԿԳՄՍՆ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի նախագահ Սարգիս Հայոցյանը, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի բիզնեսի և տնտեսագիտության քոլեջի դեկան, տնտեսագիտության դոկտոր Վաչե Գաբրիելյանը, ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Սիսակ Գաբրիելյանը, ՄԱԿ-ի գրասենյակի գործընկերությունների և զարգացման հարցերով ֆինանսական խորհրդատու Արևիկ Անափիոսյանը:

Համեմատելով իր ժամանակի կրթական հնարավորությունները (մեկ դասագիրք՝ ամբողջ կուրսի համար) և արդի պայմանները՝ Պետրոս Ղազարյանը նկատեց, որ այսօրվա ուսանողին ընձեռված հնարավորություններն անհամեմատ ավելի մեծ են: Վերջինիս առաջարկով բանախոսներից յուրաքանչյուրն անդրադարձավ այն հարցին, թե ինչ է նշանակում 21-րդ դարի կրթություն:

Սարգիս Հայոցյանը նշեց, որ բարդ է նման ընդգրկուն հարցին կարճ պատասխան տալ: Այնուամենայնիվ, ներկայացնելով պետության դիրքորոշումն այս հարցում՝ նա ընդգծեց, որ այսօր փորձ է արվում մեկտեղելու բարձրագույն կրթության և գիտության տարանջատ համակարգերը: ՀՀ նոր օրենքի նախագծով սահմանվում է, որ հետազոտական գործընթացը լինի կրթության անբաժանելի մաս՝ բարձրագույն կրթությունը դարձնելով հետազոտահենք: Ասել է թե՝ ուսանողն իր կրթական շրջափուլի որևէ կետում անհրաժեշտաբար դառնալու է այս կամ այն հետազոտության (առնվազն) մասնակից: Սրանով փորձ կարվի վերջ դնելու նաև արատավոր մի երևույթի՝ դիպլոմային աշխատանքների՝ ուսանողների ինքնուրույն հետազոտական աշխատանքների արտագրություններին: 

Երբ բարձրագույն կրթությունը դառնում է ուսանողակենտրոն, բուհական և պետական քաղաքականություններն ինքնըստինքյան ուղղվում են ուսանողի հաջողություններին: Իսկ երբ հաջողում է ուսանողը, հաջողում են բուհը, պետությունը:

Վաչե Գաբրիելյանը, անդրադառնալով յուրաքանչյուր դարաշրջանի խնդրին, ընդգծեց՝ եթե առաջ կար տեղեկատվության պակաս (կար մեկ դասագիրք և տևական ժամանակ դա էր հիմքը), ապա այժմ կա տեղեկատվության «հեղեղ»՝ որոնման համակարգերի միջոցով հասանելի բոլորին, ուստի առաջնային պետք է հասկանալ՝ ո՞րն է «աղբը», ո՞րը՝ իրական գիտելիքը: Անպայմանորեն հարկ է նկատի առնել, որ տեղեկությունները շատ արագ փոփոխվում են: Արհեստական բանականության ի հայտ գալով՝ հեշտացել և հասանելի է դարձել գիտելիքի «հայթայթումը», ինչը հնարավորություն է տալիս ուսանողին իր հետազոտության համար ունենալու տվյալների էական բազա: Սրանով փոխվում են կրթության գործընթացի թե՛ կազմակերպական, թե՛ բովանդակային կողմերը՝ «ի՞նչ»-ը և «ինչպե՞ս»-ը: Ունենում ենք ոչ թե հիմնարար և երկարաժամկետ գիտելիք, որը պիտի անընդհատ կիրառենք, այլ հիմնարար գիտելիքի մի կտոր, որի հիման վրա պետք է կարողանանք պարբերաբար կառուցել նորը: 

Ըստ այդմ՝ փոխվում են կրթության որակի ստուգման չափանիշները, փոխվում է ինքը՝ ուսանողը՝ դառնալով ոչ ստանդարտ: Բարձրանում է ուսանողի տարիքային շեմը (ամբողջ աշխարհի մակարդակով), շարունակական մասնագիտական զարգացման կրթության զարգացման տեսակետից կարևորվում է հետբուհական մասնագիտական կրթության կազմակերպումը տարբեր կուրսերի, կրթական աստիճանների և այլնի միջոցով: Ի դեպ՝ այս պարագայում կրթության կենտրոնը, որում պիտի ապահովվի այդ շարունակականությունը, պետք է լինի աշխատավայրին մոտ: Եթե ապահովվում է շարունակական մասնագիտական կրթությունը, ապա այն պետք է լինի ասինխրոն (անհամաժամ) և ոչ դիսկրետ (ընդհատ)։ 

Բանախոսը մատնանշեց, որ նախորդ դարերի հետ համեմատած՝ կանայք այսօր ուսանողների մեջ մեծամասնություն են կազմում, և նրանց թիվը հետայսու էլ շարունակաբար աճելու է, ուստի այսօր խնդիր է դրվում կրթության մեջ մեծացնելու տղամարդկանց թիվը (խոսքը վերաբերում է թե՛ Հայաստանի Հանրապետությանը, թե՛ ամբողջ աշխարհին): 

Այս ամենից բխող մի հանգամանք էլ կա․ համալսարանները դառնում են ավելի մեծ կառույցներ, որոնք համապատասխան ֆինանսական գրագիտություն պիտի ունենան, և ավելի շատ ենթարկվեն ժամանակակից օրենքներին: Այս միտումները էապես փոխում են ժամանակակից կրթության կառուցվածքային տարրերը։

«Արդյո՞ք ամբողջովին փոխվում է կրթությունը. բնականաբար ո՛չ: Արդյո՞ք մենք ամեն ինչ պետք է ջնջենք ու նորից սկսենք. բնականաբար ո՛չ: Բայց եթե մենք չհարմարվենք նոր փոփոխություններին, այդ թվում՝ տեղեկատվական «հեղեղին», լավ ու վատ տեղեկությունը տարբերակելուն, դրանք քննադատաբար կիրառելուն, ապա դա խնդիր է: Մի հանգամանք, որ հատկապես սրվում է արհեստական բանականության կիրառման պարագայում, որի հիմնական սպառողներն են համալսարաններն ու ուսանողները»,- նշեց Վ. Գաբրիելյանը:

Սիսակ Գաբրիելյանն իր հերթին նշեց, որ այս առումով պետական քաղաքականության լուրջ փոփոխություններ են նախատեսվում: Մասնագիտական, քաղաքական շրջանակներում ծավալված բուռն քննարկումներում տեսակետները բաժանվում են տարբեր խմբերի, անգամ ճակատների, բայց բոլորն էլ գիտակցում են, որ այսպես շարունակել չի կարելի: Այս առումով օրենքով ամրագրված կարևոր փաստաթուղթ է  Հայաստանի Հանրապետության կրթության մինչև 2030 թվականի զարգացման պետական ծրագիրը: ­­­­

«Լավագույն ավանդույթները պահպանելով և հիմք ընդունելով՝ փորձում ենք առաջ շարժվել»,- ասաց բանախոսը, որի կարծիքով՝ 21-րդ դարի կրթությունը հնարավորինս պետք է դադարի տեղային (լոկալ) լինելուց:

Ըստ նրա՝ կարևորագույն փոփոխություններից է ակադեմիական քաղաքի նախագիծը, որը նորանկախ շրջանի ամենահամարձակ նպատակներից է: Այս բոլոր քայլերն ի վերջո կհանգեցնեն 21-րդ դարի պահանջներին համապատասխան, միջազգային ասպարեզում մրցունակ, եվրոպական չափանիշներով հավատարմագրված բուհական համակարգ ստեղծելուն:

Անահիտ Անափիոսյանը, անդրադառնալով քննարկվող հարցին, նկատեց, որ կրթությունը նախևառաջ քաղաքական երևույթ է: Հետևաբար, տվյալ պետության կրթական քաղաքականությունը մեծ հաշվով ձևավորվում է վերջինիս վարած քաղաքականությանը համապատասխան: Երկրորդ կարևոր հանգամանքն այն է, որ կրթությունը անձի անհատական տիրույթում է, այն է՝ մարդկային ուղեղը սովորում է նույն կերպ, ինչ 2.000.000 տարի առաջ (մենք, օրինակ, էվոլյուցիոն տեսանկյունից կարդալու գեն չունենք), և այն կախված չէ տեխնոլոգիական փոփոխություններից:  

Ըստ Ա. Անափիոսյանի՝ կրթության քաղաքականության կարևոր առանձնահատկություններից պետք է լինի նաև այն, որ հատկապես մասնագիտական կրթությունը ներառի կրթական անհրաժեշտ այնպիսի բաղադրիչներ, որոնցով հետագայում մասնագետները խնդիրներ ձևակերպելիս և լուծելիս կարողանան հարցը դիտարկել բազմակողմանիորեն (օրինակ՝ ճանապարհաշինությանն առնչվող հարցերը լուծելիս քննարկվեն կլիմայական փոփոխությունները ևս):

Ծավալված հետաքրքիր հարցուպատասխանը՝ տեսանյութում ⤵️